Dolar/TL kuru 8,61, Euro/TL kuru 10,47, Sterlin/TL kuru ise 12,19 ile tรผm zamanlarฤฑn rekorlarฤฑnฤฑ kฤฑrdฤฑ.
Peki bu tablonun nedeni ne?
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan Bluebay Varlฤฑk Yรถnetimi’nden Tim Ash’e gรถre sorunun yanฤฑtฤฑ “iktidarฤฑn yanlฤฑล politikalarฤฑnda” yatฤฑyor:
“Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn her zaman seรงim sonuรงlarฤฑnฤฑ dรผลรผnerek bรผyรผme รถncelikli politikalar uygulamasฤฑ, bรผyรผk cari aรงฤฑฤa yol aรงฤฑyor. Bu durum da dolara olan talebi artฤฑrฤฑyor.”
Tรผrkiye’nin son derece sฤฑra dฤฑลฤฑ bir para politikasฤฑ uyguladฤฑฤฤฑnฤฑ ve yรผksek enflasyonun da dolar talebini artฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Ash, “Tรผrkler liranฤฑn deฤer kaybedeceฤini dรผลรผnerek elinde lira tutmak istemiyor. Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar da Erdoฤan’ฤฑn politikalarฤฑna gรผvenmiyor” diyor.
Ash, “Tรผrkiye sรผrekli birkaรง hafta iรงinde รถdemeler dengesi krizi yaลayacakmฤฑล gibi dururken kim neden elinde TL tutsun?” diye soruyor.
Bir รถnceki rekor Kasฤฑm’daydฤฑ
Tรผrk Lirasฤฑ dolar karลฤฑsฤฑnda Kasฤฑm 2020’de 8,58’i gรถrmรผลtรผ. Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Berat Albayrak’ฤฑn istifasฤฑ ve Merkez Bankasฤฑ Baลkanlฤฑฤฤฑ’na Naci Aฤbal’ฤฑn getirilmesi sonrasฤฑ Dolar/TL kuru ลubat ayฤฑnda 7’nin altฤฑna inmiลti.
Commerzbank’ten Tatha Ghose, BBC Tรผrkรงe’ye yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, o dรถnem TL’nin deฤer kazanmasฤฑnฤฑn en รถnemli nedeninin Aฤbal’ฤฑn enflasyon hedeflemesine odaklanan geleneksel ve sฤฑkฤฑ politikalarฤฑ olduฤunu sรถylรผyor.
Mart ayฤฑnda Naci Aฤbal’ฤฑn gรถrevden alฤฑnmasฤฑ ve yerine Prof. Dr. ลahap Kavcฤฑoฤlu’nun atanmasฤฑyla Tรผrk Lirasฤฑ’nda dรผลรผล trendi gรถrรผlmeye baลlandฤฑ.
Ghose, bu hafta Merkez Bankasฤฑ Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Oฤuzhan รzbaล’ฤฑn gรถrevden alฤฑnmasฤฑnฤฑn ve yerine dรผลรผk faiz oranlarฤฑnฤฑ savunan Semin Tรผmen’in getirilmesinin de liranฤฑn deฤer kaybฤฑnda etkili olduฤu gรถrรผลรผnde.
‘Lira spirali’
TL’nin durumunu “lira spirali” terimiyle aรงฤฑklayan Ghose, son yฤฑllarda liranฤฑn bir sรผre istikrarlฤฑ gittikten sonra hฤฑzlฤฑ deฤer kayฤฑplarฤฑ yaลadฤฑฤฤฑnฤฑ ve bu trendin dikkat รงekici olduฤunu sรถylรผyor.
Ekonomik analiz ve danฤฑลmanlฤฑk ลirketi Capital Economics’ten Jason Tuvey de TL’nin bu haftaki deฤer kaybฤฑnda iki faktรถrรผn รถne รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
“Bunlardan ilki Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn Merkez Bankasฤฑ Baลkan Yardฤฑmcฤฑlฤฑฤฤฑ pozisyonuna eski bir danฤฑลmanฤฑnฤฑ getirmesiydi. Bu adฤฑm Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn zaten sorunlu bir durumda olan gรผvenilirliฤini daha da sarsma riski taลฤฑyor.
“ฤฐkincisi ise รถnemli siyasetรงilerle organize suรง arasฤฑndaki baฤlantฤฑlara dair suรงlamalar sonucu artan siyasi belirsizlik.
“Bunlarฤฑn yanฤฑ sฤฑra anketlerde Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan ve AK Parti’ye desteฤin azalmasฤฑ da bir etken.”
TL’nin geleceฤi
Peki bu trend ne kadar devam edebilir? TL’yi รถnรผmรผzdeki sรผreรงte neler bekliyor?
Bluebay Varlฤฑk Yรถnetimi’nden Tim Ash, derecelendirme kuruluลu Standard & Poor’s’un Tรผrkiye’nin notunu dรผลรผrme ihtimaline dikkat รงekiyor ve bunun bu akลam gerรงekleลebileceฤini sรถylรผyor.
Sedat Peker videolarฤฑyla birlikte yaลanan siyasi kriz ve erken seรงim tartฤฑลmalarฤฑnฤฑn da TL’yi etkilediฤini anlatan Ash, jeopolitik alandaki geliลmelere de dikkat รงekiyor:
“Tรผrkiye’nin ticaretinin รผรงte ikisi Batฤฑ’yla, yatฤฑrฤฑm ve finansman Batฤฑ’dan geliyor fakat Tรผrkiye Batฤฑ ile sรผrekli bir gerilim halinde. NATO toplantฤฑsฤฑ รถncesi Erdoฤan ile Biden’ฤฑn iliลkileri yeniden ayarlayacaฤฤฑna dair beklentiler vardฤฑ. Fakat Erdoฤan’ฤฑn (uรงak krizi sonrasฤฑ) NATO mรผttefiklerinin taleplerine raฤmen Belarus lideri Lukaลenko’ya destek olma yรถnรผndeki garip kararฤฑ, Erdoฤan’ฤฑn Batฤฑ ile ortak deฤerler paylaลmaktan ne kadar uzak olduฤunu gรถsteriyor.”
Reuters haber ajansฤฑna konuลan bazฤฑ ekonomistler piyasalarฤฑn erken seรงim ihtimaline tepki verdiฤi gรถrรผลรผnde.
Tim Ash: Kavcฤฑoฤlu’na inanan pek fazla kiลi yok
Ash’e gรถre Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑn daha fazla deฤer kaybetmemesi iรงin bir neden yok.
Bu gidiลatฤฑ durdurmak iรงin yapฤฑlmasฤฑ gereken ilk ลeyin “dรผzgรผn ve gรผvenilir bir Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ atayฤฑp ona baฤฤฑmsฤฑz ลekilde รงalฤฑลma fฤฑrsatฤฑ vermek” olduฤunu sรถyleyen Ash, “Aฤbal’ฤฑn gรถreve gelmesiyle bir umut oluลmuลtu fakat Kavcฤฑoฤlu’na inanan pek fazla kiลi yok. Merkez bankacฤฑlฤฑฤฤฑ ve politikalarฤฑ hakkฤฑnda tecrรผbesi az” diyor.
Tatha Ghose: Bu yฤฑl Dolar/TL kuru 10’u gรถrebilir
Commerzbank’ten Tatha Ghose da TL’deki deฤer kaybฤฑnฤฑn enflasyonu artฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ ve buna karลฤฑlฤฑk Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn “gรผvenilir bir ลekilde” faizleri artฤฑramamasฤฑnฤฑn TL’nin daha fazla deฤer kaybetmesi riski yarattฤฑฤฤฑnฤฑ vurguluyor:
“Liranฤฑn stabilize olmasฤฑ iรงin bir tรผr kur rejimi deฤiลikliฤi veya bazฤฑ kurumlarฤฑnฤฑn yรถnetiminin el deฤiลtirmesi gerekebilir (รถrneฤin IMF gรถzetimi altฤฑnda). Bu adฤฑmlar kredibiliteyi tekrar saฤlar.”
Tatha Ghose’a gรถre bu yฤฑl Dolar/TL kuru 10’u, Euro/TL kuru ise 12’yi gรถrebilir. Ghoser’un yฤฑl sonu enflasyon tahmini ise yรผzde 20,9.
Capital Economics’ten Jason Tuvey da TL’nin yฤฑlฤฑn geri kalanฤฑnda bรผyรผk oranda deฤer kaybedeceฤi gรถrรผลรผnde. Onun yฤฑl sonu Dolar/TL tahmini ise 9,5.
Tuvey “Daha pozitif bir TL hikayesi anlatabilmemiz iรงin pek รงok ลeyin deฤiลmesi gerekiyor. Merkez Bankasฤฑ politikalarฤฑnda beklenmedik bir iyileลme gรถrmemiz lazฤฑm. Yรผksek enflasyonla mรผcadele iรงin kararlฤฑ olmak gerekiyor. Jeopolitik gerilimleri azaltmak da bu hedefe varฤฑlmasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olacaktฤฑr” diyor.
