ABDโnin Ulaลtฤฑrma Gรผvenlik Dairesi (TSA) kanalฤฑyla, Tรผrkiye dahil 8 Mรผslรผman รผlke havalimanฤฑndan, Amerika ve ฤฐngiltereโye yapฤฑlan direkt uรงuลlarda, yolcularฤฑn, cep telefonlarฤฑndan bรผyรผk elektronik cihazlarฤฑnฤฑ kabine almalarฤฑnฤฑ yasaklayan kararฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin dรผn Ankaraโda yoฤun bir trafik yaลandฤฑ. Ama henรผz bir netice yok.
Gazete Habertรผrk Yazarฤฑ Gรผntay ลimลek’in kรถลe yazฤฑsฤฑna gรถre, รถte yandan ABDโnin yasaฤฤฑyla ilgili olarak uluslararasฤฑ prosedรผrler aรงฤฑsฤฑndan sฤฑkฤฑntฤฑlar var. Mesela Uluslararasฤฑ Sivil Havacฤฑlฤฑk รrgรผtรผ (ICAO) varken, Amerikaโnฤฑn ikili gรถrรผลmelerle belli รผlkelere yasak getirmesi en รถnemli handikaplardan biri. Eฤer uluslararasฤฑ sivil hava trafiฤini tehdit eden bir sorun varsa, ICAO neden devreye girmiyor? ฤฐstanbulโdan Amerikaโya direkt uรงan Tรผrk Hava Yollarฤฑ (THY) yolcularฤฑyla, aynฤฑ havalimanฤฑndan, aynฤฑ gรผvenlik zincirinden geรงerek ancak Avrupa aktarmalฤฑ uรงan yolcular arasฤฑnda nasฤฑl bir fark olduฤuna cevap verilmemesi yasaฤฤฑ tartฤฑลmalฤฑ hale getiriyor.
Ankaraโda bulunan ABDโli TSA uzmanlarฤฑ, Sivil Havacฤฑlฤฑk Genel Mรผdรผrlรผฤรผโnden (SHGM) yetkililerle, 25 Martโta uygulamaya sokulacak elektronik eลya yasaฤฤฑnฤฑn yรถntemlerini tartฤฑลฤฑrken, Ulaลtฤฑrma Bakanlฤฑฤฤฑ Mรผsteลarฤฑ da Amerikan Bรผyรผkelรงiliฤiโnde yasaฤฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin gรถrรผลmelerde bulundu.
Tรผrkiyeโnin yasaฤฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin tezi, โฤฐstenilen tarama cihazlarฤฑnฤฑ temin edelim, yasak uygulamaya konmasฤฑnโ ลeklinde รถzetlenebilir. Ama biraz geรง kalฤฑnmฤฑล olabilir. รรผnkรผ daha รถnce benzer endiลeler sebebiyle, ABDโnin talebi doฤrultusunda uรงak altฤฑ bagajlarฤฑ 360 derece tarayan sistem kullanฤฑlmaya baลlanmฤฑลtฤฑ. Bu cihazlarฤฑn hizmete sokulmasฤฑyla birlikte de ABDโnin uรงak altฤฑ bagajlarฤฑn gรผvenliฤi konusunda duyduฤu endiลeler ortadan kalkmฤฑลtฤฑ.
ลu an Atatรผrk Havalimanฤฑโnda, Amerika seferi yapan uรงaklarฤฑn altฤฑna yรผklenen bagajlar, hastanelerdeki โtomografiโ cihazฤฑna benzer bir sistemle taranarak yรผkleniyor. รฤrendiฤim kadarฤฑyla, Ulaลtฤฑrma Bakanlฤฑฤฤฑ yetkilileri, โBagajlarฤฑ 360 dereceyle tarayan bu tomografi cihazlarฤฑnฤฑ, uรงak iรงine alฤฑnan bagajlarฤฑn kontrolรผnde de kullanalฤฑm; yasaฤฤฑ kaldฤฑrฤฑnโ teklifini gรถtรผrmรผลler. Bakalฤฑm ABD, bu teklife nasฤฑl bir cevap verecek?
Ayrฤฑca yaklaลฤฑk 3 ay รถnce Somaliโde uรงakta yaลanan hadise sonrasฤฑ ABDโden Ulaลtฤฑrma Bakanlฤฑฤฤฑโna uรงak iรงine alฤฑnan bagajlarฤฑn gรผvenlik sorunuyla ilgili uyarฤฑ geldiฤinin de altฤฑnฤฑ รงizeyim. ฤฐลte bu uyarฤฑ sonrasฤฑnda, Atatรผrk Havalimanฤฑโnda yolcu beraberindeki bilgisayar, iPad vb. cep telefonundan bรผyรผk elektronik cihazlarฤฑn, gรถrevliler tarafฤฑndan yolcuya aรงtฤฑrฤฑlฤฑp รงalฤฑลtฤฑrฤฑlarak kontrolรผ yapฤฑlmaya baลlandฤฑ. Yine ICAO kurallarฤฑ รงerรงevesinde, yolcularฤฑn % 60โฤฑndan ve beraberindeki eลyasฤฑndan toz alฤฑnarak โpatlayฤฑcฤฑ iz dedektรถrรผโ olarak isimlendirilen ETD (explosive trace detection) cihazฤฑnda teste tabi tutulmaya baลlandฤฑ. Ulaลtฤฑrma Bakanlฤฑฤฤฑ, yasaฤฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin yolcunun % 60โฤฑnฤฑ deฤil, % 100โรผnรผ ETDโden geรงirebileceฤini de ABDโli yetkililere iletmiล.
Ulaลtฤฑrma Bakanlฤฑฤฤฑโnฤฑn kabin iรงine alฤฑnan bagajlarฤฑn, uรงak altฤฑnda olduฤu gibi โtomografiโden geรงirilme teklifine ABD yetkilileri โevetโ dese dahi bu cihazlarฤฑn 3 aydan รถnce Atatรผrk Havalimanฤฑโna getirilip kurulmasฤฑ zor. Yolcularฤฑn tamamฤฑnฤฑn ETDโden geรงirilme teklifi en pratik รงรถzรผm gibi gรถrรผnรผyor, ama ABD bunu รงรถzรผm olarak gรถrseydi, kendisi teklif ederdi.
Belki de ABD, aldฤฑฤฤฑ yasak kararฤฑyla, ilgili รผlkelerin ve bundan etkilenecek ลirketlerin belli bir sรผre sฤฑkฤฑntฤฑ yaลamasฤฑnฤฑ istiyor. Ne zamana kadar? Yeni tarayฤฑcฤฑ sistemler geliลtirilip hizmete hazฤฑr hale getirilinceye dek. Yani asgari 6 ay.
Eฤer ABD yetkilileri ve hassaten TSA, bazฤฑ รผlkelerden yapฤฑlacak direkt uรงuลlara getirdikleri elektronik cihaz yasaฤฤฑnฤฑ, โgรผรงlรผ terรถr tehditlerinin ticari uรงaklara sฤฑzacaฤฤฑ tehlikesiโ endiลesine dayandฤฑrฤฑyorsa, tรผm havayollarฤฑ iรงin ICAO kanalฤฑyla yeni gรผvenlik paketlerinin devreye girmesi iรงin รงaba gรถstermesi gerekmez miydi?
ABD Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ Sรถzcรผsรผ Mark Toner, yasak iรงin ลu cรผmleyi kuruyor: โBelirtilen havaalanlarฤฑndan gรผรงlรผ terรถr tehditlerinin ticari uรงaklara sฤฑzacaฤฤฑ tehlikesi nedeniyle bu karar alฤฑnmฤฑลtฤฑr.โ Eฤer terรถr tehdidi kapsamฤฑna ABDโye direkt sefer yapan havayollarฤฑnฤฑn yolcularฤฑ giriyorsa, aynฤฑ meydandan baลka havayollarฤฑyla ABDโye transit yolculuk yapanlar da girer. Bunun direkti, endirekti olur mu? Ayrฤฑmฤฑ kim, neye gรถre yapacak? Ya da buradaki รงifte standardฤฑn amacฤฑ nedir?
