Milliyet Gazetesi yazarฤฑ ve Merkez Bankasฤฑ eski Baลkanฤฑ Yaman Tรถrรผner bugรผnkรผ kรถลesinde faiz tartฤฑลmalarฤฑ ฤฑลฤฑฤฤฑnda bankalarฤฑn kredi maliyetlerini kรถลesine taลฤฑdฤฑ. ฤฐลte Tรถrรผner’in o yazฤฑsฤฑ:
2014 yฤฑlฤฑnda, banka kredileri yรผzde 18.8 arttฤฑ. Sektรถrdeki Tรผrk Lirasฤฑ ve dรถviz dahil mevduat artฤฑลฤฑ ise, sadece yรผzde 11.4… Sektรถr, topladฤฑฤฤฑ mevduatฤฑn yรผzde 17โsi kadar fazla kredi veriyor. Yani, sektรถrรผn kredi/mevduat oranฤฑ yรผzde 117. Bankalar, aradaki farkฤฑ, dฤฑลarฤฑdan aldฤฑklarฤฑ dรถviz kredileri ile karลฤฑlฤฑyorlar. Belli ki, รผlkemizde yeterli tasarruf seviyesi yok.
Bankalar, topladฤฑklarฤฑ mevduattan fazla kredi verdiklerinde; geri รถdenemeyen kredilerin miktarฤฑ, sermayelerine oranla artฤฑyor. ลirketlerin aldฤฑklarฤฑ kredileri rahatรงa geri รถdeyebilmeleri iรงin, kredi maliyetinin dรผลmesi gerekiyor. Maliyetlerin dรผลmesi iรงin ise, yalnฤฑz faizlerin dรผลรผrรผlmesi yeterli deฤil.
Krediler รผzerindeki tรผm maliyetlerin azaltฤฑlmasฤฑ lazฤฑm. Bu maliyetlerden birisi, Kaynak Kullanฤฑmฤฑ Destekleme Fonu (KKDF) kesintisi. Diฤer birisi ise, bankalarฤฑn Merkez Bankasฤฑโnda tuttuklarฤฑ kanuni karลฤฑlฤฑklar. KKDFโnin kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ ile ilgili รงalฤฑลmalar var. Merkez Bankasฤฑ, faizleri indirmeden รถnce, Aรงฤฑk Piyasa ฤฐลlemleri ile piyasaya verdiฤi parayฤฑ azaltฤฑp; azalttฤฑฤฤฑ miktar kadar (hatta, biraz daha fazla) kanuni karลฤฑlฤฑฤฤฑ bankalara vermeli. Bu operasyon, hem bankalarฤฑ rahatlatฤฑcฤฑ hem de kredilerin geri dรถnmeme riskini azaltฤฑcฤฑ bir etki yapar.
Varlฤฑk ve sermaye bรผyรผmesi
Banka bilanรงolarฤฑndaki varlฤฑklarฤฑn bรผyรผmesi, banka sermayelerinin bรผyรผmesinden fazla. Bankalarda, kredi bรผyรผmesi yรผzde 18.8 olduฤu halde; sermaye kรขrlฤฑlฤฑklarฤฑ, sadece yรผzde 12. Sermaye kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑ artฤฑrฤฑlamazsa, banka kredilerinde sรผrekli bir yรผkselme trendi de yakalanamaz. Sermaye kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn artmamasฤฑ, bankalarฤฑn maliyetlerinin gelirlerine oranฤฑnฤฑn yรผkseldiฤini; verdikleri faizlerle, รถdedikleri faizler arasฤฑndaki marjฤฑn azaldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsterir.
Bankalarฤฑn sermaye kรขrlฤฑlฤฑklarฤฑ dรผลรผk olduฤu sรผrece de; banka hissedarlarฤฑ, bankalarฤฑna ilave sermaye koymak istemez. Yabancฤฑlar da, borsada banka hissesi almakta tereddรผt gรถsterirler. Banka hisseleri, borsalarda endeksleri sรผrรผkleyici rol oynar. Banka hisselerinin deฤeri dรผลtรผฤรผnde, รงoฤu zaman tรผm borsa endeksi dรผลer.
รte yandan, Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumuโnun, sermaye artฤฑrma yรถnรผnde, bankalar รผzerinde bir baskฤฑsฤฑ var. Haklฤฑ olarak, bankacฤฑlฤฑk sisteminin sermaye yeterlilik oranฤฑnฤฑ arttฤฑrmak istiyorlar. Ancak, kรขr etmeyeceฤini bile bile, sermaye artฤฑrmak, kolay deฤil; belki mรผmkรผn de deฤil. Bankalarฤฑn yaptฤฑฤฤฑ kรขrlar, bazฤฑlarฤฑna yรผksek geliyor; ancak, konulan sermayeye gรถre yapฤฑlan kรขrlarฤฑn oranฤฑ dรผลรผk. Bu da, kredi maliyetlerini yรผkselten diฤer bir baskฤฑ. Kฤฑsacasฤฑ, kredi maliyetlerini dรผลรผrmek iรงin, banka kรขrlarฤฑnฤฑ arttฤฑrmak da gerekiyor.
Bankalar รผzerindeki gereksiz baskฤฑlar, sรผrdรผrรผlebilir deฤil. Kredilerin arttฤฑrฤฑlmasฤฑ istenirken, tรผm diฤer dengelerin bir arada dรผลรผnรผlmesi gerekiyor.
Banka hisselerinin durumu
2014โte, banka hisseleri yรผzde 32 yรผkseldi. Bu oran, borsa endeksinin genel yรผkselme seviyesinin oldukรงa รผzerinde idi. Ancak, 2014โte, banka hisselerindeki yรผkselme oranฤฑ, son 5 yฤฑllฤฑk ortalamanฤฑn altฤฑnda kaldฤฑ. Halen, bankalarฤฑn fonlama maliyetlerinin yรผksek olmasฤฑnฤฑn yanฤฑnda; mevduatla, krediler arasฤฑnda vade uyuลmazlฤฑฤฤฑ bulunmasฤฑ da, bir risk unsuru.
Olmasฤฑ gerekenin tersine, รผlkemizde kฤฑsa vadeli faizler, uzun vadeli faizlerden yรผksek. Yeterli iรง tasarruf olmamasฤฑ, bankalarฤฑ gittikรงe artan รถlรงรผde dฤฑล tasarruflara yรถnlendiriyor. Halen, banka yรผkรผmlรผlรผklerinin yรผzde 42โsi yabancฤฑ kaynaklardan saฤlanmฤฑล vaziyette.
Dengeler, bir yanlฤฑล kararla kolayca bozulabilme hassasiyeti, taลฤฑyor.
