Cumhurbaลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan’ฤฑn ekomiden sorumlu baลdanฤฑลmanฤฑ ve Milliyet yazarฤฑ Cemil Ertem, Orta Vadeli Program kapsamฤฑnda aรงฤฑklanan vergi artฤฑลlarฤฑnฤฑn “gereksiz” olduฤunu belirterek, “Maliye tarafฤฑnda, ‘Biz sฤฑkฤฑ duruyoruz, bakฤฑn vergileri artฤฑrฤฑyoruz’ telaลฤฑ var. Bence bu gereksiz bir telaล ve OVPโnin maliye tarafฤฑndaki vergi artฤฑลlarฤฑ gereksiz hatta sakฤฑncalฤฑ.” dedi.
Ertem’in Milliyet gazetesindeki (28 Eylรผl 2017) yazฤฑsฤฑ ลรถyle:
Dรผn Tรผrkiyeโnin ekonomideki 2020โye kadar yol haritasฤฑ aรงฤฑklandฤฑ. Orta Vadeli Program, (OVP) geรงen yazฤฑmฤฑzda da belirttiฤimiz gibi, gerรงekรงi ve Tรผrkiyeโnin รถnรผndeki fฤฑrsatlarฤฑ, zorluklarฤฑ ve avantajlarฤฑ gรถren yenilikรงi bir metin olarak hazฤฑrlanmฤฑล.
Bu รงerรงevede dรผn aรงฤฑklanan OVP, รถncelikle Tรผrkiyeโnin, รถnรผmรผzdeki รผรง yฤฑldaki bรผyรผme potansiyelini gรถrรผyor ve bunu teslim ediyor. Bรผyรผme potansiyelini, enflasyon, cari aรงฤฑk iรงin sorun gรถren bir yanlฤฑล bakฤฑล aรงฤฑsฤฑndan hareket etmiyor. Esasฤฑnda bu OVP ile devletin ekonomideki yeri ve yapacaklarฤฑ sahici olarak belirlenmiล oluyor. Bunu bir baลka aรงฤฑdan ลรถyle sรถyleyebiliriz; devlet, aรงฤฑk, rekabetรงi bir ekonomide piyasalarฤฑn รถnรผne geรงerek, yolu aรงma, belirsizlikleri ortadan kaldฤฑrma yรถnรผnde kurumsal adฤฑmlar atฤฑyor.
Devlet ve ekonomi…
Tรผrkiyeโde devlet-ekonomi iliลkisini temel olarak รผรง dรถnemde -belki- ele alabiliriz. Birincisi, Cumhuriyet’in kurulmasฤฑ ve tek parti dรถnemi, ikincisi 27 Mayฤฑs askeri darbesinden sonra baลlayan โplanlฤฑ dรถnemโ ve son olarak 24 Ocak 1980 kararlarฤฑyla baลlayan ve รzal’lฤฑ yฤฑllarla devam eden โdฤฑลa aรงฤฑlmaโ dรถnemi.
Bu sonuncusunda devletin hฤฑzla geriye รงekilmesi ve Tรผrkiyeโnin ekonomi yรถnetiminin kรผresel sistemin kurumsal inisiyatifine bฤฑrakฤฑlmasฤฑ sรถz konusuydu.
Ancak planlฤฑ dรถnemde de -sanฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑn aksine- devletin bir รผst otorite -dรผzenleyici olarak- pek rolรผ yoktu.
Tรผrkiyeโde โplanlฤฑ dรถnemโ denilen ve 27 Mayฤฑs askeri darbesinden รผรง yฤฑl sonra yรผrรผrlรผฤe konulan planlar, geleneksel Keynesgil bรผyรผme teorisinin tasarruf-yatฤฑrฤฑm eลitliฤini esas alan, รผretim faktรถrleri arasฤฑnda mekanik iliลkiler kuran ve kapalฤฑ-ulusal bir ekonomide bile teorik olarak sรผrdรผrรผlemez olan modellere oturtulmuลtur. Dolayฤฑsฤฑyla, bรผtรผn bu dรถnemde yapฤฑlan planlar, hedefler Devlet Planlama Teลkilatฤฑโnฤฑn (DPT) โakademikโ metinleri olarak raflarda kalmฤฑลtฤฑr. Zaten bu model ve planlarฤฑn seksen sonrasฤฑ dฤฑลa hฤฑzla aรงฤฑlan bir ekonomide uygulanma ลansฤฑ yoktu.
Tรผrkiye, IMF ile 19. Stand-By’ฤฑ bitirdiฤi 2008 yฤฑlฤฑna deฤin, 2001 krizinin etkilerini en aza indirmeyi hedefledi ve kamu alanฤฑnฤฑ, bankacฤฑlฤฑk sistemini yeniden dรผzenlemeye dรถnรผk adฤฑmlarฤฑ attฤฑ. 2008โden sonra รถzellikle altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑ ve ekonomide dฤฑลsallฤฑk oluลturacak, ihracatฤฑ yukarฤฑ รงekecek, bรถlgesel geliลmiลlik farklarฤฑnฤฑ en aza indirecek politikalar รถne รงฤฑkmaya baลladฤฑ. Ancak bรผtรผn bunlar, para ve maliye politikalarฤฑyla desteklenen, piyasalarฤฑ yeni dรถneme gรถre dรผzenleyecek bรผtรผnlรผklรผ bir kalkฤฑnma programฤฑna evrilmedi.
Merkez Bankasฤฑโnฤฑn, dalgalฤฑ kur rejimine geรงilmesine karลฤฑn, yรผksek faiz ve gereksiz deฤerli TL ile finansal istikrar (!) saฤlama รงabasฤฑ ve bu politikayฤฑ enflasyonla mรผcadelede tek yol sanmasฤฑ, รถte yandan yalnฤฑz faiz dฤฑลฤฑ fazlaya odaklฤฑ maliye politikalarฤฑ, bรผtรผn bu sรผreรงte, Tรผrkiyeโnin bรผyรผmede hayli iniล รงฤฑkฤฑลlฤฑ bir yol izlemesine yol aรงmฤฑลtฤฑr. รrneฤin, 2010 ve 2011 yฤฑllarฤฑndaki hฤฑzlฤฑ bรผyรผme รงฤฑkฤฑลฤฑ, kalฤฑcฤฑ, istikrarlฤฑ yeni bir bรผyรผme yoluna dรถnรผลebilirdi. Ancak 2012 yฤฑlฤฑnda, tahmin edeceฤiniz nedenlerle, frene basฤฑlmฤฑล ve Tรผrkiye รงok zaman kaybetmiลtir.
Yeni dรถnem…
Oysa ลimdi OVPโye baktฤฑฤฤฑmฤฑzda, yรผksek bรผyรผme temposunun -dรผnya ortalamasฤฑnฤฑn รผzerinde- enflasyon, cari aรงฤฑk gibi temel sorunlarฤฑ tetikleyen deฤil, eฤer doฤru adฤฑmlar atฤฑlฤฑrsa, aลaฤฤฑya รงeken bir dinamik olduฤu kabul ediliyor.
Ancak burada hรขlรข โeskininโ etkisiyle hayli โutangaรงโ olunduฤunun da altฤฑnฤฑ รงizeyim. Mesela ลu finansal istikrar meselesinin yalnฤฑz para piyasalarฤฑnda ve dรผลรผk enflasyonla sฤฑnฤฑrlฤฑ olmayacaฤฤฑnฤฑ, sermaye piyasalarฤฑnฤฑ ihmal eden burada kurumsallaลmayฤฑ ve derinliฤi hedeflemeyen bir anlayฤฑลฤฑn finansal istikrarฤฑ, orta ve uzun dรถnemde, saฤlamayacaฤฤฑnฤฑ sรถyleyelim. OVPโde iลsizliฤi dรผลรผrmek hedefinin enflasyonu dรผลรผrmek hedefinden รงok daha รถnemli olmasฤฑ gerektiฤini geรงen gรผn yazmฤฑลtฤฑm. Kaldฤฑ ki orta vadede, iลsizliฤi dรผลรผrmek iรงin atฤฑlacak her adฤฑm enflasyonu dรผลรผrmek iรงin atฤฑlmฤฑล sayฤฑlฤฑr.
Tรผrkiyeโnin รถnรผmรผzdeki รผรง yฤฑl iรงinde ihracatฤฑnฤฑ artฤฑrmak ve orta-รผst teknolojilere dayalฤฑ rekabetรงi KOBฤฐ ekonomisini desteklemek iรงin yoฤun altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmฤฑna ihtiyaรง vardฤฑr. Bu anlamda bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ/GSYฤฐH oranฤฑnฤฑn yรผzde 2 civarฤฑnda olmasฤฑ, bรผtรผn bu sรผreรงte, kabul edilebilir. Oysa Maliye tarafฤฑnda, โBiz sฤฑkฤฑ duruyoruz, bakฤฑn vergileri artฤฑrฤฑyoruzโ telaลฤฑ var. Bence bu gereksiz bir telaล ve OVPโnin maliye tarafฤฑndaki vergi artฤฑลlarฤฑ gereksiz hatta sakฤฑncalฤฑ.
Tรผrkiye, รถzellikle son iki yฤฑlda, ekonomide รงok รถnemli adฤฑmlar attฤฑ. Devlet, rekabetรงi bir piyasayฤฑ destekleyen, kapsayฤฑcฤฑ bรผyรผmeyi hedef alan yeni bir anlayฤฑลฤฑ geliลtirdi. Bunun, hiรง ลรผphesiz, yeni bir dรถneme tekabรผl ettiฤini sรถyleyelim. Tรผrkiye ekonomisinde devletin, belki ilk defa, piyasalarฤฑn รถnรผnde, yol gรถsterici, belirsizlikleri ortadan kaldฤฑran ve โyazdฤฑklarฤฑnฤฑโ yapan bir รผst dรผzenleyici olarak รถne รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz. Bu, mรผdahaleci-devletรงi bir anlayฤฑล deฤildir ama her ลeyi kรผresel sermayenin inisiyatifine bฤฑrakan teslimiyetรงi bir anlayฤฑล hiรง deฤildir.
