Donald Trump, Çin lideri Xi Jinping ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde, TikTok anlaşması için büyük bir ilerleme kaydettiklerini bildirdi. Bu gelişme, Trump’ın ilk döneminde başlayan ve ABD ile Çin arasındaki geniş kapsamlı müzakerelerin kilit konularından biri haline gelen uzun süreli çabaların sonuçlandığını gösterdi. Washington’daki kaynaklar, bu TikTok anlaşması sayesinde ticari ilişkilerin de yeniden canlanacağını belirtiyor.
Trump, Truth Social platformunda yaptığı açıklamada, “Ticaret, fentanil, Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirme ihtiyacı ve TikTok anlaşması dahil olmak üzere birçok önemli konuda ilerleme sağladık” dedi. Görüşmenin “çok iyi geçtiğini” belirten Trump, tekrar konuşacaklarını ve APEC’te bir araya gelmeyi dört gözle beklediklerini ifade etti. Uzmanlar, bu TikTok anlaşmasının sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir adım olduğunu vurguluyor.
Kazan – kazan prensibine dayalı bir çözüm
Çin’in resmi haber ajansı Xinhua, Xi’nin Trump’a “Çin hükümetinin kurumsal kararlara saygı duyduğunu ve piyasa kurallarına uygun, Çin yasalarıyla dengeli çıkarlara hizmet eden iş görüşmelerini memnuniyetle karşıladığını” söylediğini bildirdi. Bu TikTok anlaşması, her iki taraf için de kazan-kazan prensibine dayanan bir çözüm olarak görülüyor.
Pazartesi günü, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve Çin Ticaret Bakan Yardımcısı Li Chenggang, Madrid’deki diplomatik müzakereler sırasında TikTok satışı için bir çerçeve anlaşmasına vardıklarını açıkladı. Bu anlaşma, TikTok’un ABD’deki operasyonlarına devam etmesine olanak sağlayacak. Daha önce Kongre, TikTok’un varlıklarının en az %80’inin ABD’li operatörlere devredilmediği takdirde uygulamanın yasaklanmasını öngören bir yasa çıkarmıştı. Ancak Trump, yönetimi Çin ile bir TikTok anlaşması arayışında olduğu için yasağın yürürlüğünü defalarca askıya aldı.
Anlaşmanın şartları ve algoritma sorunu
Anlaşmanın detayları henüz açıklanmadı ancak kaynaklara göre, teklif, ABD merkezli risk sermayesi, özel sermaye fonları ve teknoloji şirketlerinin yatırımlarını içerecek. Şirketin çoğunluk hisselerini elinde tutacak yatırımcılar arasında Oracle, Andreessen Horowitz ve Silver Lake gibi önemli isimlerin bulunduğu söyleniyor. Çinli yatırımcılar ise şirketin kalan %20’sine sahip olacak. Bu TikTok anlaşması ile birlikte, ABD’nin teknoloji sektöründeki hakimiyeti de pekişmiş olacak.
Yeni konsorsiyum, çoğunluğu ABD’li üyelerden oluşan ve Trump yönetimi tarafından atanan bir temsilciyi de içeren bir yönetim kurulu tarafından idare edilecek. Ancak bu TikTok anlaşması ile ilgili yanıtlanması gereken en büyük soru, TikTok’un algoritmasına ne olacağı. Kullanıcıların “Sizin İçin” akışını belirleyen algoritmaya yöneliminin, uygulamanın bu kadar popüler olmasının en önemli nedenlerinden biri olarak görülüyor. Çin, algoritmanın TikTok anlaşması kapsamında satılmasına izin vermeyeceğini uzun süredir belirtiyordu. Ancak ABD yasaları, yeni Amerikan kuruluşu ile Çin merkezli ByteDance arasında bu teknolojiye dair bir iş birliğini yasaklıyor. Bu durum, yeni sahiplerin teknolojiyi baştan yaratmaya çalışmasına neden olabilir ki bu, TikTok’un rakiplerinin uzun süredir başaramadığı bir şeydi.
Görüşmelerin dönüm noktası
ABD’li yetkililer, çerçeve planının açıklanmasının ardından yaptıkları açıklamada, TikTok anlaşması ve görüşmelerin her iki tarafın da aylardır beklediği Trump-Xi görüşmesinin öncüsü olduğunu söyledi. Yetkililer, TikTok anlaşması olmadan iki lider arasında bir görüşmenin mümkün olamayacağını belirtmişlerdi. Bu kritik TikTok anlaşması, iki ülke arasındaki gerilimi azaltan önemli bir dönüm noktası oldu.
Trump, Cuma günü, iki liderin önümüzdeki ay Güney Kore’de yapılacak APEC zirvesinde bir araya geleceğini ve kendisinin gelecek yılın başında Çin’i ziyaret edeceğini ifade etti. Liderler ayrıca Xi’nin “uygun zamanda” ABD’ye gelmesi konusunda da anlaştılar.
Çin, bugüne kadar ByteDance’ın ABD’deki hisselerini satmasına izin verme konusunda tereddütlüydü. Ancak ticaret gerilimleri bahar aylarında bir dönüm noktasına ulaştı ve yaz boyunca devam etti. Pazartesi günü Çin’in Nvidia’nın tekelcilik yasalarını ihlal ettiğini açıklaması da bu durumu kanıtlar nitelikteydi. Çinli yetkililer bu konuda iş birliği yapmaya karar vermiş gibi görünüyor.
ABD Hazine Bakanı Bessent’in açıklamaları
Bessent, TikTok anlaşmasının büyük kısmının, TikTok’un ABD’deki varlıklarını satın almak için ABD liderliğinde bir yatırımcı grubu oluşturmak olduğunu ve bunun Nisan ayında tamamlandığını söylemişti. Ancak daha sonra Trump’ın “Kurtuluş Günü” gümrük vergileri yürürlüğe girdi ve Çin mallarına ambargo uygulandı. Bu durum, TikTok anlaşması görüşmelerini durma noktasına getirdi. Gümrük vergileri düşürülüp ABD ile Çin arasındaki görüşmeler yeniden başladığında, hem Trump hem de Xi’nin TikTok anlaşması görüşmelerine tekrar katılmak istediklerini ifade ettikleri belirtildi. Ancak, ABD’nin ulusal güvenlik endişelerinin giderilmesi ve Çin’in anlaşmayı onaylama istekliliği gibi önemli detayların çözülmesi gerekiyordu.
