İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonun ardından küresel piyasalarda petrol fiyatları yukarı yönlü bir ivme kazandı. Ekonomi çevreleri, enerji maliyetlerindeki bu artışın ABD ekonomisi üzerindeki etkilerini analiz ederken, Brent petrolün varil fiyatının 125 dolar seviyesine ulaşmadığı sürece kalıcı bir hasar beklenmediğini vurguluyor.
İsrail ve ABD ordusunun 28 Şubat’ta İran’a yönelik gerçekleştirdiği ortak operasyon, enerji piyasalarında ilk etapta sert bir hareketliliğe neden oldu. Küresel gösterge olan Brent petrolün varil fiyatı, operasyonun ilk günlerinde 85,12 dolara kadar yükselmesinin ardından mevcut durumda 80 dolar seviyelerinde dengelenmiş görünüyor.
ABD yerel piyasası için temel referans kabul edilen Batı Teksas türü ham petrol (WTI) ise Perşembe sabahı itibarıyla 78 dolardan işlem görerek Haziran 2025’ten bu yana en yüksek gün içi seviyesini test etti.
Uzmanlar, jeopolitik şokların tarihsel olarak ABD ekonomisinde kalıcı bir iz bırakmadığını hatırlatırken, mevcut yapısal faktörlerin ekonomiyi bu tür dalgalanmalara karşı daha dayanıklı kıldığını ifade ediyor.
Petrol fiyatları ve ekonomik dayanıklılık test ediliyor
Oxford Economics’in kıdemli ABD ekonomisti Bernard Yaros, askeri harekatın sınırlı kalması durumunda ABD ekonomisinin bu jeopolitik şoku atlatabilecek bir pozisyonda olduğunu belirtiyor. ABD, bu sürece oldukça güçlü ekonomik verilerle girdi.
2025 yılında gayrisafi yurt içi hasıla (GSYİH) yüzde 2,2 oranında büyüme kaydederken, birçok ekonomist 2026’nın ilk çeyreğinde bu büyüme hızının yüzde 3’ün üzerine çıkacağını öngörüyor. Tüketicilerin yüksek enflasyon ve zayıf iş gücü piyasası koşullarına rağmen direnç göstermesi, olası bir enerji krizine karşı tampon görevi görüyor.
PGIM Baş Küresel Ekonomisti Daleep Singh, son yıllarda ekonominin petrol şoklarına karşı duyarlılığının yapısal olarak değiştiğine dikkat çekiyor.
ABD’nin dünyanın en büyük enerji üreticisi ve net ihracatçısı konumuna yükselmesi, geçmişteki enerji krizlerine kıyasla ülkenin manevra alanını genişletiyor. RSM ABD Baş Ekonomisti Joe Brusuelas ise ekonominin hanehalkı tüketimi, yatırımlar ve istihdam kararlarını değiştirecek bir “acı noktasına” ulaşması için önünde hala uzun bir yol olduğunu savunuyor.
Brusuelas’ın analizlerine göre, petrol fiyatları 125 doların altında kaldığı sürece ABD ekonomisinin büyüme patikasından sapması beklenmiyor.
Enerji maliyetlerindeki artışın enflasyon ve büyüme üzerindeki baskısı
Petrol fiyatları varil başına 125 dolar seviyesine ulaştığında, bu durumun GSYİH büyümesi üzerinde 80 ile 100 baz puan arasında bir aşağı yönlü baskı oluşturacağı tahmin ediliyor. Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) üzerinden hesaplanan enflasyonun da 1,6 puan artış göstermesi ve yıllık enflasyonun yüzde 2,4 seviyesinden yüzde 4’e yükselmesi öngörülüyor.
Akaryakıt istasyonlarındaki pompa fiyatlarına yansıyacak olan galon başına yaklaşık 1,25 dolarlık artış, tüketicinin harcanabilir gelirini doğrudan etkileyebilir. Perşembe günü itibarıyla ABD genelinde galon başına 3,25 dolar olan ortalama benzin fiyatı, Haziran 2022’de görülen 5,02 dolarlık tarihi zirvenin hala oldukça altında seyrediyor.
Mercer’ın ekonomi ve dinamik varlık tahsisi birimi yöneticisi Julius Bendikas, petrolün varil fiyatının 150 dolara ulaşıp bu seviyede kalıcı olması durumunda bir resesyonun tetiklenebileceği uyarısında bulunuyor. Ham petrol fiyatlarındaki sürdürülebilir bir artışın tüketici harcamalarını kısıtlayarak ekonomik durgunluğu beraberinde getirme potansiyeli bulunuyor.
Öte yandan, Brent petroldeki her 10 dolarlık kalıcı artışın, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) yakından takip ettiği kişisel tüketim harcamaları (PCE) fiyat endeksine 20 ila 30 baz puan eklediği hesaplanıyor. Ancak Singh, enerji ve gıda dışı çekirdek enflasyona geçişkenliğin yalnızca 5 ila 10 baz puanla sınırlı kalacağını öngörüyor.
Piyasa beklentileri ve Fed’in olası para politikası hamleleri
Mevcut jeopolitik gerilimin ardından piyasalar, Fed’in faiz oranlarında bir değişikliğe gitmeden önce şokun süresini ve şiddetini değerlendirmek üzere beklemeye geçeceğini tahmin ediyor. Fed, Ocak ayındaki son toplantısında faiz aralığını yüzde 3,50-3,75 bandında sabit tutmuştu.
Askeri çatışmaların ekonomik etkilerinin her zaman öngörülebilir olmadığını vurgulayan uzmanlar, savaşın piyasalar üzerinde hesaplanması zor “ikincil etkiler” yaratabileceğini hatırlatıyor.
Sonuç olarak, petrol fiyatları 125 dolar barajını aşmadığı müddetçe ABD ekonomisindeki genişlemenin devam etmesi bekleniyor. Ancak Orta Doğu’daki tansiyonun tırmanması ve arz güvenliğine yönelik endişelerin artması, hem enerji fiyatları hem de küresel tedarik zinciri üzerinde risk unsuru olmaya devam ediyor.
Yatırımcılar ve karar alıcılar, önümüzdeki haftalarda ham petrol stok verilerini ve bölgeden gelecek askeri haber akışını yakından takip edecek.
