Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) tarafฤฑndan yayฤฑnlanan Kasฤฑm ayฤฑ enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ deฤerlendirdi. Bankanฤฑn enflasyon deฤerlendirmesinin tamamฤฑ aลaฤฤฑda bulunuyor.
“Tรผketici fiyatlarฤฑ Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 3,51 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 1,42 puan yรผkseliลle yรผzde 21,31
olmuลtur. Enflasyondaki yรผkseliลe en belirgin katkฤฑ enerji grubundan gelmiลtir. Uluslararasฤฑ enerji fiyatlarฤฑnda bu dรถnemde bir miktar gevลeme gรถrรผlรผrken Tรผrk lirasฤฑndaki gรถrรผnรผmle baลta akaryakฤฑt, tรผp gaz ve kรถmรผr olmak รผzere yurt iรงi enerji fiyatlarฤฑ artฤฑล kaydetmiลtir. Enflasyondaki yรผkseliลte รถne รงฤฑkan bir diฤer grup hizmet sektรถrรผ olurken, bu grupta lokanta-otel grubu fiyatlarฤฑndaki hฤฑzlanma belirgin olmuลtur. Taze meyve ve sebze dฤฑลฤฑ gฤฑda enflasyonundaki seyir yemek hizmetleri enflasyonunu olumsuz yรถnde etkilemektedir. Kasฤฑm ayฤฑnda kรผresel gฤฑda ve tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑndaki yรผkseliล eฤilimi tahฤฑllar รถncรผlรผฤรผnde sรผrmรผล, bu geliลmenin olumsuz yansฤฑmalarฤฑna karลฤฑn, taze meyve ve sebze enflasyonundaki gรถrรผnรผm ve baz etkisiyle gฤฑda yฤฑllฤฑk enflasyonu sฤฑnฤฑrlฤฑ bir oranda gerilemiลtir. Temel mal fiyatlarฤฑndaki aylฤฑk artฤฑล hฤฑzlanฤฑrken, bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemindeki yรผksek artฤฑล nedeniyle bu grupta yฤฑllฤฑk enflasyon gรถrece yatay seyretmiลtir. Bu dรถnemde emtia fiyatlarฤฑnda sรผregelen olumsuz seyir, tedarik zincirlerinde artarak devam eden aksamalar ve Tรผrk lirasฤฑndaki geliลmelerle birlikte รผretici fiyatlarฤฑnda enerji ve ara mallarฤฑ baลta olmak รผzere genele yayฤฑlan artฤฑลlar gรถrรผlmรผลtรผr. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, B ve C gรถstergelerinin yฤฑllฤฑk enflasyonlarฤฑ ve ana eฤilimleri yรผkselmiลtir.
Deฤerlendirmeler
Kasฤฑm ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 3,51 oranฤฑnda yรผkselmiล ve yฤฑllฤฑk enflasyon 1,42 puan artarak yรผzde 21,31 olmuลtur (Grafik 1). Bu dรถnemde B ve C endekslerinin yฤฑllฤฑk deฤiลim oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 1,25 ve 0,80 puan artarak yรผzde 19,75 ve yรผzde 17,62 olarak gerรงekleลmiลtir.
Alt gruplarฤฑn yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlarฤฑ incelendiฤinde, bir รถnceki aya gรถre enerji (0,73 puan), hizmet (0,30 puan), alkol-tรผtรผn-altฤฑn (0,15 puan), gฤฑda (0,13 puan) ve temel mal (0,11 puan) gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ artmฤฑลtฤฑr.
Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle, รผรง aylฤฑk ortalamalara gรถre B ve C gรถstergelerinin eฤilimlerinde artฤฑล izlenmiลtir (Grafik 3). Bu dรถnemde, enflasyon eฤilimi iลlenmiล gฤฑda ve hizmet gruplarฤฑnda daha belirgin olmak รผzere, รงekirdek gรถstergeleri oluลturan ana bileลenlerde yรผkselmiลtir.
Hizmet fiyatlarฤฑ Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 1,88 oranฤฑnda yรผkselmiล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 1,45 puan artarak yรผzde 16,88 olmuลtur (Grafik 5). Yฤฑllฤฑk enflasyon, lokanta-otelde belirgin olmak รผzere tรผm alt gruplarda yรผkselmiลtir. Lokanta-otelde yฤฑllฤฑk enflasyon Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 28,90 seviyesine ulaลmฤฑล ve alt grubun hizmet enflasyonu รผzerindeki olumsuz etkisi belirginleลmiลtir. Bu geliลmede, ekmek-tahฤฑl รผrรผnleri ile et ve et รผrรผnleri gibi gฤฑda fiyatlarฤฑndaki gรถrรผnรผmle birlikte yemek hizmetleri fiyatlarฤฑndaki artฤฑล (yรผzde 4,24) รถne รงฤฑkarken, konaklama hizmetleri fiyatlarฤฑnda da yรผkseliล (yรผzde 2,43) eฤilimi sรผrmรผลtรผr. Diฤer hizmetler grubunda ise sigorta hizmetlerinin yanฤฑ sฤฑra kura duyarlฤฑlฤฑฤฤฑ yรผksek olan bakฤฑm ve onarฤฑm hizmetlerinde yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑ gerรงekleลmiลtir. Mevsimsel etkilerden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle incelendiฤinde, kira enflasyonundaki yรผkseliล eฤiliminin Kasฤฑm ayฤฑnda da sรผrdรผฤรผ izlenmiลtir.
Temel mal yฤฑllฤฑk enflasyonu Kasฤฑm ayฤฑnda 0,10 puan gerileyerek yรผzde 18,36 olmuลtur (Grafik 5). Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon dayanฤฑklฤฑ mal grubunda gerilerken, giyim ve ayakkabฤฑ ile diฤer temel mallar gruplarฤฑnda artฤฑล gรถstermiลtir (Grafik 7). Tรผrk lirasฤฑndaki geliลmelere baฤlฤฑ olarak yรผksek aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ gรถzlenen dayanฤฑklฤฑ mal grubunda, bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemindeki yรผksek baz sebebiyle yฤฑllฤฑk enflasyon gerilemiลtir. Dayanฤฑklฤฑ mal fiyatlarฤฑ bu dรถnemde yรผzde 4,06 oranฤฑnda artmฤฑล, bu geliลmede otomobil (yรผzde 5,21), mobilya (yรผzde 5,31) ve beyaz eลya (yรผzde 2,40) fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar belirleyici olurken, diฤer elektrikli ve elektriksiz aletlerdeki yรผkseliล yรผzde 0,63 ile sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmฤฑลtฤฑr. Diฤer temel mallarda kur geliลmeleriyle birlikte fiyat artฤฑลlarฤฑ (konutun bakฤฑm onarฤฑmฤฑ, kiลisel bakฤฑm รผrรผnleri, ev ile ilgili temizlik malzemeleri ve ev iรงi tekstil รผrรผnleri รถn planda olmak รผzere) grup geneline yayฤฑlarak devam etmiล ve grup aylฤฑk enflasyonu yรผzde 4,27 olmuลtur. Giyim ve ayakkabฤฑ fiyatlarฤฑ Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 1,65 oranฤฑnda yรผkselerek mevsimsel ortalamasฤฑnฤฑn altฤฑnda bir artฤฑล gรถstermiล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu yataya yakฤฑn bir seyir izlemiลtir.
Enerji fiyatlarฤฑ Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 5,95 oranฤฑnda artmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde uluslararasฤฑ enerji fiyatlarฤฑ ฤฑlฤฑmlฤฑ seyrederken, Tรผrk lirasฤฑndaki gรถrรผnรผmle birlikte katฤฑ yakฤฑt (yรผzde 14,25), tรผp gaz (yรผzde 13,96) ve akaryakฤฑt (yรผzde 12,34) gruplarฤฑnda yรผksek aylฤฑk artฤฑลlar kaydedilmiลtir. Bรถylece, yฤฑllฤฑk enerji enflasyonu Kasฤฑm ayฤฑnda 6,38 puan yรผkselerek yรผzde 32,14 olmuลtur.
Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecekler fiyatlarฤฑ Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 3,92 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu bir รถnceki yฤฑldaki yรผksek bazฤฑn da etkisiyle 0,30 puan gerileyerek yรผzde 27,11 ile yรผksek seyrini korumuลtur. Yฤฑllฤฑk enflasyon iลlenmemiล gฤฑda grubunda 3,98 puan dรผลรผลle yรผzde 25,22โye gerilerken, iลlenmiล gฤฑda grubunda 3,15 puan artฤฑลla yรผzde 28,86โya yรผkselmiลtir. ฤฐลlenmemiล gฤฑda enflasyonundaki gerilemede temelde taze meyve-sebze fiyatlarฤฑ etkili olurken, mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler Eylรผl ayฤฑndan bu yana taze meyve-sebze grubunda gรถzlenen dรผzeltmenin sebze kaynaklฤฑ olarak bu dรถnemde de devam ettiฤine iลaret etmiลtir. Bu dรถnemde, diฤer iลlenmemiล gฤฑda grubu genelinde fiyatlar รถnemli รถlรงรผde yรผkselirken (yรผzde 5,47); et, yumurta, patates, kuruyemiล ve bakliyat fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmelerde tarฤฑmsal kuraklฤฑk, kur geliลmeleri ve girdi maliyetleri etkili olmaya
devam etmiลtir. ฤฐลlenmiล gฤฑdada aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ hฤฑzlanฤฑrken (yรผzde 4,83); bu dรถnemde genele yayฤฑlan yรผksek artฤฑลlar gรถrรผlmekle birlikte รถzellikle tarฤฑmsal kuraklฤฑk ve uluslararasฤฑ tahฤฑl fiyatlarฤฑnda gรถzlenen olumsuz seyir ile kur geliลmelerinin yansฤฑmalarฤฑnฤฑn hissedildiฤi ekmek ve tahฤฑllar grubundaki aylฤฑk yรผkseliล (yรผzde 7,20) dikkat รงekmiลtir. Ayrฤฑca, kฤฑrmฤฑzฤฑ et fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlarฤฑn etkilerinin izlendiฤi iลlenmiล et รผrรผnleri, uluslararasฤฑ yaฤ fiyatlarฤฑnฤฑn etkilerinin gรถrรผldรผฤรผ katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar ile ลeker ve ลekerle baฤlantฤฑlฤฑ รผrรผn gruplarฤฑ รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmeler sonucunda, taze meyve ve sebze dฤฑลฤฑ gฤฑda grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon 2,23 puan yรผkselerek yรผzde 29,76โya ulaลmฤฑลtฤฑr (Grafik 10).
Yฤฐ-รFE
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 9,99 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 8,31 puan yรผkseliลle yรผzde 54,62 olmuลtur (Grafik 11 ve Tablo 3). Alt gruplar geneline yayฤฑlan yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑnda Tรผrk lirasฤฑndaki geliลmeler ve tarฤฑmsal รผrรผnler baลta olmak รผzere emtia fiyatlarฤฑndaki yรผksek seyir belirleyici olmaya devam ederken, tedarik zincirindeki aksamalar tekrar belirginleลmiลtir. Bu dรถnemde petrol ve ana metal hariรง imalat sanayi fiyatlarฤฑnฤฑn eฤilimi รถnemli รถlรงรผde yรผkselmiลtir.
Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, yฤฑllฤฑk enflasyon enerji ve ara mallarฤฑnda daha belirgin olmak รผzere tรผm alt gruplarda yรผkselmiลtir (Tablo 3, Grafik 13 ve Grafik 14). En belirgin artฤฑล yรผzde 13,33 ile enerji grubunda gerรงekleลmiล, bu geliลmede elektrik enerjisinin รผretim ve daฤฤฑtฤฑmฤฑ, rafine edilmiล petrol รผrรผnleri, gaz imalatฤฑ ve kรถmรผr imalatฤฑ รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Aylฤฑk yรผzde 11,55 oranฤฑnda yรผkselen ara mallarฤฑ fiyatlarฤฑnda demir-รงelik ile diฤer metaller, tekstil iplik ve elyaflarฤฑ, kimyasal ve plastik รผrรผnler dikkat รงekerken, diฤer alt kalemlerde de belirgin artฤฑลlar izlenmiลtir. Sermaye mallarฤฑndaki fiyat artฤฑลฤฑnda (yรผzde 7,91) ise metal yapฤฑ รผrรผnleri, motorlu kara taลฤฑtlarฤฑ ile bunlarฤฑn parรงa ve aksesuarlarฤฑ ve makineler รถn plana รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ fiyatlarฤฑ mobilya, mรผcevherat ve ev aletleri รถncรผlรผฤรผnde yรผkselirken, dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑndaki artฤฑลta et รผrรผnleri, tekstil รผrรผnleri, katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar ile diฤer gฤฑda รผrรผnleri belirleyici olmuลtur. Bu geliลmelerle, tรผketici fiyatlarฤฑ รผzerinde รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baskฤฑlar sรผrmektedir.
