Hรขlihazฤฑrda 1,5 yฤฑldฤฑr daralmakta olan inลaat sektรถrรผ, Mart ayฤฑ itibariyle koronavirรผs salgฤฑnฤฑyla aฤฤฑrlaลan koลullar nedeniyle projelerde olabilecek sรผre uzatฤฑmฤฑ ve fesih taleplerinin olumlu deฤerlendirilip karลฤฑlanmasฤฑnฤฑ, finansman konularฤฑndaki teลvik nitelikli dรผzenlemelerin bir an รถnce uygulamaya yansฤฑmasฤฑnฤฑ bekliyor.
TMB’nin รผรง ayda bir yayฤฑnladฤฑฤฤฑ ฤฐnลaat Sektรถrรผ Analizi’nin Nisan 2020 sayฤฑsฤฑna gรถre istihdam kapasitesi yรผksek olan sektรถrde, altyapฤฑ faaliyetlerinin mรผcbir sebep kapsamฤฑ dฤฑลฤฑnda bฤฑrakฤฑlarak SGK primleri ve vergi รถdemelerinin รถtelenmesi gibi acil รถnlemlerden yararlanamamasฤฑ รถnemli bir sorun olarak belirtiliyor. Sektรถrde ve sektรถrรผn tedarik zincirinde dayanma gรผcรผ kฤฑsฤฑtlฤฑ รงok sayฤฑda orta ve kรผรงรผk รถlรงekli firmanฤฑn da nakit akฤฑลฤฑnda sorun hฤฑzla artฤฑyor.
Tรผrkiye Mรผteahhitler Birliฤi (TMB), ekonomi รงevreleri ve sektรถr tarafฤฑndan ilgiyle takip edilen Nisan 2020 ฤฐnลaat Sektรถrรผ Analizi Raporu’nu yayฤฑnladฤฑ. “Koronavirรผs Salgฤฑnฤฑndan Sonrasฤฑ Nasฤฑl bir Dรผnya ve Tรผrkiye?” baลlฤฑklฤฑ analizde, kรผresel ve ulusal ekonomi ile inลaat sektรถrรผne iliลkin veriler kapsamlฤฑ biรงimde deฤerlendirildi.
Raporda bir sรผredir dengelenmeye yรถnelik sancฤฑlarฤฑn yaลandฤฑฤฤฑ inลaat sektรถrรผnde belirsizliklerin, koronavirรผs salgฤฑnฤฑnฤฑn Mart ayฤฑnda Tรผrkiye’de de ortaya รงฤฑkmasฤฑyla yeniden arttฤฑฤฤฑ belirtildi. Hรผkรผmet tarafฤฑndan salgฤฑnla mรผcadele amacฤฑyla aรงฤฑklanan ekonomik tedbirler kapsamฤฑnda istihdam vurgusunun son derece รถnemli olduฤuna iลaret edilen raporda, “รzellikle kฤฑsa ve esnek รงalฤฑลma modellerinin geliลtirilmesi, SGK primleri ve vergi รถdemelerinin รถtelenmesi gibi รถnlemler istihdam kapasitesi yรผksek olan inลaat sektรถrรผ tarafฤฑndan รถnemli ancak altyapฤฑ faaliyetlerini kapsam dฤฑลฤฑnda bฤฑrakmasฤฑ nedeniyle eksik bulunmuลtur” denildi.
Mevcut ลartlarda mรผteahhitlerin yurt iรงinde รผstlenmiล olduฤu projelerde hak ediล รถdemelerinin zamanฤฑnda yapฤฑlmasฤฑ iรงin รถzel hassasiyet gรถsterilmesine ihtiyaรง olduฤu belirtilirken sรผre uzatฤฑm ve fesih taleplerinin ฤฐdareler tarafฤฑndan olumlu karลฤฑlanmasฤฑ, kredi geri รถdemelerinde bankalarฤฑn gerekli esnekliฤi gรถstermeleri ve faiz oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผrmeleri beklentileri sฤฑralandฤฑ. Tรผrkiye Bankalar
Birliฤi’nin, iล dรผnyasฤฑnฤฑn kredi borรงlarฤฑyla ilgili taleplerine bankalarca hฤฑzlฤฑ ve olumlu yanฤฑt verilmesi konusundaki tavsiye kararฤฑnฤฑn hatฤฑrlatฤฑldฤฑฤฤฑ รงalฤฑลmada, ancak uygulamaya iliลkin bankalara yรถnelik ลikรขyetlerin bulunduฤu belirtildi.
Destek paketiyle vasฤฑflฤฑ iล gรผcรผ korunabilir
Raporda, ลantiye kapanmalarฤฑ gerektirecek durumda, en hฤฑzlฤฑ olumsuz etkinin inลaat sektรถrรผnรผn alt yรผklenicilerinin oluลturduฤu segmentte hem de sert bir ลekilde hissedileceฤine dikkat รงekildi ve ลรถyle devam edildi:
“Sektรถrde ve tedarik zincirinde yer alan birรงok orta ve kรผรงรผk รถlรงekli firmanฤฑn dayanma gรผcรผnรผn kฤฑsฤฑtlฤฑ olduฤu dikkate alฤฑnarak, vergi avantajlarฤฑ paketi ve nakit akฤฑลฤฑndaki bozulmalarฤฑ รถnleyecek dรผzenlemelerin hฤฑzlฤฑ biรงimde hayata geรงirilmesi bรผyรผk รถnem taลฤฑmaktadฤฑr. ฤฐnลaat sektรถrรผne dรถnรผk bir destek paketi ayrฤฑca, kฤฑsa vadede istihdam kapasitesinin korunmasฤฑnฤฑ saฤlayacaktฤฑr. Bu รงerรงevede bir diฤer รถnemli husus olarak, sektรถrรผn orta segmentinde olasฤฑ erimenin รถnlenmesi, vasฤฑflฤฑ iลgรผcรผ kaybฤฑnฤฑn ve krizin ardฤฑndan sektรถrรผn hฤฑzla toparlanmasฤฑyla projelerdeki gecikmenin engellenmesine yardฤฑmcฤฑ olacaktฤฑr.”
ฤฐlk รงeyrekte yurtdฤฑลฤฑnda 2 milyar dolarlฤฑk proje รผstlenildi
Raporda, mรผteahhitlerce yurtdฤฑลฤฑnda yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde 2 milyar
ABD Dolarฤฑ tutarฤฑnda yeni proje รผstlenildiฤi aรงฤฑklanฤฑrken,
“Koronavirรผs salgฤฑnฤฑ nedeniyle tรผm รผlkeler tarafฤฑndan uygulanan farklฤฑ nitelikteki รถnlemlerin projelerde gecikmelere ve neticede cezai yaptฤฑrฤฑmlara neden olmamalarฤฑ iรงin hรผkรผmetler dรผzeyindeki temaslarฤฑn gรผndeminde tutulmasฤฑnฤฑn uygun olacaฤฤฑ ortadadฤฑr” denildi. รalฤฑลmada yurtdฤฑลฤฑ projelerde yรถnelik ayrฤฑca ลu deฤerlendirmeler yapฤฑldฤฑ:
“Yaลanmakta olan bu olaฤandฤฑลฤฑ dรถnemde, yurt dฤฑลฤฑndaki projelerde istihdam edilmekte olan Tรผrk iลรงilerinin yurda getirilmesi konusunda devletimiz gereken hassasiyeti gรถstermekte ve sektรถrรผmรผze destek vermektedir. Ancak bu konuda artan ve artmasฤฑ muhtemel yurda dรถnรผล taleplerinin de karลฤฑlanmasฤฑ iรงin Tรผrkiye Mรผteahhitler Birliฤi ilgili
Bakanlฤฑklar nezdinde giriลimlerini sรผrdรผrmektedir.”
Tรผrkiye Mรผteahhitler Birliฤi’nin 2020 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk รงeyreฤini deฤerlendirdiฤi raporda genel ekonomi ve sektรถre iliลkin รถzetle ลu tespitlere yer verildi:
SALGIN SONRASI NASIL BฤฐR DรNYA?: Dรผnyanฤฑn bรผyรผk bir deฤiลim dinamiฤinin iรงerisinde olduฤu ve kรผresel deฤiลimin ลafaฤฤฑnฤฑn Mayฤฑs ayฤฑ sonu olacaฤฤฑ tahminleri yapฤฑlฤฑrken, bu sรผreรงte ekonomide yaลanan bรผyรผk tahribatฤฑn belirginleลeceฤi ve kimi alanlara dรถnรผk tespitin daha net yapฤฑlabileceฤi ifade edilmektedir. Tรผm dรผnyada, salgฤฑn nedeniyle durgunluk sรผreci kaรงฤฑnฤฑlmaz gรถrรผlmekte ve ekonomideki hedeflerden รถnce toplum saฤlฤฑฤฤฑnฤฑn korunmasฤฑ ve yaลanabilecek sosyal sorunlarฤฑn azaltฤฑlmasฤฑna yรถnelik adฤฑmlarฤฑn รถncelik taลฤฑmasฤฑ รงaฤrฤฑlarฤฑ yapฤฑlmaktadฤฑr.
PROAKTฤฐF POLฤฐTฤฐKALAR HAYATฤฐ รNEMDE: Toplumun รถnemli bir kesiminin iล ve gelir gรผvencesi aรงฤฑsฤฑndan artan sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ, salgฤฑnla birlikte bรผyรผmektedir. Oluลan bรผyรผk gelir kayฤฑplarฤฑ ile mรผcadele iรงin daha bรผyรผk รถnlemlere gereksinim duyulduฤu, sorunlar daha derinleลmeden proaktif biรงimde kapsamlฤฑ politik araรงlarฤฑn ortaya konmasฤฑnฤฑn hayati olduฤu belirtilmektedir.
SEKTรRDE BELฤฐRSฤฐZLฤฐKLER ARTIลTA: ฤฐnลaat sektรถrรผ hรขlihazฤฑrda kรผresel likidite koลullarฤฑ, jeopolitik riskler, dรถviz kurlarฤฑnฤฑn seyri, petrol fiyatlarฤฑ, kamu maliyesi ve faiz tarafฤฑnda รงok bilinmeyenli bir denklem ile karลฤฑ karลฤฑyadฤฑr. ฤฐnลaat yatฤฑrฤฑmlarฤฑ 2019 yฤฑlฤฑnda cari fiyatlarla %9,8 oranฤฑnda gerilemiลtir. 2020 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk รงeyreฤinde ise, inลaat sektรถrรผnde sรผren daralma sonucunda finansman sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ ve istihdamdaki gerileme sรผrmรผลtรผr. Sektรถrรผn istihdamdan aldฤฑฤฤฑ pay, yรผzde 6,9’dan yรผzde 5,5’e gerilemiลtir. Bununla birlikte,
“ฤฐstihdam Odaklฤฑ Kredi Teลvik Paketi”nden konut projeleri ile yurtdฤฑลฤฑ mรผteahhitlik hizmetleri kapsamฤฑnda yararlanabilen sektรถrรผn fayda gรถrdรผฤรผ izlenmiลtir. Son olarak Tรผrkiye’de de ortaya รงฤฑkan koronavirรผs salgฤฑnฤฑnฤฑn etkisi altฤฑna giren sektรถrde belirsizlikler
Mart ayฤฑ itibarฤฑyla yeniden artmฤฑล durumdadฤฑr.
KONUT SATIลLARINDA GELECEK KAYGISI: Konut satฤฑลlarฤฑ, bir sรผredir ertelenen konut talebinin hayata geรงmesiyle Ocak – ลubat 2020 dรถneminde geรงen yฤฑla gรถre belirgin bir iyileลme iรงine girmiล ancak salgฤฑnฤฑn etkisinin izlendiฤi Mart ayฤฑnda sฤฑnฤฑrlฤฑ biรงimde artmฤฑลtฤฑr.
Satฤฑลlar, 2019 yฤฑlฤฑna oranla Ocak’ta %55,8 ve ลubat’ta %51,4 artmฤฑลtฤฑr. Mart ayฤฑnda ise geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine kฤฑyasla artฤฑล oranฤฑ %3,4 ile sฤฑnฤฑrlฤฑ kalan konut satฤฑlarฤฑ, ลubat 2020’ye gรถre %8,5 gerilemiลtir. Konut alanฤฑnda olasฤฑ geliลmeler iรงin gรถzler, daha รงok orta vadede oluลacak ekonomik ลartlarda olacak o zamana kadar genel ekonomide belirsizliklerin giderilmesi, konut alanฤฑnda kredi imkรขnlarฤฑnฤฑn geliลtirilmesi ile arz-talep dengesi iรงin bir strateji hazฤฑrlanmasฤฑ ihtiyacฤฑ varlฤฑฤฤฑnฤฑ sรผrdรผrecektir. Pandemi nedeniyle artan evden รงalฤฑลma, bu konudaki geliลmelerden konut dฤฑลฤฑ gayrimenkul piyasasฤฑnฤฑn da etkilenebileceฤini gรถstermektedir.
YURTDIลI HEDEFLER ฤฐรฤฐN ฤฐLAVE รABA GEREKECEK: Salgฤฑn sektรถr รผzerinde maliyet artฤฑลlarฤฑndan malzeme tedarikine lojistik ve iลรงi saฤlฤฑฤฤฑ ile gรผvenliฤi sorunlarฤฑndan stratejik ortaklฤฑklar ve yatฤฑrฤฑmlarda risk algฤฑsฤฑna kadar รงok geniล yelpazede mevcut ve yeni projeler รผzerinde tehdit oluลturmaktadฤฑr. Salgฤฑn รถncesinde uluslararasฤฑ mรผteahhitlik hizmetlerinin hรขlihazฤฑrdaki 500 milyar ABD
Dolarฤฑ seviyesinden 2023 yฤฑlฤฑnda 650 milyar ABD Dolarฤฑ ve 2030’larda
750 milyar ABD Dolarฤฑ seviyelerine รงฤฑkmasฤฑ รถngรถrรผlรผrken, Tรผrk mรผteahhitlerinin de uluslararasฤฑ pazardaki paylarฤฑnฤฑn orta vadede 50 milyar ABD Dolarฤฑ tutarฤฑna ulaลmasฤฑ beklenmekteydi. Pandeminin kรผresel ekonomide yol aรงtฤฑฤฤฑ sorunlar tรผm sektรถrler iรงin รถngรถrรผlerin zorlaลmasฤฑna neden olduฤu gibi Tรผrk yurtdฤฑลฤฑ mรผteahhitlik hizmetleri iรงin de hedeflerin revize edilmesini gerektirebilecektir. Koronavirรผs salgฤฑnฤฑnฤฑn talep ve arzda yol aรงtฤฑฤฤฑ sorunlara ek ve paralel olarak petrol fiyatlarฤฑndaki keskin dรผลรผล de sektรถr iรงin belirsizlik yaratmaktadฤฑr.
