Baลbakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Numan Kurtulmuล, kredi notunun dรผลรผrรผlmesinin zamanlamasฤฑnฤฑ “manidar” bularak, bunu bir “รผst aklฤฑn” planladฤฑฤฤฑna dรผลรผndรผฤรผnรผ sรถyledi.
Kurtulmuล, “Tรผrkiye’deki bu hain, bu aลaฤฤฑlฤฑk darbe teลebbรผsรผnรผn etkilerini nasฤฑl ortadan kaldฤฑrฤฑyorsak, Tรผrkiye ekonomisi ile ilgili olarak darbeyi planlayan รผst aklฤฑn, Tรผrkiye ekonomisi kรถtรผye gidiyor algฤฑsฤฑ oluลturmak iรงin her ลeyi yapacaฤฤฑnฤฑ biliyoruz. Bรถyle bir aรงฤฑklamanฤฑn, Sayฤฑn Cumhurbaลkanฤฑmฤฑzฤฑn ABD ziyaretinde, dฤฑล yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla geรงen olumlu toplantฤฑsฤฑnฤฑn ardฤฑndan aรงฤฑklanmasฤฑ manidardฤฑr” dedi.
Bir diฤer Baลbakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Mehmet ลimลek ise Moody’s’den gelen bu adฤฑma karลฤฑ daha รงok reform yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini sรถyleyerek yanฤฑt verdi.
ลimลek, Twitter’dan yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Rating kuruluลlarฤฑna vereceฤimiz en iyi cevap yapฤฑsal reformlarฤฑ daha da hฤฑzlandฤฑrmak, mali disiplini korumaktฤฑr. Durmak yok, reformlara devam” dedi.
Piyasalarda ise Tรผrk lirasฤฑ, dolar karลฤฑsฤฑnda deฤer kaybederken, borsada da dรผลรผลler yaลandฤฑ.
Ne anlama geliyor?
Dรผnya genelinde yatฤฑrฤฑmlara yรถn veren รผรง belli baลlฤฑ kredi derecelendirme kuruluลu bulunuyor. Bu kuruluลlar uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlara ve fonlara yatฤฑrฤฑmlarฤฑ konusunda gรถsterge bilgiler veriyor.
Emeklilik fonlarฤฑ gibi uzun vadeli yatฤฑrฤฑm yapan ve รถngรถrรผlebilir bir perspektif sunan bazฤฑ fonlar, bir รผlkenin kredi notunun iki kuruluล tarafฤฑndan yatฤฑrฤฑm yapฤฑlabilir seviyesinin altฤฑna รงekmesi halinde kendi dรผzenlemeleri gereฤi o รผlkeden yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ รงekiyor.
Dolayฤฑsฤฑyla bu kuruluลlarฤฑn deฤerlendirmeleri yatฤฑrฤฑmcฤฑlar ve elbette yatฤฑrฤฑm arayan รผlkeler tarafฤฑndan รถnemli gรถrรผlรผyor.
JPMorgan da Tรผrkiye’nin notunun yatฤฑrฤฑm eลiฤinin altฤฑna dรผลรผrรผlmesinin ardฤฑndan 20 Temmuz’da yayฤฑmladฤฑฤฤฑ bir raporda Tรผrkiye’nin iki kuruluลun yatฤฑrฤฑm yapฤฑlmasฤฑ spekรผlatif seviyesine รงekmesi halinde Tรผrkiye’den 10 milyar dolar dolayฤฑnda bir รงฤฑkฤฑล olacaฤฤฑnฤฑ beklediฤini sรถylemiลti.
Bugรผn ve daha รถnce aรงฤฑklama yapan hรผkรผmet รผyeleri ise bu miktarฤฑn 2-4 milyar dolar arasฤฑnda olmasฤฑnฤฑ beklediklerini ifade ediyorlar.
Cumhurbaลkanฤฑ Baลdanฤฑลmanฤฑ Cemil Ertem, “Tรผrkiye ekonomisinin bรผyรผklรผฤรผ bu tรผr รงฤฑkฤฑลlarฤฑ karลฤฑlayabilecek durumdadฤฑr” yorumunda bulunuyor.
‘Tรผrkiye’nin risklerle baลa รงฤฑkmak iรงin araรงlarฤฑ var’
ฤฐล Pรถrtfรถy Baลekonomisti Nilรผfer Sezgin, BBC Tรผrkรงe’ye yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, bu koลullar altฤฑnda “Risk var ama ilgili otoriterlerin kullanabileceฤi araรงlar da var” diyor.
Dolar /TL paritesinde bรผyรผk bir hareketlilik olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Sezgin, “Eฤer bu ลekilde kalฤฑrsa, o zaman yurtiรงindeki faiz seviyelerinde baskฤฑ beklememek lazฤฑm. Ama yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar zaman iรงinde รงฤฑkmaya karar verirlerse, o zaman kur yรผkselirse, o zaman gรถzler merkez bankasฤฑna dรถner” diyor.
Bunlarฤฑn arasฤฑnda bankalarฤฑn ellerinde bulunduฤu zorunlu karลฤฑlฤฑklarฤฑn indirilmesi Merkez Bankasฤฑ tarafฤฑndan indirilmesinin de olduฤunu sรถyleyen Sezgin, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde risklerin artmasฤฑ halinde de Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) devreye girerek รงรถzรผmler รผretebileceฤini ifade ediyor.
Nilรผfer Sezgin aynฤฑ zamanda, Tรผrkiye’nin bu dรถnem ลanslฤฑ olduฤunu รงรผnkรผ kรผresel ortamda, geliลmekte olan รผlkelerin lehine bir hava estiฤini sรถylรผyor.
Sezgin, “Dolayฤฑsฤฑyla yรผksek getiri arayฤฑลlarฤฑnฤฑn olduฤu bir ortamda Tรผrkiye hรขlรข radarda kalmaya devam eder” diyor.
Yeni durumun gรผndelik hayata etkisi
Ekonomi yazarฤฑ Uฤur Gรผrses de BBC Tรผrkรงe’ye yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, kredi kuruluลlarฤฑnฤฑn not artฤฑrฤฑm ve indirimlerini trafik ฤฑลฤฑklarฤฑna benzetiyor.
Gรผrses, “Tรผrkiye’de kredilerin kaynaฤฤฑ, dฤฑลarฤฑdan gelen fonlardฤฑ. Dฤฑลarฤฑdaki fonlar trafik polisinden iลaret alฤฑyorlar. Kฤฑrmฤฑzฤฑ, sarฤฑ, yeลil…ลimdi kฤฑrmฤฑzฤฑya dรถndรผ bir tanesi. O fonlar bize deฤil baลkasฤฑna gidecek. Daha az fon; daha az para, daha az iล demek” diyor.
‘Akbaba fonlarฤฑn ilgisini รงekeceฤiz’
Bu derecelendirmelerin bundan sonra Tรผrkiye’ye yatฤฑrฤฑm yapฤฑlmayacaฤฤฑ anlamฤฑna gelmediฤini ifade eden Gรผrses ancak, yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn niteliฤinin deฤiลeceฤine dikkat รงekiyor.
Tรผrkiye’de hukuk sistemine gรผvenin kฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ve bu nedenle doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmฤฑn azaldฤฑฤฤฑnฤฑ ifade eden Gรผrses, “Geriye sฤฑcak para kalฤฑyor. Onlar da รงeลitli. Kimine akbaba fonlar diyoruz. Yรผksek getiri peลinde koลanlar” diyor.
Bu koลullar altฤฑnda gerรงekleลebilecek kรถtรผ senaryoyu ise ลรถyle aktarฤฑyor Gรผrses: “Not indirimi nedeniyle bir ลekilde bir para รงฤฑkฤฑลฤฑ olacak. Bu merkez bankasฤฑ rezervlerinin azalmasฤฑ, bankalarฤฑn kredide frene basmasฤฑ demek. Ekonomi yavaลlayacak, o yavaลladฤฑฤฤฑ รถlรงรผde iลsizliฤe yansฤฑyacak. Orta vadede dรถviz yukarฤฑ gidebilir. Bu da enflasyona yansฤฑyacak. Hem iลsizliฤin arttฤฑฤฤฑ hem de enflasyonun yรผkseldiฤi bir ortama girebilir.”
Bรผtรผn bunlardan รงฤฑkฤฑลฤฑn ise Tรผrkiye’de sistemin normale dรถnmesi, yurtdฤฑลฤฑna gรผven veren รถnlemlerin alฤฑnmasฤฑ ve reformlarฤฑn yapฤฑlmasฤฑ ile mรผmkรผn olacaฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Gรผrses, “her ลey iyi giderken her ลey iyi gidiyor ama bir kere kรถtรผye dรถndรผ mรผ bunu kazanmak zor oluyor” diyor. (BBC Tรผrkรงe)
ย
Bundan sonraki soru bir รผรงรผncรผ kredi derecelendirme kuruluลu Fitch’in Tรผrkiye ile ilgili deฤerlendirmesinin ne olacaฤฤฑ.
Fitch’in takviminde 2016 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye iรงin bir deฤerlendirme bulunmuyor.
Ancak รถzellikle bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn yakฤฑndan izlediฤi belirtilen Fitch’in Tรผrkiye ile ilgili deฤerlendirmesinin, bundan sonra daha da รถnemli hale geleceฤine kesin.
ย
