Dรผnyada olduฤu gibi Tรผrkiye’de de sosyal gรผvenlik sisteminin tamamlayฤฑcฤฑsฤฑ olarak kurulan Bireysel Emeklilik Sistemine (BES) yฤฑlbaลฤฑ itibarฤฑyla otomatik katฤฑlฤฑmฤฑn getirilmesinin ardฤฑndan yaklaลฤฑk 1 milyon 750 bin kiลi dahil olurken, bunlardan yaklaลฤฑk 690 bini cayma hakkฤฑnฤฑ kullandฤฑ.
BES, Tรผrkiye’de 27 Ekim 2003’te bireylerin emeklilik dรถnemlerinde refah seviyelerinin dรผลmemesi, aynฤฑ zamanda yurt iรงinde uzun vadeli tasarruf seviyesi yรผkseltilerek yaratฤฑlan fonlarla รผlke ekonomisine katkฤฑ saฤlanmasฤฑ amacฤฑyla baลlatฤฑldฤฑ. Sistem, yฤฑlbaลฤฑndan itibaren de Tรผrk vatandaลฤฑ olup 45 yaลฤฑnฤฑ doldurmamฤฑล olanlardan รผcret karลฤฑlฤฑฤฤฑ รงalฤฑลanlarฤฑn otomatik olarak sisteme dahil olmasฤฑyla bรผyรผmesini sรผrdรผrรผyor.
– “Sistemden cayma hakkฤฑnฤฑ kullananlar yรผzde 40-50’lere gelebilir”
Konuya iliลkin deฤerlendirmede bulunan EGM Baลkanฤฑ Cemal Kiลmir ลu ana kadar sisteme girenlerin sayฤฑsฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk 1 milyon 750 bin olduฤunu, bunlardan yaklaลฤฑk 690 bininin cayma hakkฤฑnฤฑ kullandฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek, “ฤฐstatistiki olarak bรถyle bakฤฑlsa da rakamlarฤฑ incelediฤimizde cayan 690 binin yaklaลฤฑk 150 bini daha รถnce mevcut sistemin iรงinde olanlar ya da iลveren katkฤฑlฤฑ olarak sistemin iรงinde olanlardan oluลuyor. Onlarฤฑ arฤฑndฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑz zaman 150 bin daha aลaฤฤฑ รงekiyorsunuz buradaki rakam 550 bin civarฤฑna geliyor, bu da yaklaลฤฑk yรผzde 30 cayma oranฤฑ demek.” diye konuลtu.
Kiลmir, ayrฤฑca bunun henรผz bitmiล bir sรผreรง olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, 2 aylฤฑk bir cayma hakkฤฑnฤฑn devam ettiฤini anฤฑmsatarak, “O yรผzden cayanlarฤฑn oranฤฑ sรผre sonunda yรผzde 40 ya da yรผzde 50’lere gelebilir. Bu cayma oranlarฤฑ beklemediฤimiz bir ลey deฤil. Cayma oranฤฑnda elbette daha iyisinin olmasฤฑnฤฑ isterdik ama bu orana da kรถtรผ bir oran diyemeyiz. En kรถtรผ senaryoyu alalฤฑm elimize, diyelim ki sรผrenin sonunda sistemden yรผzde 50 รงฤฑkฤฑล oldu. Bรผtรผn bu sistemi 15 milyon olarak dรผลรผndรผฤรผmรผz zaman yarฤฑsฤฑnฤฑn รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผndรผฤรผmรผzde bile geri kalan 7-8 milyon kiลiyi buluyor.” ifadelerini kullandฤฑ.
Kiลmir, esas temelde olmasฤฑ gerekenler hakkฤฑnda ลunlarฤฑ anlattฤฑ:
“Doฤru zamanฤฑ yakaladฤฑฤฤฑmฤฑzda iลveren katkฤฑsฤฑnฤฑ da bu sisteme dahil edersek รงฤฑkฤฑลlar รงok daha dรผลรผk seviyede olacaktฤฑr. Ben ayda 100 lira yatฤฑrฤฑyorum diyelim, iลveren de benim adฤฑma dรถnรผp belli bir oranda katkฤฑda bulunduฤu zaman o kiลilerin kalฤฑcฤฑlฤฑฤฤฑ รงok daha fazla artฤฑyor. ฤฐลveren de bunu ‘Ben senin adฤฑna katkฤฑda bulunuyorum, sen bu ลirkette ลu kadar sรผre รงalฤฑลฤฑrsan bu senindir, ayrฤฑlฤฑrsan ลirketten bunu sana kullandฤฑrmam’ ลeklinde kullanabilir. Bunun yurt dฤฑลฤฑnda da รงok รถrnekleri var. ลu anda bu gibi uygulama var ama bunlar iลverenin gรถnรผllรผ olduฤu uygulamalar. Zorunlu hale getirilmesi sisteme katkฤฑ saฤlayacaktฤฑr. Ama bu zorunluluktan ลu anlaลฤฑlmasฤฑn, zorunlu olmasฤฑ demek iลverenin รผstรผne baลka bir yรผk gelmesi demek deฤil. ฤฐลverenin รผzerindeki ลu anki kฤฑdem tazminatฤฑ yรผkรผnden bu tarafa alฤฑnarak yapฤฑlabilecek bir รงรถzรผm var. Bununla ilgili bir รงalฤฑลma var. ‘Katedilen yol var mฤฑ?’ Derseniz, masada katedilen bir yol var fakat pratiฤe dรถkรผlmesi takvimle alakalฤฑ. Bu, รผzerinde biraz daha konuลulmasฤฑ ve รงalฤฑลฤฑlmasฤฑ gereken bir konu.”
– BES’in toplam bรผyรผklรผฤรผ 64 milyar liraya yaklaลtฤฑ
AA muhabirlerinin Emeklilik Gรถzetim Merkezi (EGM) verilerinden derlediฤi bilgilere gรถre, yฤฑlbaลฤฑndan sonra otomatik olarak katฤฑlanlarฤฑn sayฤฑsฤฑ 17 ลubat itibarฤฑyla 1 milyon 47 bin 123 olurken, bu รงalฤฑลanlarฤฑn fon tutarฤฑ da 95,8 milyon lira olarak gerรงekleลti. Bu arada sisteme otomatik katฤฑlฤฑm ile dahil olanlara verilen 2 aylฤฑk cayma hakkฤฑ devam ediyor.
BES temel gรถstergelerine gรถre, 17 ลubat itibarฤฑyla sistemdeki katฤฑlฤฑmcฤฑ sayฤฑsฤฑ 6 milyon 732 bin 706 oldu.
Aynฤฑ dรถnemde katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑn fon tutarฤฑ 56 milyar 159 milyon lirayฤฑ bulurken, devlet katkฤฑsฤฑ fon tutarฤฑ da 7 milyar 732 milyon lira olarak gerรงekleลti. Sรถz konusu tarih itibarฤฑyla BES’ten emekli olan kiลi sayฤฑsฤฑ da 47 bine dayandฤฑ.
Geรงen yฤฑlฤฑn sonunda BES’teki katฤฑlฤฑmcฤฑ sayฤฑsฤฑ 6 milyon 625 bin 759, katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑn fon tutarฤฑ da 53 milyar 409 milyon 338 bin 756 lira olarak kaydedilmiลti. Sรถz dรถnemde devlet katkฤฑsฤฑ fon tutarฤฑ 7 milyar 438 milyon 167 bin 182 lira, emekli olanlarฤฑn sayฤฑsฤฑ da 44 bin 331 olarak gerรงekleลmiลti.
– 45 yaล altฤฑ รงalฤฑลana otomatik katฤฑlฤฑm
Bu arada, Tรผrk vatandaลฤฑ olup 45 yaลฤฑnฤฑ doldurmamฤฑล olanlardan รผcret karลฤฑlฤฑฤฤฑ รงalฤฑลanlar, Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatฤฑrฤฑm Sistemi Kanununda Deฤiลiklik Yapฤฑlmasฤฑna Dair Kanun’un 1 Ocak 2017’de yรผrรผrlรผฤe girmesiyle birlikte iลverenin kanun hรผkรผmlerine gรถre dรผzenlediฤi bir emeklilik sรถzleลmesiyle emeklilik planฤฑna dahil edildi.
Yeni yฤฑlla birlikte ilk etapta bin ve รผzerinde istihdamฤฑ olan รถzel sektรถr รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn otomatik olarak katฤฑldฤฑฤฤฑ sistemde, sรถz konusu tarih itibarฤฑyla, รงalฤฑลan, 2 ay iรงinde sรถzleลmeden cayabilecek. Cayma halinde, รถdenen katkฤฑ paylarฤฑnฤฑn 10 iล gรผnรผ iรงinde รงalฤฑลana iade edilmesi gerekiyor. รalฤฑลanlarฤฑn prime esas kazanรงlarฤฑndan yรผzde 3 kesinti yapฤฑlan sistemde, yรผzde 25 devlet katkฤฑsฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra bin lira tutarฤฑnda da teลvik saฤlanฤฑyor.
BES’e otomatik katฤฑlฤฑmฤฑn, orta ve uzun vadede Tรผrkiye’de tasarruf oranฤฑnฤฑn artmasฤฑna katkฤฑda bulunmasฤฑ bekleniyor.
