รnlรผ yatฤฑrฤฑmcฤฑ Michael Burry, yapay zeka (AI) ลirketlerinin bilanรงolarฤฑnda gizlediฤini รถne sรผrdรผฤรผ 3 trilyon dolarlฤฑk borcu gรผndeme taลฤฑdฤฑ. Burry, dรผzenleyici kurumlara yapฤฑlan baลvurularฤฑ inceleyerek Apple, Alphabet, Microsoft, Meta ve Oracle’ฤฑn veri merkezi yatฤฑrฤฑmlarฤฑna iliลkin taahhรผtlerinin bilanรงo dฤฑลฤฑnda tutulduฤunu belirtti. Yatฤฑrฤฑmcฤฑ, sรถz konusu borcun kรผresel ekonomiyi olumsuz etkileyebilecek bir AI balonu riski taลฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
Michael Burry AI harcamalarฤฑnda neyi tespit etti
2008 finansal krizini รถnceden gรถren ve “Kassandra” lakabฤฑyla tanฤฑnan Burry, kaleme aldฤฑฤฤฑ bir denemede Bรผyรผk Teknoloji ลirketlerinin dรผzenleyicilere sunduฤu karmaลฤฑk dosyalarฤฑ didik didik inceledi. Yatฤฑrฤฑmcฤฑ, veri merkezi borรงlarฤฑna dair bir dizi taahhรผdรผn AI balonunu patlatma riski taลฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Apple, Alphabet, Microsoft, Meta ve Oracle, AI teknolojisinin yaygฤฑnlaลmasฤฑ iรงin kritik gรถrรผlen veri merkezlerine devasa tutarlar yatฤฑrdฤฑ. Burry ise basit bir soru soruyor; AI heyecanฤฑ beklentileri karลฤฑlamazsa ne olacak? Harcamalarฤฑn bรผyรผk kฤฑsmฤฑ borรงla finanse edildiฤi iรงin bu sorunun yanฤฑtฤฑ kritik รถnem taลฤฑyor.
Sรถz konusu beล ลirketin toplam piyasa deฤeri yaklaลฤฑk 13 trilyon dolara ulaลฤฑyor. Bu denli bรผyรผk bir yatฤฑrฤฑmฤฑn deฤer kaybฤฑna uฤramasฤฑ, ลirketlerin kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑna aฤฤฑr bir darbe indirebilir. Burry’nin analizi, ลirketlerin yรผkรผmlรผlรผklerinin bundan รงok daha fazlasฤฑnฤฑ kapsadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor. Yatฤฑrฤฑmcฤฑ, tartฤฑลmalฤฑ muhasebe kurallarฤฑnฤฑn bu taahhรผtleri bilanรงo dฤฑลฤฑnda tutmayฤฑ mรผmkรผn kฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
“Bir ลirket iptal edilemeyen yirmi yฤฑllฤฑk bir veri merkezi kirasฤฑ imzalayabilir, bunu dipnotta aรงฤฑklayabilir ve anahtarlar teslim edilip veri merkezi devreye girene kadar bilanรงoda hiรงbir ลey gรถstermeyebilir” diyen Burry, beล AI devinin gelecekteki veri merkezleri iรงin 1,2 trilyon dolarlฤฑk kira sรถzleลmesi imzaladฤฑฤฤฑnฤฑ, bunun en az 857 milyar dolarฤฑnฤฑn iptal edilemez nitelikte olduฤunu ancak bu yรผkรผmlรผlรผklerin bilanรงo dฤฑลฤฑnda tutulduฤunu vurguladฤฑ.
Bilanรงo dฤฑลฤฑ yรผkรผmlรผlรผkler 5 trilyon dolara ulaลabilir
Aynฤฑ grup, tedarik zincirindeki kalemler iรงin รถdeme taahhรผdรผ olarak bilinen 1,5 trilyon dolardan fazla satฤฑn alma sรถzรผ verdi. Bu tutarlar da bilanรงolarda gรถrรผnmรผyor, ancak dรผzenleyici baลvurularda yer alฤฑyor. รzel amaรงlฤฑ araรงlar, garantiler ve diฤer kalemler eklendiฤinde bilanรงo dฤฑลฤฑ yรผkรผmlรผlรผklerin toplam deฤeri 3 trilyon dolarฤฑ aลฤฑyor. Burry, bรผyรผme hฤฑzฤฑnฤฑn bu rakamฤฑn 2028’e kadar 5 trilyon dolara ulaลabileceฤine iลaret ettiฤini kaydetti.
“Ayrฤฑca geรงtiฤimiz yฤฑl bรผyรผk beลlinin birleลik kazancฤฑnฤฑn 400 milyar dolarฤฑn altฤฑnda olduฤunu da hatฤฑrlayalฤฑm” diyen Burry, “Bu, gargantรผan bir bรผyรผme รผzerine yapฤฑlan gargantรผan bir bahis. Buradaki risk, mรผzik durduฤunda ne olacaฤฤฑdฤฑr” deฤerlendirmesinde bulundu.
Bu tรผr kaygฤฑlar, “muhteลem yedili” olarak bilinen ABD teknoloji hisselerinin parlaklฤฑฤฤฑnฤฑ gรถlgelemeye baลladฤฑ. Oracle, Microsoft ve Meta hisseleri son haftalarda borsa zirvelerinden geri รงekildi. Baird ลirketinden yatฤฑrฤฑm stratejisti Ross Mayfield, “Temel tartฤฑลma, hiper รถlรงekli ลirketlerin yaptฤฑฤฤฑ harcamalarฤฑn yatฤฑrฤฑlan sermayenin gerekli getirisini รผretip รผretemeyeceฤidir. Bu, adil bir tartฤฑลma ve 2026’da hem muhteลem yedili hem de Oracle’ฤฑn dรผลรผk performansฤฑnda yansฤฑmasฤฑnฤฑ buluyor” ifadelerini kullandฤฑ.
Panmure Liberum’dan analist Julian Klement ise AI talebinin beklentileri karลฤฑlasa bile bu taahhรผtlerin hiper รถlรงekli ลirketlerin bilanรงolarฤฑ รผzerindeki etkisinin bรผyรผk olacaฤฤฑnฤฑ belirtti. Klement, “Bilanรงo dฤฑลฤฑ bu borรง bilanรงoya girdiฤinde, faiz gideri ile itfa ve amortisman giderleri bu ลirketler iรงin patlamaya baลlayacak. Veri merkezleri gelecek iki yฤฑl iรงinde gelir getirmeye baลladฤฑฤฤฑnda, bu bilanรงo dฤฑลฤฑ borรง bilanรงoya girmek zorunda kalacak ve faizi รถdenmesi ile edinilen varlฤฑklarฤฑn itfa edilmesi dahil olmak รผzere servis edilmesi gerekecek” aรงฤฑklamasฤฑnda bulundu.
Oracle force majeure ilan etti
Burry’nin iลaret ettiฤi beล hiper รถlรงekli ลirket, baลka gerginlik belirtileri de gรถsteriyor. Oracle bu hafta, New Mexico’daki bรผyรผk bir veri merkezi projesinde “mรผcbir sebep” ilan etmeye รงalฤฑลtฤฑ; bu, taraflarฤฑ sรถzleลme yรผkรผmlรผlรผklerini yerine getirmelerini รถnleyen olaylara karลฤฑ koruyan bir hukuki mekanizma olarak biliniyor.
Geรงmiลte teknoloji ลirketlerinin bรผyรผk yatฤฑrฤฑmlarฤฑnda “mรผziฤin durmasฤฑ” durumunda neler yaลandฤฑฤฤฑna dair รถrnekler de bulunuyor. Meta, Covid sonrasฤฑ fazla ofis alanฤฑ kiraladฤฑฤฤฑ sonucuna vardฤฑฤฤฑnda 2022 sonuรงlarฤฑnda 5 milyar dolarlฤฑk deฤer dรผลรผklรผฤรผ kaydetmiลti. AI veri merkezlerinde de benzer bir durum yaลanabilir. Burry, “Veri merkezleri, ihtiyaรง kalmadฤฑฤฤฑnda deฤer dรผลรผklรผฤรผne uฤratฤฑlacak” ifadesini kullandฤฑ.
CG Asset Management’ฤฑn ortak yatฤฑrฤฑm direktรถrรผ Chris Clothier, en kรถtรผ senaryonun gerรงekleลmesi ve bu devasa AI yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn en azฤฑndan kฤฑsmen zarar yazฤฑlmasฤฑ durumunda kazanรงlara oldukรงa bรผyรผk bir darbe geleceฤini sรถyledi. Clothier, “Bu muazzam sermaye harcamasฤฑ sรผrecinin yarฤฑsฤฑnฤฑ veya tamamฤฑnฤฑ tamamladฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑ, trilyonlarca dolar harcandฤฑฤฤฑnฤฑ ve bunun bรผyรผk kฤฑsmฤฑnฤฑn borรงla finanse edildiฤini dรผลรผnelim. Sonra aniden gelirlerin bu yatฤฑrฤฑmlar รผzerinde makul getiri รผretmeye yetmeyeceฤini gรถrรผrsek, รถncรผ AI laboratuvarlarฤฑ OpenAI ve Anthropic’in deฤerlemeleri, kamuya aรงฤฑk veya รถzel olarak รงรถkecek. Hiper รถlรงekli ลirketler ve รงip รผreticileri bu iลletmelerin kendisi de bรผyรผk yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ. รstรผne bir de ลu anda bilanรงo dฤฑลฤฑnda tutulan bir dizi yรผkรผmlรผlรผฤรผ bilanรงoya taลฤฑmanฤฑz gerekecek” deฤerlendirmesini yaptฤฑ.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Toplam bilanรงo dฤฑลฤฑ yรผkรผmlรผlรผk | 3 trilyon dolardan fazla |
| Non-cancellable veri merkezi kiralarฤฑ | 857 milyar dolar |
| ฤฐmzalanan toplam kira taahhรผdรผ | 1,2 trilyon dolar |
| Satฤฑn alma taahhรผtleri | 1,5 trilyon dolardan fazla |
| Beล ลirketin 2028 projeksiyonu | 5 trilyon dolar |
| Bรผyรผk beลlinin son yฤฑl birleลik kazancฤฑ | 400 milyar dolarฤฑn altฤฑ |
Microsoft muhasebe uygulamasฤฑnฤฑ deฤiลtirdi
Klement, AI hiper รถlรงekli ลirketlerinden daha fazla muhasebe manevrasฤฑ beklediฤini belirtti. Klement, “Microsoft gelecekteki veri merkezi kiralarฤฑnฤฑ finansal kiralardan operasyonel kiralara kaydฤฑracaฤฤฑnฤฑ duyurdu. Bu, kiralarฤฑn daha dรผลรผk bir oranda itfa edilmesini saฤlฤฑyor ve kiralar artฤฑk nakit akฤฑลฤฑ tablosunda yatฤฑrฤฑm faaliyetlerinden nakit รงฤฑkฤฑลฤฑ olarak deฤil, operasyonel faaliyetlerden nakit รงฤฑkฤฑลฤฑ olarak gรถsteriliyor. Bu muhasebe deฤiลikliฤinin sonucu, ลirketin tek bir dolar harcamasฤฑnฤฑ deฤiลtirmeden projeksiyonlu sermaye harcamasฤฑnฤฑn 190 milyar dolardan 175 milyar dolara dรผลmesi oldu. Diฤer ลirketlerin de รถnรผmรผzdeki รงeyreklerde muhasebe uygulamalarฤฑnda benzer adฤฑmlar atmasฤฑna ลaลฤฑrmam” ifadelerini kullandฤฑ.
Burry, denemesinde bรผyรผk beลlinin devam eden inลaatlara zaten 400 milyar dolardan fazla harcama yaptฤฑฤฤฑna da iลaret etti. Bu kalemler bilanรงolarda gรถrรผnรผyor, ancak hizmete alฤฑnmadฤฑklarฤฑ iรงin deฤer kaybฤฑ veya gider olarak gรถsterilmiyor. Burry, “Bu bilanรงoda yer alฤฑyor ama kullanฤฑlmadฤฑฤฤฑ sรผrece hiรงbir maliyet oluลturmuyor” deฤerlendirmesinde bulundu.
Microsoft sรถzcรผsรผ, AI stratejisini ลekillendirmek iรงin “talep ve arz ortamฤฑnฤฑ sรผrekli deฤerlendireceklerini” sรถyledi. Amazon yorum yapmayฤฑ reddetti. Apple, Meta ve Oracle ise yorum taleplerine yanฤฑt vermedi.
Michael Burry kimdir?
Michael Burry, 2008 kรผresel finans krizinden รถnce ABD konut piyasasฤฑndaki subprime mortgage balonunu รถngรถren hedge fon yรถneticisidir. Warren Buffett tarafฤฑndan gรถz ardฤฑ edilen uyarฤฑlarฤฑyla tanฤฑndฤฑฤฤฑ iรงin “Kassandra” lakabฤฑyla anฤฑlฤฑyor.
AI ลirketlerinin bilanรงo dฤฑลฤฑ borcu neden risk oluลturuyor?
AI ลirketleri veri merkezi kiralarฤฑ ve satฤฑn alma taahhรผtlerini muhasebe kurallarฤฑ รงerรงevesinde bilanรงo dฤฑลฤฑnda tutuyor. AI talebi beklentileri karลฤฑlamazsa bu yรผkรผmlรผlรผklerin bilanรงoya girmesi gerekecek ve ลirketlerin kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑna ciddi zarar verebilir.
