ABD ile İran arasındaki askeri gerilimin yeniden tırmanmasıyla küresel piyasalarda petrol fiyatları yükseldi. İran Genelkurmay Başkanlığı, küresel enerji taşımacılığının en kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere ve petrol tankerlerine tamamen kapattığını duyurdu.
Tahran yönetiminin bu radikal hamlesi, ABD ordusunun İran’daki stratejik hedeflere yönelik yeni hava saldırıları düzenlemesinin ardından geldi. ABD Başkanı Donald Trump ise konuya ilişkin yaptığı açıklamada, Tahran ile hızlı bir barış anlaşması sağlanamaması halinde askeri operasyonların dozunu artıracaklarını vurguladı. Bu gelişmeler, küresel enerji tedarik zincirinde ciddi aksamalara yol açabileceği endişesiyle fiyatları doğrudan yukarı yönlü tetikledi.
Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı, gelişmelerin ardından yüzde 1,59 oranında belirgin bir değer kazancıyla 94,58 dolara ulaştı. Eş zamanlı olarak ABD Batı Teksas Türü (WTI) ham petrolünün varil fiyatı da yüzde 1,90 artarak 91,74 dolar seviyesine tırmandı. Günün erken saatlerindeki işlemlerde ABD ham petrol vadeli kontratlarındaki yukarı yönlü hareketin bir ara 3 doları aştığı gözlendi.
Finans kuruluşu ING analistleri yayımladıkları raporda, yaşanan son gelişmelerin taraflar arasında bir uzlaşının henüz çok uzakta olduğunu gösterdiğini belirtti.
Analistler, Basra Körfezi’nden gerçekleşen enerji akışının uzun bir süre daha ağır kısıtlamalarla karşı karşıya kalabileceğini, sabah saatlerindeki sert yükselişin arkasında da bu tedirginliğin yattığını ifade etti.
Küresel enerji koridorunda askeri tırmanış fiyatları etkiliyor
İran askeri yetkilileri, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş teşebbüsünde bulunacak her türlü geminin hedef alınacağını duyurarak gerilimi yeni bir boyuta taşıdı. Buna karşılık ABD Merkez Komutanlığı, ticari gemilerin boğazdan geçiş güvenliğini sağlamak adına faaliyetlerini sürdürdüğünü bildirdi. ABD askeri kaynakları, İran devlet medyasında yer alan “Amerikan savaş gemilerinin füze ve insansız hava araçlarıyla vurulduğu” yönündeki haberleri yalanlayarak, bölgedeki unsurlarına yönelik herhangi bir isabetli saldırının gerçekleşmediğini açıkladı.
İki ülke arasında Nisan ayı başında sağlanan kırılgan ateşkes, ABD güçlerinin İran içindeki çok sayıda hedefe yönelik hava operasyonlarıyla fiilen son bulmuş oldu. ABD Başkanı Trump, katıldığı bir televizyon programında, İran liderlerinin derhal masaya oturmaması durumunda askeri baskıyı en üst seviyeye çıkaracaklarını kaydetti.
Piyasalardaki arz daralması ise yalnızca askeri risklerle sınırlı kalmıyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) tarafından açıklanan resmi verilere göre, ülkedeki ticari ham petrol stokları 5 Haziran ile biten haftada 7,2 milyon varil azalarak 426,5 million varile geriledi. Piyasa beklentileri stoklarda 4 milyon varillik bir düşüş olacağı yönündeydi.
Analistler, şubat ayından bu yana stratejik rezervler de dahil olmak üzere ABD’nin toplam petrol stoklarının 79 milyon varil azaldığına dikkat çekiyor. Dünyanın en büyük petrol üreticisi konumundaki ABD, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasının ardından oluşan küresel arz açığını kapatmak adına ham petrol stoklarını piyasaya sürmeye devam ediyor. Reuters tarafından yapılan son anket verileri de Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) mayıs ayı üretiminin, ABD deniz ablukası ve boğazın kapanması nedeniyle son 20 yılın en düşük seviyesine gerilediğini ortaya koyuyor.
Enerji piyasalarında arz krizi ve gelecek beklentileri
Küresel enerji ticaretinin kalbi konumunda olan Hürmüz Boğazı, dünya genelinde petrol ve doğalgaz sevkiyatının yaklaşık beşte birinin gerçekleştirildiği ana güzergah olma özelliğini taşıyor. İran’ın aylardır uyguladığı kısmi abluka ve son olarak boğazı tamamen kapatma kararı, enerji arz güvenliğini küresel ölçekte tehlikeye atıyor. Uzmanlar, petrol fiyatları yükseldi trendinin kalıcı olup olmayacağının, askeri gerilimin ne kadar süre daha devam edeceğine bağlı olduğunu belirtiyor.
Arz hatlarının tıkanması ve OPEC üretiminin tarihi düşük seviyelere gerilemesi, kısa vadede volatiliteyi artırabilecek en önemli unsurlar arasında yer alıyor. Piyasa aktörleri, diplomatik bir çözüm formülü bulunamadığı takdirde, enerji maliyetlerindeki bu artışın küresel enflasyonist baskıları yeniden canlandırabileceğini değerlendiriyor.
