İran savaşı en çok hangi ülke ekonomisini vuracak?

İran‘daki savaş dünya ekonomilerini tehdit ediyor. Ancak bazı ülkelerin bu etkiye daha fazla maruz kaldığı ya da bununla başa çıkma kapasitesinin daha sınırlı olduğu şimdiden netleşmiş durumda.

Reuters‘ın haberine göre, ilk olarak Avrupa’ya bakmak gerekiyor. Yeni bir enerji şoku, bölgede dört yıl önceki Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin yarattığı acı hatıraları yeniden canlandırıyor. O dönem bu durum, Avrupa’nın ithalata bağımlılığını çarpıcı biçimde ortaya koymuş ve enflasyonu çift haneye taşımıştı.

İran savaşının yoracağı ekonomiler

Almanya – Sanayi ağırlıklı ekonomisinin daha pahalı enerji karşısında kaybedeceği daha çok şey var. Üretim sektöründeki faaliyet, 2022’den bu yana ilk kez daralmayı ancak durdurabildi. Ve ihracatçı bir ekonomi olarak Almanya, küresel ölçekte yaşanacak herhangi bir yavaşlamaya da açık durumda.

Almanya’nın geçen yıl açıkladığı devasa teşvik programı darbenin bir kısmını yumuşatabilir, ancak önümüzdeki yıllarda bütçe açıkları nedeniyle ilave destek sağlama alanı sınırlı.

İtalya – Almanya gibi büyük bir üretim sektörüne ev sahipliği yapıyor. Ayrıca petrol ve doğal gaz, Avrupa’da birincil enerji tüketimi içinde en yüksek paylardan birine sahip.

Birleşik Krallık – Elektrik üretimi, diğer büyük Avrupa ekonomilerine kıyasla gazla çalışan santrallere daha fazla bağımlı. Gaz fiyatları neredeyse her zaman elektrik fiyatlarını belirliyor ve savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatlarından daha hızlı yükseliyor.

İran savaşı ile birlikte enerji fiyat tavanı, enflasyon üzerindeki ilk etkiyi sınırlayacak. Risk ise bunun faiz artışlarını tetiklemesi; böylece Britanya, işsizliğin arttığı bir dönemde G7 içinde en yüksek borçlanma maliyetlerine en uzun süre maruz kalan ülke olabilir. Bütçe baskıları ve tahvil piyasası üzerindeki stres, şirketlere ve hanehalkına destek verme seçeneklerini sınırlıyor.

Japonya – Doğrudan risk hattında. Petrolünün yaklaşık yüzde 95’ini Orta Doğu’dan tedarik ediyor ve bunun neredeyse yüzde 90’ı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.

Bu durum, zayıf yenin tetiklediği mevcut enflasyonist baskıların da üzerine biniyor; Japonya’nın ithal hammaddeye yoğun bağımlılığı nedeniyle bu baskılar gıda ve günlük ihtiyaç maddelerine de yansıyor.

Yükselen ekonomilerin ağır sikletleri

İran savaşında Körfez bölgesi, kaçınılmaz olarak doğrudan ekonomik darbe alıyor. Bazı tahmin kuruluşları, bu yıl ekonomi için savaş öncesindeki güçlü büyüme beklentilerinin tersine, artık daralma öngörmeye başladı bile.

Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki sert sıçrama, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasının özellikle Kuveyt, Katar ve Bahreyn gibi ülkelerin hidrokarbonlarını uluslararası piyasalara ulaştıramaması halinde pek de işe yaramıyor.

İran’daki çatışma, gurbetçilerin ailelerine gönderdikleri ve her yıl yerel ekonomilere on milyarlarca dolar akıtan döviz transferlerini de etkileyebilir.

Hindistan da risk altındaki büyük ekonomilerden biri. Ham petrolünün yaklaşık yüzde 90’ını ve sıvılaştırılmış petrol gazının neredeyse yarısını ithal ediyor. Bu petrolün yaklaşık yarısı ile LPG’nin daha da büyük bir bölümü Hürmüz Boğazı’ndan geçmek zorunda.

Ekonomistler şimdiden ülkenin büyüme tahminlerini aşağı çekiyor ve rupi rekor düşük seviyeye gerilemiş durumda. Hindistan’daki restoran ve mutfaklarda, yükselen gaz fiyatlarının gayriresmi kısıtlamalara yol açması nedeniyle samosa, dosa ve chai çayı gibi sıcak yiyecek ve içecekler bile menülerden kaybolmaya başladı.

Türkiye – İran’la sınır paylaşan Türkiye, olası bir mülteci akınına ve artan jeopolitik belirsizliğe hazırlanıyor. Bu arada temel ekonomik etki merkez bankası üzerinde hissedildi.

İran’daki krizle Türkiye, geçmiş enflasyon krizlerinin deja vu’sunu yaşıyor. Merkez Bankası, bir yıl içinde ikinci kez faiz indirim döngüsünü durdurmak zorunda kaldı ve para birimini desteklemek için rezervlerinden 23 milyar dolara kadar satış yaptı.

En kırılganlar

Yakın zamanda ya tam teşekküllü ekonomik krizlerden geçmiş ya da böyle krizleri kıl payı atlatmış olmaları nedeniyle özellikle savunmasız görünen bir avuç ülke daha var.

Sri Lanka, enerji maliyetlerini sınırlamak amacıyla kamu çalışanları için her çarşamba gününü resmi tatil ilan etti. Okullar, üniversiteler ve kamu kurumları kapatılıyor, zorunlu olmayan toplu taşıma askıya alınıyor ve sürücüler artık yakıt alımlarını sınırlayan Ulusal Yakıt Kartı’na kayıt yaptırmak zorunda.

Pakistan, iki yıl önce krizin eşiğindeydi; şimdi ise benzin fiyatlarını artırdı ve okulları iki haftalığına kapattı. Kamu kurumlarının yakıt ödenekleri yarıya indiriliyor, yeni klima ve mobilya alımları yasaklanıyor ve araçlarının bir bölümünü trafikten çekmeleri emrediliyor.

Mısır ise yükselen yakıt ve temel gıda maliyetlerine ek olarak, Süveyş Kanalı gelirleri ile turizm gelirlerinde sert düşüş ihtimaliyle karşı karşıya. Turizm geçen yıl ekonomiye yaklaşık 20 milyar dolar kazandırmıştı. Borç geri ödeme yükü de, büyük bölümü ABD doları cinsinden olan borçları nedeniyle, savaşın başlamasından bu yana para biriminin yaklaşık yüzde 9 değer kaybetmesiyle daha da ağırlaştı.

Selim Soydan

Tüm Yazıları

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunu. 2010 yılından Türkiye'nin önde gelen gazetelerinin dijital servislerinde teknoloji ve finans konularında yazı haberlere imza attı