Tรผrkiye, Rusyaโdan S-400 hava savunma sistemi satฤฑn alฤฑmฤฑ yรผzรผnden Amerikan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑna maruz kalmaktan kurtulma umutlarฤฑnฤฑ Baลkan Donald Trumpโฤฑn sรผrece mรผdahale etmesi beklentisine baฤlamฤฑล gรถrรผnรผyor ancak Trumpโฤฑn Washingtonโda Ankara konusunda oluลan havaya karลฤฑ koyma konusunda manevra alanฤฑ รงok geniล deฤil.
Reuters haber ajansฤฑ, Tรผrkiyeโyle Amerika arasฤฑnda yaลanan S-400 gerilimiyle ilgili bir analiz haber yayฤฑnladฤฑ. ฤฐki NATO mรผttefiki iliลkilerinde son yฤฑllarda yaลanan gerilimlere S-400 ihtilafฤฑ nedeniyle bir yenisi daha eklenmiล durumda.
Tรผrkiye Rusyaโdan S-400 alฤฑm planlarฤฑnda geri adฤฑm atmamakta kararlฤฑ gรถrรผnรผrken, Washington NATOโnun savunma aฤlarฤฑnฤฑn risk altฤฑna gireceฤi gerekรงesiyle bu alฤฑma bรผyรผk tepki gรถsteriyor ve yaptฤฑrฤฑm tehdidinde bulunuyor. Ayrฤฑca Tรผrkiyeโnin parรงasฤฑ olduฤu F-35 uรงaklarฤฑnฤฑn รผretimi ve teslimatฤฑ programฤฑndan รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ ihtimali de sรถzkonusu.
ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mike Pompeo ve รงok sayฤฑda รถnde gelen senatรถr, Tรผrkiyeโnin S-400 alฤฑmฤฑnฤฑ hayata geรงirmesi halinde, Rusyaโdan askeri ekipman alan รผlkelere yaptฤฑrฤฑmlar รถngรถren yasa kapsamฤฑnda cezalandฤฑrฤฑlacaฤฤฑ uyarฤฑsฤฑnda bulunmuลtu. Tรผrkiyeโyse NATO รผyesi olarak ABDโye hiรงbir tehdit oluลturmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn getirilmemesi gerektiฤini vurguluyor.
Taraflar Tฤฑkanฤฑklฤฑฤฤฑ Aลabilecek mi?
Anlaลmazlฤฑฤฤฑn รงรถzรผlmesi iki hรผkรผmetin yฤฑllardฤฑr sรผren gergin iliลkileri aลmasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olabilir. ABD ile yaลanan bir baลka diplomatik anlaลmazlฤฑฤฤฑn tetiklediฤi Tรผrk Lirasฤฑโnda yaลanan krizin ardฤฑndan resesyona giren Tรผrkiyeโnin daha fazla kaybedecek ลeyi olduฤu yorumlarฤฑ yapฤฑlฤฑyor.
ฤฐlk parti S-400โlerin Tรผrkiyeโye gelmesinden 2 ay รถnce, รผst dรผzey Tรผrk bakanlardan oluลan bir ekip krizi รงรถzmek amacฤฑyla bu hafta Washingtonโdaydฤฑ. Oval Ofisโte Baลkan Trumpโla sรผpriz bir gรถrรผลme gerรงekleลti.
รst dรผzey bir Tรผrk yetkili Reutersโa yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada โTrumpโฤฑn Kongreโye kฤฑyasla daha olumlu bir tavฤฑr alacaฤฤฑna iliลkin sinyaller alฤฑyoruz. Hala atฤฑlmasฤฑ gereken adฤฑmlar olabilir ancak ortak zemin bulunmasฤฑna yรถnelik รงaba devam edecekโ diye konuลtu.
ABD Savunma Bakan Vekili Patrick Shanahan Perลembe gรผnรผ gazetecilere Milli Savunma Bakanฤฑ Hulusi Akarโla gรถrรผลmesi sonrasฤฑ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada โS-400โler konusunda nihai karara daha yakฤฑnฤฑzโ dedi. ฤฐki taraf arasฤฑndaki gรถrรผลmeler iรงin โPeki nerede tฤฑkandฤฑk? Bu tฤฑkanฤฑklฤฑฤฤฑ nasฤฑl aลarฤฑz? diyerek iyimser olduฤunun mesajฤฑnฤฑ verdi.
Beyaz Sarayโda yapฤฑlan Trump-Albayrak gรถrรผลmesiyle ilgili รงok az ayrฤฑntฤฑ ortaya รงฤฑktฤฑ ancak Tรผrk basฤฑnฤฑnda yer alan haberlere gรถre Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤanโฤฑn damadฤฑ olan Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Berat Albayrak, Trumpโฤฑn Tรผrkiyeโnin S-400 ihtiyacฤฑ konusunda olumlu bir anlayฤฑล iรงinde olduฤunu sรถyledi.
Washingtonโa gelen diฤer yetkililer arasฤฑnda bulunan Milli Savunma Bakanฤฑ Hulusi Akar ve Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ sรถzcรผsรผ ฤฐbrahim Kalฤฑn, ziyaretin Washingtonโa Ankaraโnฤฑn bakฤฑล aรงฤฑsฤฑnฤฑ daha iyi anlama fฤฑrsatฤฑ verdiฤini belirtti.
Tรผrkiye Amerikaโyฤฑ S-400โlerin ABD ordusuna ya da savaล uรงaklarฤฑna doฤrudan tehdit teลkil etmediฤi konusunda iknaya yardฤฑmcฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผndรผฤรผ bir รงalฤฑลma grubu oluลturulmasฤฑ รถnerisinde bulundu.
Amerikaโnฤฑn Tรผrkiyeโye sunduฤu indirimli Patriot teklifinin sรผresi uzatฤฑlmฤฑลtฤฑ. Tรผrk ve Amerikalฤฑ yetkililere gรถre bu teklif hala geรงerli.
Ancak iki taraf da kamuoyu รถnรผnde duruลundan vazgeรงmiล deฤil. Tรผrkiye S-400 anlaลmasฤฑnฤฑn yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ve anlaลmadan geri dรถnรผลรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor, ABD yรถnetimi de S-400โlerin ve F-35โlerin aynฤฑ yerde kullanฤฑlamayacaฤฤฑ uyarฤฑsฤฑndan geri adฤฑm atmฤฑyor.
ABDโli bir yetkili โAmerika Tรผrk tarafฤฑna S-400 teslimatฤฑnฤฑn gerรงekleลmesi halinde yaptฤฑrฤฑm riskinin gerรงek olduฤunu net bir ลekilde ilettiโ diye konuลtu.
Yaptฤฑrฤฑm tehdidi
Amerikaโdan gelecek hafif yaptฤฑrฤฑmlar bile Tรผrk Lirasฤฑโnda keskin bir dรผลรผลe yol aรงabilir ve bu da Ortadoฤuโnun en bรผyรผk ekonomisindeki resesyonu derinleลtirebilir. Geรงtiฤimiz yฤฑl yรผzde 30 oranฤฑnda deฤer kaybeden Tรผrk Lirasฤฑ yรผzde 10 daha deฤer kaybetti ve piyasalar da diken รผstรผnde.
Rusyaโdan askeri ekipman satฤฑn almasฤฑ Tรผrkiyeโyi Amerikaโnฤฑn Hasฤฑmlarฤฑna Yaptฤฑrฤฑmlar Yoluyla Karลฤฑ Koyma (CAATSA) Yasasฤฑ olarak bilinen 2017 yฤฑlฤฑnda รงฤฑkarฤฑlan yasa kapsamฤฑnda yaptฤฑrฤฑm uygulanmasฤฑna aรงฤฑk hale getiriyor.
Kongreโnin getireceฤi CAATSA yaptฤฑrฤฑmฤฑndan Tรผrkiyeโyi muaf tutmak iรงin Baลkan Trump yasa gereฤi S-400 alฤฑmฤฑnฤฑn โรถnemli bir iลlemโ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve bunun NATOโnun bรผtรผnlรผฤรผnรผ tehlikeye atmayacaฤฤฑnฤฑ ve Amerikaโnฤฑn askeri operasyonlarฤฑnฤฑ etkilemeyeceฤini gรถstermek zorunda.
Trump aynฤฑ zamanda Kongreโnin ilgili komisyonlarฤฑna bir mektup yazarak, S-400 anlaลmasฤฑnฤฑn Tรผrkiye ve Amerika arasฤฑndaki iลbirliฤine รถnemli bir olumsuz etkiye yol aรงmayacaฤฤฑnฤฑ ve Tรผrkiyeโnin de belirli bir zaman dilimi iรงinde Rus yapฤฑmฤฑ savunma ekipmanฤฑ ve silahlarฤฑnฤฑ azaltma konusunda adฤฑm attฤฑฤฤฑnฤฑ ya da atacaฤฤฑnฤฑ gรถstermek zorunda.
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤanโฤฑn sรถzcรผsรผ ฤฐbrahim Kalฤฑn, Trumpโฤฑn Erdoฤanโla iki ay รถnce yaptฤฑฤฤฑ telefon gรถrรผลmesinde soruna รงรถzรผm bulmak iรงin รงalฤฑลacaฤฤฑ konusunda sรถz verdiฤini duyduฤunu belirtti. Diฤer yetkililer de ABD Baลkanฤฑโna iliลkin Tรผrkiyeโnin durumunu anladฤฑฤฤฑ ลeklinde bir portre รงizdi.
Bir baลka รผst dรผzey Tรผrk yetkili de Reuters haber ajansฤฑna yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada gรถrรผลmelerin beklenenden daha olumlu olduฤunu ve Amerikalฤฑlarฤฑn kamuoyunda kullandฤฑklarฤฑ tondan daha yumuลak bir ton kullandฤฑklarฤฑnฤฑ sรถyledi.
Trumpโฤฑn muafiyet iรงin manevra alanฤฑ var mฤฑ?
Trump son dรถnemde Tรผrkiye konusunda bir aรงฤฑklama yapmฤฑล deฤil. Ancak Tรผrkiye Trumpโฤฑn desteฤini alsa bile bu ortak zemini muhafaza etmek zor olabilir.
ฤฐki รผlke arasฤฑndaki iliลkiler Suriye krizinde benimsenen askeri strateji, ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ ve Tรผrkiyeโnin 15 Temmuz 2016โdaki darbe giriลiminden sorumlu tuttuฤu Fethullah Gรผlenโin iadesini istemesi gibi anlaลmazlฤฑklarla gergin bir dรถnemden geรงiyor.
Amerika Tรผrkiyeโde ABD vatandaลlarฤฑnฤฑn ve biri geรงtiฤimiz Ocak ayฤฑnda serbest bฤฑrakฤฑlan diplomatik misyonun Tรผrk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn tutuklanmasฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra iki yฤฑl รถnce Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤanโฤฑn Washington ziyareti sฤฑrasฤฑnda Erdoฤanโฤฑn korumalarฤฑ ve gรถstericiler arasฤฑnda yaลanan รงatฤฑลmalara da tepkili.
ฤฐki taraf arasฤฑndaki bu gรถrรผล ayrฤฑlฤฑklarฤฑ Erdoฤanโฤฑn Kongreโdeki destekรงilerinin cฤฑlฤฑz kalmasฤฑyla sonuรงlandฤฑ. Beyaz Sarayโdan yaptฤฑrฤฑm konusunda muafiyet adฤฑmฤฑ gelse de Kongre buna ayrฤฑ bir yaptฤฑrฤฑm tasarฤฑsฤฑyla cevap verebilir.
Geรงtiฤimiz ลubat ayฤฑnda her iki partiden senatรถrler, Trumpโฤฑn ABD seรงimlerine mรผdahale ve Ukraynaโya karลฤฑ saldฤฑrganlฤฑk sebebiyle Rusyaโya karลฤฑ daha saฤlam bir duruล sergilemesini saฤlamak รผzere Rusyaโya yรถnelik yeni sert yaptฤฑrฤฑm getiren tasarฤฑ sunmuลtu.
Washington Enstitรผsรผ Tรผrkiye Programฤฑ Direktรถrรผ Soner รaฤaptay โTรผrkiyeโnin muafiyet almasฤฑnฤฑn imkansฤฑz olduฤunu dรผลรผnmรผyorum. Ama Tรผrkiyeโnin Washingtonโda neredeyse hiรง dostu yok. O nedenle bu yokuล yukarฤฑ bir mรผcadele olacaktฤฑrโ sรถzleriyle durumu deฤerlendirdi. รaฤaptay, โCAATSA neredeyse hiรงbir boลluk olmayacak ลekilde hazฤฑrlanmฤฑล bir yasa. O nedenle Trump gerรงekten iyi bir boลluk bulmak zorundaโ diye konuลtu.
