1,4 milyar nรผfusuyla dรผnyanฤฑn ikinci bรผyรผk ekonomisine sahip รin, yavaล bรผyรผme, yรผksek genรง iลsizliฤi ve emlak piyasasฤฑnda karmaลa gibi birรงok sorunla karลฤฑ karลฤฑya.
รlkenin en bรผyรผk inลaat ลirketlerinden Evergrande borรง kriziyle boฤuลuyor. Firmanฤฑn hisseleri borsadan รงekildi ve baลkanฤฑ halen polis gรถzetiminde.
Tรผm bu sorunlar elbette Pekin iรงin bรผyรผk bir baล aฤrฤฑsฤฑ ama diฤer รผlkeler iรงin bunlar ne anlama geliyor?
Analistler yaklaลan kรผresel felaket endiลelerinin abartฤฑlฤฑ olduฤuna inanฤฑyor. Ancak รงok uluslu ลirketler, รงalฤฑลanlarฤฑ ve hatta รin ile doฤrudan baฤlantฤฑsฤฑ olmayan insanlar bile etkilerin en azฤฑndan bir kฤฑsmฤฑnฤฑ hissedecek gibi gรถrรผnรผyor.
Kazananlar ve kaybedenler
Singapur‘daki Asya Ticaret Merkezi ฤฐcra Direktรถrรผ Deborah Elms, “รrneฤin รinliler รถฤle yemeklerini dฤฑลarฤฑda yemeyi kesmeye baลlarsa, bu kรผresel ekonomiyi etkiler mi?” diye soruyor.
Elms, “Cevap tahmin edebileceฤiniz kadar รงok deฤil, ancak doฤrudan รin’in iรง tรผketimine dayanan firmalarฤฑ kesinlikle etkiliyor” diyor.
Apple, Volkswagen ve Burberry gibi yรผzlerce bรผyรผk ลirket gelirlerinin รงoฤunu รin’in geniล tรผketici pazarฤฑndan elde ediyor ve hane halkฤฑnฤฑn daha az harcama yapmasฤฑndan etkilenecekler. Bunun zincirleme etkileri, bu ลirketlere baฤฤฑmlฤฑ olan dรผnyanฤฑn dรถrt bir yanฤฑndaki binlerce tedarikรงi ve iลรงi tarafฤฑndan da hissedilecektir.
รin’in dรผnyadaki bรผyรผmenin รผรงte birinden fazlasฤฑnฤฑ oluลturduฤu dรผลรผnรผldรผฤรผnde, her tรผrlรผ yavaลlama, sฤฑnฤฑrlarฤฑnฤฑn รถtesinde etkisini gรถsterecektir.
ABD’li kredi derecelendirme kuruluลu Fitch geรงtiฤimiz ay รin’deki yavaลlamanฤฑn “kรผresel bรผyรผme beklentilerine gรถlge dรผลรผrdรผฤรผnรผ” sรถyledi ve 2024 yฤฑlฤฑnda tรผm dรผnya iรงin tahminlerini dรผลรผrdรผ.
Ancak bazฤฑ ekonomistlere gรถre รin’in kรผresel refahฤฑn motoru olduฤu fikri abartฤฑlฤฑyor.
Oxford รniversitesi รin Merkezi’nde ekonomist olan George Magnus, “Matematiksel olarak evet, รin kรผresel bรผyรผmenin yaklaลฤฑk % 40’ฤฑnฤฑ oluลturuyor” diyor ve ekliyor:
“Ama bu bรผyรผme kime yarฤฑyor? รin bรผyรผk bir ticaret fazlasฤฑ veriyor. ฤฐthal ettiฤinden รงok daha fazlasฤฑnฤฑ ihraรง ediyor, dolayฤฑsฤฑyla รin’in ne kadar bรผyรผdรผฤรผ ya da bรผyรผmediฤi dรผnyanฤฑn geri kalanฤฑndan รงok รin’i ilgilendiriyor.”
Bununla birlikte, รin’in mal ve hizmetlere ya da konut inลaatฤฑna daha az harcama yapmasฤฑ, hammadde ve emtiaya daha az talep anlamฤฑna geliyor. Aฤustos ayฤฑnda รผlke, hala sฤฑfฤฑr Covid kฤฑsฤฑtlamalarฤฑ altฤฑnda olduฤu geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine kฤฑyasla yaklaลฤฑk % 9 daha az ithalat yaptฤฑ.
Merkezi Avustralya’nฤฑn Sydney kentinde olan Lowy Enstitรผsรผ Hint-Pasifik Kalkฤฑnma Merkezi Direktรถrรผ Roland Rajah, “Avustralya, Brezilya ve Afrika’daki bazฤฑ รผlkeler gibi bรผyรผk ihracatรงฤฑlar bundan en รงok etkilenecek” diyor.
รin’deki talep zayฤฑflฤฑฤฤฑ da oradaki fiyatlarฤฑn dรผลรผk kalacaฤฤฑ anlamฤฑna geliyor. Batฤฑlฤฑ tรผketiciler aรงฤฑsฤฑndan ise faiz oranlarฤฑnฤฑn daha da yรผkseltilmesini iรงermeyecek ลekilde, artan fiyatlarฤฑ frenlemenin iyi bir yolu olacaktฤฑr.
Rajah, “Bu, yรผksek enflasyonla mรผcadele eden kiลi ve iลletmeler iรงin iyi bir haber” diyor.
Dolayฤฑsฤฑyla kฤฑsa vadede sฤฑradan tรผketiciler รin’in yavaลlamasฤฑndan fayda saฤlayabilir. Ancak geliลmekte olan dรผnyadaki insanlar iรงin daha uzun vadeli sorular sรถz konusu.
รin’in son 10 yฤฑlda Kuลak ve Yol Giriลimi olarak bilinen devasa altyapฤฑ projelerine bir trilyon dolardan fazla yatฤฑrฤฑm yaptฤฑฤฤฑ tahmin ediliyor.
150’den fazla รผlke yol, havaalanฤฑ, liman ve kรถprรผ gibi altyapฤฑ inลaatฤฑ iรงin รin’den para ve teknoloji aldฤฑ. Rajah’a gรถre, รin’in bu projelerle ilgili vaatleri, รผlkedeki ekonomik sorunlarฤฑn devam etmesi halinde tehlikeye girebilir.
“Artฤฑk รinli firmalar ve bankalar denizaลฤฑrฤฑ รผlkelere aynฤฑ mali cรถmertliฤi gรถsteremeyecek” diyor.
Dรผnyada รin yatฤฑrฤฑmlarฤฑ
รlke dฤฑลฤฑndaki รin yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn azalmasฤฑ bir olasฤฑlฤฑk olsa da, รin’in รผlke iรงindeki ekonomik durumunun dฤฑล politikasฤฑnฤฑ baลka nasฤฑl etkileyeceฤi belirsiz.
Bazฤฑlarฤฑna gรถre daha kฤฑrฤฑlgan bir รin, ABD ile zarar gรถren iliลkilerini onarmaya รงalฤฑลabilir. ABD’nin ticaret kฤฑsฤฑtlamalarฤฑ bu yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda รin’in ABD’ye ihracatฤฑnda % 25’lik bir dรผลรผลe kฤฑsmen katkฤฑda bulunurken, ABD Ticaret Bakanฤฑ Gina Raimondo geรงtiฤimiz gรผnlerde รin’i bazฤฑ firmalar iรงin “yatฤฑrฤฑm yapฤฑlamaz” olarak nitelendirdi ve bu รผlkeye teknoloji yatฤฑrฤฑmlarฤฑna sฤฑnฤฑrlama getirdi.
Ancak รin’in yaklaลฤฑmฤฑnฤฑn yumuลadฤฑฤฤฑna dair bir iลaret yok. Batฤฑlฤฑ รผlkelerin “Soฤuk Savaล zihniyetini” eleลtiren Pekin de kendi kฤฑsฤฑtlamalarฤฑyla ABD’ye misilleme yapmaya devam ediyor, Rusya ve Suriye gibi yaptฤฑrฤฑm uygulanan รผlkelerle iyi iliลkilerini sรผrdรผrรผyor.
Ayrฤฑca ABD ve AB yetkilileri ikili ticaret gรถrรผลmeleri iรงin her ay รin’e gitmeye devam ediyor. รin’in sรถylemi ile politikasฤฑ arasฤฑndaki farklarฤฑ รงok az kiลi biliyor.
Washington’daki bazฤฑ gรถzlemciler รin ekonomisindeki gerilemenin Pekin’in kendi topraฤฤฑ olduฤunu iddia ettiฤi Tayvan’la iliลkilerini etkileyebileceฤini sรถylรผyor.
Eylรผl ayฤฑ baลlarฤฑnda konuลan ABD Temsilciler Meclisi รin’le ฤฐliลkiler Komitesi Baลkanฤฑ Cumhuriyetรงi Kongre รผyesi Mike Gallagher, รผlke iรงindeki sorunlarฤฑn รin lideri ลi Jinping’i “daha az รถngรถrรผlebilir” hale getirdiฤini sรถyledi.
Rajah’ฤฑn iddia ettiฤi gibi รin’in “ekonomik mucizesinin sona erdiฤi” anlaลฤฑlฤฑrsa, Komรผnist Parti’nin tepkisi “gerรงekten de yeni sonuรงlara gebe olabilir”.
Ancak ABD Baลkanฤฑ Joe Biden da dahil olmak รผzere bu dรผลรผnceyi reddeden pek รงok kiลi var. Bu olasฤฑlฤฑk sorulduฤunda Biden, รin lideri ลi Cinping’in ลu anda รผlkenin ekonomik sorunlarฤฑyla uฤraลtฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Biden, “Bunun รin’in Tayvan’ฤฑ iลgal etmesine neden olacaฤฤฑnฤฑ sanmฤฑyorum, aslฤฑnda tam tersi. รin muhtemelen daha รถnce sahip olduฤu kapasiteye sahip deฤil” dedi.
‘Hayal bile edemeyeceฤimiz etkileri olabilir’
Ancak tarihten alฤฑnacak bir ders varsa o da beklenmeyeni beklemektir. Elms’in de belirttiฤi gibi, 2008’den รถnce รงok az insan Las Vegas’taki sorunlu mortgage (ipotekli) kredilerinin kรผresel ekonomide ลok dalgalarฤฑ yaratacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyordu.
2008’in yankฤฑlarฤฑ bazฤฑ analistleri “finansal etki” konusunda endiลelendiriyor. Bu, รin’deki emlak krizinin รin ekonomisinde tam bir รงรถkรผลe yol aรงarak dรผnya รงapฤฑnda mali sorunlarฤฑ tetiklemesi gibi bir kabus senaryosunu da iรงeriyor.
Wall Street yatฤฑrฤฑm devi Lehman Brothers’ฤฑn รงรถkรผลรผne ve kรผresel durgunluฤa neden olan sorunlu mortgage kriziyle paralellik kurmak cazip gelse de Magnus’a gรถre bu doฤru deฤil.
Magnus “Bu Lehman tipi bir ลok olmayacak” diyor ve ekliyor:
“รin’in bรผyรผk bankalarฤฑnฤฑn batmasฤฑna izin vermesi pek olasฤฑ deฤil ve ABD’de batan binlerce bรถlgesel ve topluluk bankasฤฑndan daha gรผรงlรผ bilanรงolara sahipler.”
Elms de aynฤฑ fikirde:
“รin’in emlak piyasasฤฑ, ABD’deki sorunlu ipotekler gibi finansal altyapฤฑyla baฤlantฤฑlฤฑ deฤil. Ayrฤฑca รin’in finansal sistemi, 2008’de ABD’de gรถrdรผฤรผmรผz gibi doฤrudan kรผresel bir etki yaratacak kadar baskฤฑn deฤil.
“Kรผresel olarak birbirimize baฤlฤฑyฤฑz. Bรผyรผmenin bรผyรผk motorlarฤฑndan biri รงalฤฑลmadฤฑฤฤฑnda bu durum diฤerlerini de etkiliyor ve รงoฤu zaman beklemediฤimiz ลekillerde etkiliyor.
“Bu, 2008’in tekrarฤฑna doฤru gidiyoruz anlamฤฑna gelmiyor, ama bazen yerel kaygฤฑlar gibi gรถrรผnen ลeyler hepimiz รผzerinde hayal bile edemeyeceฤimiz ลekillerde etkide bulunabilir.”
