Standard and Poor’s Tรผrkiye’nin yerel para cinsinden uzun ve kฤฑsa vadeli notunu ‘BBB/A-2’ seviyesinden ‘BBB-/A-3’seviyesine dรผลรผrdรผ. Alฤฑnan kararda TCMB’nin baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑna yรถnelik olarak oluลan tehditlerin etkili olduฤu ifade edildi.
Kurum aynฤฑ zamanda Tรผrkiye’nin yabancฤฑ para cinsinden hakim kredi notunu gรถrece olarak daha dรผลรผk kamu borรง seviyesi ve gรผรงlรผ ihracatฤฑ nedeniyle ‘BB+/B’olarak onayladฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Tรผrkiye’nin yรผksek dฤฑล borรง seviyesi ve kurumlar รผzerindeki baskฤฑlar nedeniyle yerel ve yabancฤฑ para cinsinden notlarฤฑn gรถrรผnรผmรผ ise negatif olarak korundu.
S&P’nin raporunda ลรถyle denildi:
8 Mayฤฑs 2015 itibarฤฑyla Standard & Poor’s Ratings Services Tรผrkiye Cumhuriyeti’nin uzun ve kฤฑsa vadeli yerel para cinsinden notlarฤฑnฤฑ ‘BBB/A2’ seviyesinden ‘BBB-/A-3’seviyesine dรผลรผrdรผ. Ayฤฑrca Tรผrkiye’nin kendisi tarafฤฑndan talep edilmemiล ulusal รถlรงek uzun ve kฤฑsa vadeli notu ‘trAAA/trA-1’ olark yine kendisi tarafฤฑndan talep edilmemiล uzun ve kฤฑsa vadeli yabancฤฑ para cinsinden hakim kredi notu ‘BB+/B’ olarak onaylandฤฑ. Notlarฤฑn gรถrรผnรผmรผnรผ ise negatif olarak koruyoruz.
Tรผrkiye’nin yerel para cinsinden notunu dรผลรผrmemiz Tรผrkiye Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn operasyonel baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑna yรถnelik sฤฑnฤฑrlamalarฤฑn arttฤฑฤฤฑ deฤerlendirmemiZden kaynaklanฤฑyor. Bu durumun para otoritesinin dรถviz kurlarฤฑnda artan volatilite karลฤฑsฤฑnda fiyat istikrarฤฑnฤฑ saฤlama gรถrevini yerine getirebilmesine yรถnelik bir tehdit olduฤunu dรผลรผnรผyoruz.”
Dรถviz piyasalarฤฑnda artan ve daha az ลeffaf bir para politikasฤฑnฤฑn yansฤฑmasฤฑ olan volatilitenin bir diฤer sonucu da finansal sektรถrรผn mevduat tabanฤฑnฤฑn yeniden dolarize hale gelmesi oluyor. Genel olarak bizim deฤerlendirmemiz merkez bankasฤฑnฤฑn kredibilitesine yรถnelik artan tehditlerin, parsal geniล kanallarฤฑnฤฑn zayฤฑflamasฤฑna ve TL’nin statรผsรผne
zarar vermesine neden olduฤu yรถnรผnedir. Bu durum Tรผrkiye’nin yรผksek dรผzeydeki dฤฑล borรง stoฤunu refinanse etmesine yรถnelik daha bรผyรผk bir risk oluลturmaktadฤฑr.
Tรผrkiye’nin gรถrece olarak daha derin bir sermaye piyasasฤฑna sahip olmasฤฑ parasal esnekliฤe fayda saฤlarken, karmaลฤฑk parasal รงerรงevenin – bir kaรง farklฤฑ faiz oranฤฑ ve alฤฑลฤฑlmadฤฑk derecede geniล faiz koridoru yรผzรผnden- gรถrece olarak daha az etkin bir yapฤฑ oluลturuyor ve dรถviz kurlarฤฑndaki yรผksek volatilitenin enflasyona daha รงok etki etmesine neden oluyor.
Yabancฤฑ para cinsinden notun onaylanmasฤฑ bizim temel senaryomuzda 2015 ila 2018 yฤฑllarฤฑnda yฤฑllฤฑk yรผzde 3 oranฤฑnda bรผyรผme yaลanacaฤฤฑ, dฤฑล borรง รถlรงรผmlerinin kademeli olarak istikrarlฤฑlaลacaฤฤฑ Tรผrkiye’nin kaldฤฑraรงlฤฑ รถzel sektรถr ลirketleri ve bankalarฤฑnฤฑn mali desteฤe ihtiyaรง duymayacaฤฤฑ beklentimizi yansฤฑtฤฑyor.
Bizim gรถrรผลรผmรผze gรถre yetkililer temel riskleri doฤru belirlediler. รzellikle Tรผrkiye’nin yรผksek ve tekrarlayan aรงฤฑklarฤฑ konusunda. Hรผkรผmetin onuncu ve hฤฑrslฤฑ kalkฤฑnma planฤฑ mantฤฑk olarak yerel tasarruflarฤฑ atracak ve ithal enerji maliyetlerini dรผลรผrecek yรถnde oluลtu. Bir yandan da kadฤฑnlarฤฑn oldukรงa dรผลรผk olan iลgรผcรผne katฤฑlฤฑm oranฤฑnฤฑ artฤฑrmayฤฑ ve kayฤฑt dฤฑลฤฑ ekonomiyi azaltmayฤฑ hedefliyor.
Bununla birlikte Kalkฤฑnma Planฤฑ’nฤฑn 2013 yazฤฑnda aรงฤฑklanmasฤฑndan bu yana programฤฑn hayata geรงirilmesi yรถnรผnde atฤฑlan adฤฑmlar sฤฑnฤฑrlฤฑ dรผzeyde oldu. 7 Haziran tarihinde yapฤฑlacak olan seรงimlerden sonra uygulamaya hฤฑz verilmesi halinde bu Tรผrkiye’nin cari aรงฤฑk veren ekonomik bรผyรผme modelinden uzaklaลmasฤฑnฤฑ saฤlayabilir ki bu model halen dฤฑลarฤฑdan yรผklรผ miktarda borรงlanmayฤฑ gerektiriyor.
Tรผrk ekonomisi halen diฤer geliลen piyasalara oranla daha fazla yรผksek dฤฑล borรง ve dรผลรผk dรถviz rezervi seviyelerine sahip olmaya devam ediyor. 2015 sonu itibarฤฑyla Tรผrkiye’nin dฤฑล borรงlarฤฑnฤฑn cari iลlemlerin 1.4 katฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyoruz ki bu oran Gรผney Afrika iรงin 0.3, Brezilya iรงin 0.4 ve Macaristan iรงin 0.5 seviyesinde.
2015 ลubat sonu itibarฤฑyla kullanฤฑlabilir rezervlerin 45.3 milyar dolar olduฤunu hesaplฤฑyoruz ki bu rakam ancak geรงen yฤฑlฤฑn cari aรงฤฑฤฤฑ kadar bir seviyeyi ifade ediyor. Bu seviyedeki bir uluslararasฤฑ rezerv ise dรถviz kurlarฤฑnda yaลanacak volatiliteye karลฤฑ oldukรงa sฤฑnฤฑrlฤฑ bir tampon ifade ediyor. Kamu mevduatlarฤฑnฤฑ hariรง tutarsak, bu rakam 40.8 milyar dolara geriliyor ki bu da 2.4 aylฤฑk ithalatฤฑ ancak karลฤฑlฤฑyor ki bu oranda benzerlere gรถre รงok dรผลรผk bir seviyeyi ifade ediyor. Toplam brรผt rezervler iรงinde dรถviz karลฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑn oranฤฑ ลubat ayฤฑnda yรผzde 65’e yรผkselmiล durumda ki bu oran 2011 yฤฑlฤฑnda yรผzde 37 seviyesindeydi.
Tรผrkiye’nin bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde kaldฤฑraรงlฤฑlฤฑk halen gรถrece olarak yรผksek seviyelerde ve vadeleri de kฤฑsa. 2008-2015 yฤฑllarฤฑ arasฤฑnda bankacฤฑlฤฑk kesimim net dฤฑล borรงlarฤฑ 8 milyar dolardan daha az bir artฤฑลla 172 milyar dolar oldu dolar bazฤฑnda ekonomisi ise aynฤฑ dรผzeyde kaldฤฑ. Bu durumda ลirketlere ve รถzellikle kรผรงรผk ve orta รถlรงekli ลirketlere yรถnelik hฤฑzlฤฑ kredi artฤฑลฤฑ Tรผrkiye’nin uzun vadeli bรผyรผme potansiyeli aรงฤฑsฤฑndan faydalฤฑ olabilir. Tรผrk bankacฤฑlฤฑk sistemini genel olarak iyi sermayelendirilmiล ve iyi yรถnetilen bir sistem olarak gรถrรผyorsak da devlet bankalarฤฑnฤฑn bรผyรผklรผรผฤรผ ve yarฤฑ mali iลlemlere katฤฑlฤฑmlarฤฑ, varlฤฑk kalitesinin sistem genelinde sanฤฑldฤฑฤฤฑ kadar homojen olmayacaฤฤฑna iลaret ediyor.
Bankalar artan yabancฤฑ para cinsinden borรงlanmalarฤฑnฤฑ tam olarak hedge etmiล olsalar da bu durum karlฤฑlฤฑklarฤฑn dรผลรผลรผne neden olarak hedge pozisyonlarฤฑ karลฤฑ riskler ya da ikincil etkiler nedeniyle ลirketlerin dฤฑล borรงlarฤฑ bankalarฤฑn varlฤฑk kalitesini etkileyebilir.
Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn konut dฤฑลฤฑ emlak piyasasฤฑndan etkilenimi toplam varlฤฑklarฤฑnฤฑn yรผzde 7’si ile sฤฑnฤฑrlฤฑ durumda ลirketlerin inลaat ve emlak alanฤฑndaki etkilenimi birlikte toplam varlฤฑklarฤฑn yรผzde 14.5’i seviyesinde. Bizim gรถrรผลรผmรผze gรถre Tรผrk finansal sistemi daha bรผyรผk aลaฤaฤฑ dรถnรผลler halinde รถzellikle de kurlardaki aลฤฑrฤฑ hareketlerde buna baฤฤฑลฤฑk kalamayacaktฤฑr.
Tรผrkiye’nin notu Hazinenin net kamu kesimi finansman ihtiyacฤฑnฤฑ yerel para cinsinden uzun vadeli ihraรงlarla karลฤฑlamasฤฑndan fayda saฤlamaktadฤฑr Tรผrkiye’nin ekonomik gรถrรผnรผmรผne iliลkin riskler ฤฑsrarcฤฑ olmaya devam
ediyor ve bu riskler ลunlarฤฑ iรงeriyor:
— Tรผrkiye’nin cari aรงฤฑฤฤฑ 2015 yฤฑlฤฑnda GSYฤฐH’nฤฑn yรผzde 5.7’si seviyesindeyek bu yฤฑl yรผzde 4.6 seviyesine gerilemesini bekliyoruz. Bu aรงฤฑdan cari iลlemler aรงฤฑฤฤฑ daralฤฑyor olsa da halen yรผksek bir seviyede oluลmaya devam edecek demektir.
— Bu yฤฑl ortalama yรผzde 7 seviyesinde olacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrdรผฤรผmรผz enflasyon halen merkez bankasฤฑnฤฑn orta vadeli hedefi olan yรผzde 5’in รผzerinde kalmaktadฤฑr.
— Tรผrkiye’nin temel fonlama para birimi olan dolarda yaลanan yรผzde 22 oranฤฑndaki deฤer artฤฑลฤฑ ลirketler รผzerinde baskฤฑlarฤฑ artฤฑracak bir unsur. ลirketlerin dฤฑล borรงlarฤฑ 2015 Ocak sonu itibarฤฑyla 177.5 milyar dolar olarak tahmin ediliyor ki bu rakam da GSYฤฐH’nฤฑn yรผzde 22’sine karลฤฑlฤฑk geliyor.
— Dรถviz kurlarฤฑnda yaลanan deฤer kaybฤฑnฤฑn rekabet gรผcรผnรผ artฤฑrmaya yรถnelik etkisinin รผรงte ikisinin 2010 yฤฑlฤฑndan bu yana yaลanan yรผksek enflasyon tarafฤฑndan emildiฤini dรผลรผnรผyoruz.
— Kรผresel ekonomik ortamdaki belirsizlikler รถzellikle de ABD’deki tarihi dip seviyelerdeki faizlerin muhtemel geri dรถnรผลรผ
Bu dฤฑล kฤฑrฤฑlganlฤฑklarฤฑ bir รถlรงรผde azaltan bir unsur olarak Tรผrkiye’nin yerel para cinsinden sermaye piyasalarฤฑnฤฑn derinliฤi gรถsterilebilir.
Petrol fiyatlarฤฑndaki dรผลรผล ekonominin net finansman pozisyonu aรงฤฑsฤฑndan faydalฤฑ olabilir. Petrol fiyaytlarฤฑna dair ortalama beklentimizi Brent tรผrรผ petrol iรงin 102 dolardan 67.5 dolara dรผลรผrdรผkten sonra Tรผrkiye’de cari aรงฤฑฤฤฑn bu yฤฑl GSYฤฐH’!nฤฑn yรผzde 4.6’sฤฑna gerilemesini ve 2018’de GSYฤฐH’nฤฑn yรผzde 3.7’si olmasฤฑnฤฑ bekliyoruz. Dฤฑล finansman profilinde bir parรงa toparlanma รถngรถrรผyoruz ve dฤฑล borรง giriลine baฤlฤฑlฤฑฤฤฑn 4 yฤฑllฤฑk bir sรผreรงde azalmasฤฑn bekliyoruz.
Bizim temel beklentimizde hรผkรผmetin sฤฑnฤฑrlฤฑ aรงฤฑklarla devam etmesi ve 2015-2016 dรถneminde GSYฤฐH’nฤฑn yรผzde 1.6’sฤฑ olan bu oranฤฑn 2018’de yรผzde 3’e yรผkselmesi yer alฤฑyor.
Bununla birlikte mali performans yรผksek dรผzeyde dรถnemsel oldu ve aรงฤฑklarda sert satฤฑlฤฑmlara yol aรงtฤฑ. รrneฤin 2009 yฤฑlฤฑnda genel kamu aรงฤฑklarฤฑ GSYฤฐH’nฤฑn yรผzde 5.9’una yรผkseldi. Bizim temel projeksiyonlarฤฑmฤฑzda temel borรง รถlรงรผmlerinin dalgalฤฑ bir seyir izleyeceฤi yer alฤฑyor.
Hรผkรผmetin yeni yapฤฑsal regorm ajandasฤฑnฤฑ aรงฤฑklamasฤฑna karลฤฑn, politika riskleri gรถrmeye devam ediyoruz. ve bu risklerin genel seรงimlerden sonra da sรผreceฤini dรผลรผnรผyoruz. Tรผrkiye’de temel ekonomik kurumlarda, kontrol
ve dengelerin yaลadฤฑฤฤฑ erezyon ve karar verme mekanismzasฤฑnฤฑn merkezileลmesi iลdรผnyasฤฑ gรผveni ve ekonomik istikrar aรงฤฑsฤฑndan risk oluลturuyor.
Bizim orta vadeli GSYฤฐH artฤฑลฤฑnฤฑn yรผzde 3 olacaฤฤฑ รถngรถrรผmรผz altฤฑnda iลsizliฤin
artmasฤฑnฤฑ ve sosyal baskฤฑlara neden olmasฤฑnฤฑ bekliyoruz. Son olarak Suriye ve Irak’taki gerginliklerin yayฤฑlmasฤฑ olasฤฑlฤฑฤฤฑ politika sรผrecini daha az รถngรถrรผlebilir hale getirebilir ve daha yรผksek mali maliyetlere neden olabilir.
GรRรNรM
Negatif gรถrรผnรผm Tรผrkiye’nin notunu รถnรผmรผzdeki 6 ila 12 aylฤฑk sรผrede dรผลรผrme olasฤฑlฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑn enaz รผรงte bir olduฤunu gรถsteriyor. Eฤer Tรผrkiye’nin mali performansฤฑ ve borรง รถlรงรผmleri beklentilerde sapma gรถsterirse รถrneฤin gelirlerde ani bir durma, yรผksek harcama ihtiyacฤฑ ya da finansal kesimin istikrarฤฑnda bozulma gibi unsurlar รถdemeler dengesi ya da bรผyรผme ลoklarฤฑna neden olur ve bu durum kรผresel likidite koลullarฤฑ ya da temel ticari ortaklardaki bรผyรผme ลoklarฤฑ ile desteklenirse not indirimi gelebilir.
Merkez bankasฤฑ da dahil olmak รผzere Tรผrk kurumlarฤฑna yรถnelik mรผdahalenin
yoฤunlaลmasฤฑ da bรผyรผmeyi yavaลlatabilir ve daha dรผลรผk notlara neden olabilir.
