AVM’lerde kiralamalarฤฑn TL’ye dรถnmesi ve artan finansman maliyetleri yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ zor durumda bฤฑraktฤฑ. 15 milyar dolar civarฤฑnda borcu bulunan sektรถr bankalardan yapฤฑlandฤฑrma istiyor
Alฤฑลveriล merkezi sektรถrรผndeki yaklaลฤฑk 60 milyar dolarlฤฑk yatฤฑrฤฑmฤฑ temsil eden Alฤฑลveriล Merkezleri ve Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ Derneฤi’nin (AYD) Baลkanฤฑ Hulusi Belgรผ, bankalarla sektรถr borรงlarฤฑnฤฑn yeniden yapฤฑlandฤฑrฤฑlmasฤฑ konusunda gรถrรผลtรผklerini sรถyledi.
Tรผrkiye’ye son 10 yฤฑlda yapฤฑlan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 13’รผnรผ รงeken alฤฑลveriล merkezlerinde, kiralamalarฤฑn TL’ye dรถnmesi ve artan finansman maliyetleri yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn borรง geri รถdemelerinde temerrรผt riskini beraberinde getiriyor. Sektรถrรผn toplam 15 milyar dolar civarฤฑ borcu bulunuyor.
Bankalarla uzlaลmalarฤฑ gereken iki kritik unsur bulunduฤunu kaydeden Belgรผ, bunlardan birinin yeniden yapฤฑlandฤฑrmada yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn kredi aldฤฑklarฤฑ dรถnemdeki eski faizlerin geรงerli olmasฤฑ olduฤunu sรถyledi.
Kiralamalarda TL’ye geรงiล nedeniyle AVM’lerin ticari deฤerlerinde de dรผลรผล yaลandฤฑฤฤฑna dikkat รงeken Belgรผ, bu nedenle bankalarฤฑn ek teminat taleplerinin รถnรผne geรงilmesinin de ikinci kritik nokta olduฤunu sรถyledi.
Sektรถrde yaลanan son geliลmelerin ardฤฑndan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn artฤฑk Tรผrkiye’ye gelmek istemediฤini, yerli yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn yatฤฑrฤฑm yapmasฤฑnฤฑ da รงok zor gรถrdรผฤรผnรผ belirten Belgรผ, AVM’lerde yatฤฑrฤฑm dรถneminin sonuna gelindiฤini ve รถnรผmรผzdeki 5 yฤฑllฤฑk sรผreรงte yatฤฑrฤฑmlarฤฑn aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak eskiyen AVM’lerin yenilenmesi ลeklinde olacaฤฤฑnฤฑ belirtti.
Kira sรถzleลmeleri TL’ye dรถndรผ
AVM yatฤฑrฤฑmlarฤฑnda finansmanฤฑn dolar ve euro cinsinden saฤlanmasฤฑ nedeniyle AVM yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ maฤaza kiralamalarฤฑnฤฑ aฤฤฑrlฤฑkla dรถviz cinsinden yapฤฑyorlardฤฑ.
Ancak Tรผrk parasฤฑnฤฑn kฤฑymetini koruma hakkฤฑndaki kararda eylรผl ayฤฑnda yapฤฑlan deฤiลiklikle, Tรผrkiye’de yerleลik kiลilerin kendi aralarฤฑndaki menkul ve gayrimenkul kiralama sรถzleลmelerinde รถdeme yรผkรผmlรผlรผklerinin dรถviz cinsinden veya dรถviz endeksli olarak kararlaลtฤฑrฤฑlamayacaฤฤฑ belirlendi. Bu kapsamda daha รถnce akdedilmiล sรถzleลmelerdeki dรถviz cinsi bedeller de TL olarak yeniden belirlendi.
“Yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn 15 milyar dolar borcu var”
AVM yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑn 15 milyar dolar civarฤฑ borcu bulunurken, dรถviz yรผkรผmlรผlรผklerine karลฤฑn dรถviz geliri elde edemez duruma gelen AVM’lerin finansal yapฤฑsฤฑ ile ilgili riskler gรผndeme geldi.
Belgรผ, “AVM yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑn 15 milyar dolar borcu var. Bunlar 5-10 yฤฑl vadeli ve yรผzde 80-90’ฤฑ dรถvizle. Bunlarฤฑn bรถyle borรงlarฤฑ varken, รถnรผmรผzdeki dรถnemlerde dรถvizin ne getireceฤini bilmiyoruz. Buna รถnlem alฤฑnmasฤฑ iรงin hem devletle hem bankalarla gรถrรผลรผp birebir รงalฤฑลma yapmaya รงalฤฑลฤฑyoruz” dedi ve ekledi:
“Buradaki kritik hususlardan biri, bizim eskiden kullandฤฑฤฤฑmฤฑz kredilerin faizleri ile gรผncel faizlerin รงok farklฤฑ olmasฤฑ. Yapฤฑlacak yeniden yapฤฑlandฤฑrmalarda eski faizlerin geรงerli olmasฤฑ รงok รถnemli. ฤฐkincisi de, kiralamalarda TL’ye dรถnรผldรผฤรผ iรงin AVM’lerin ticari deฤerlerinde bir dรผลรผล yaลanฤฑyor. Dolayฤฑsฤฑyla AVM yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ ekstra bir teminat isteme durumu ile karลฤฑ karลฤฑya kalabilir. Bunun รถnรผne geรงilmesi lazฤฑm”
“AVM yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn sonuna geliyoruz”
Bankalarla bu iki nokta รผzerinde uzlaลmalarฤฑ gerektiฤini vurgulayan Belgรผ, “Bir orta yol saฤlanmak zorunda. ลu anda dรถviz daha makul seviyelerde seyrediyor ama nihayetinde bรผtรผn mรผลterilere ciddi bir indirim yapฤฑldฤฑ, gรผncel kurun altฤฑnda fikslendi. Bรถyle olunca da AVM’lerin ciddi bir kaybฤฑ var. Bizim temennimiz, bir problem yaลanmadan gereken รถnlemleri almak” dedi.
Belgรผ, yeniden yapฤฑlandฤฑrma sรผrecinde kamu bankalarฤฑnฤฑn itici bir rolรผ olabilir mi sorusu รผzerine ise, “Bรผtรผn bankalar anlayฤฑลla yaklaลฤฑyor, yardฤฑmcฤฑ olmaya รงalฤฑลฤฑyor… AYD olarak biz de detaylarฤฑ Bankalar Birliฤi’ne ve BDDK’ya anlatmaya รงalฤฑลฤฑyoruz” diye konuลtu.
Finansman maliyetlerindeki artฤฑล ve zorlaลan fonlama imkanlarฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra, dรถvizle kiralama yapฤฑlamadฤฑฤฤฑ iรงin oluลan dรถviz aรงฤฑk pozisyonu riski nedeniyle Tรผrkiye’de yeni AVM yatฤฑrฤฑmฤฑnฤฑn รงok zorlaลtฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan Belgรผ, “รyle gรถrรผnรผyor ki AVM’lere yatฤฑrฤฑm dรถneminin sonuna geliyoruz” dedi.
Belgรผ ลรถyle devam etti:
“Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑ artฤฑk gelmek istemiyor. Bu รงok net. Tรผrk yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn yatฤฑrฤฑm yapmasฤฑnฤฑ da รงok zor gรถrรผyorum. Finansmanla ilgili bรผyรผk riskler var… Halihazฤฑrda baลlamฤฑล projeler devam ediyor ama yeni bir proje yapฤฑlmasฤฑ ลu an iรงin zor gรถzรผkรผyor… รnรผmรผzdeki 3-5 sene duraฤan geรงecek gibi gรถrรผnรผyor. รnรผmรผzdeki 5 sene daha bรผyรผk yoฤunlukla eskiyen AVM’ler yenilenecekler. Ama yeni bir yatฤฑrฤฑm yapmak ลu an iรงin zor.”
Ciro artฤฑลฤฑ sรผrรผyor
AVM’lerin cirolarฤฑnda ise yukarฤฑ trendin sรผrdรผฤรผnรผ belirten Belgรผ, AVM’lerin toplam cirosunun 2017’deki 110 milyar liradan bu yฤฑl 130 milyar liraya yรผkseldiฤini ifade etti. Belgรผ, AVM cirolarฤฑnฤฑn 2019’da enflasyon oranฤฑnฤฑn 2-3 puan รผzerinde gerรงekleลmesini รถngรถrdรผklerini sรถyledi. AYD verilerine gรถre, รผรงรผncรผ รงeyrekte AVM’lerde metrekare baลฤฑna dรผลen ortalama cirolar enflasyondan arฤฑndฤฑrฤฑlmadan yรผzde 27.9’luk artฤฑล kaydetti.
Tรผrkiye’de 412 adet AVM var
AYD verilerine gรถre, Tรผrkiye’nin son 10 yฤฑlda รงektiฤi toplam 133 milyar dolarlฤฑk yatฤฑrฤฑmฤฑn 17 milyar dolarฤฑnฤฑ AVM yatฤฑrฤฑmlarฤฑ oluลturdu. Toplam 58 milyar dolarlฤฑk AVM yatฤฑrฤฑmlarฤฑ iรงinde yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑn payฤฑ ise yรผzde 30. Tรผrkiye’de mevcut durumda 412 AVM faaliyet gรถsteriyor. Halihazฤฑrda yatฤฑrฤฑmฤฑ baลlamฤฑล projelerle bu sayฤฑnฤฑn 425’e รงฤฑkmasฤฑ bekleniyor.
