Avrupa Konseyi, Tรผrkiye’nin 4 yฤฑldฤฑr cezaevinde tuttuฤu Osman Kavala‘nฤฑn yargฤฑlandฤฑฤฤฑ davada AฤฐHS’i ihlal ettiฤi gerekรงesiyle ‘ihlal sรผrecini’ baลlatฤฑp baลlatmamayฤฑ oylamak iรงin toplandฤฑ. Tรผrkiye’nin Avrupa ile demokrasi, hukukun รผstรผnlรผฤรผ ve insan haklarฤฑ ile ilgili iliลkilerinde รงok daha olumsuz bir sรผrecin baลlangฤฑcฤฑnฤฑ oluลturmasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnem taลฤฑyan toplantฤฑdan ‘ihlal sรผrecinin baลlatฤฑlmasฤฑ’ yรถnรผnde karar alฤฑndฤฑ.
Komite, bugรผn yaptฤฑฤฤฑ toplantฤฑda, ihlal prosedรผrรผnรผ eylรผl ayฤฑndaki kararฤฑ รงerรงevesinde verdi. Komite, eylรผl ayฤฑndaki toplantฤฑsฤฑnda, 2 Aralฤฑkโta Kavalaโnฤฑn tahliye edilmemesi halinde, Avrupa ฤฐnsan Haklarฤฑ Sรถzleลmesi’nin (AฤฐHS) 46’ncฤฑ maddesi gereฤi Tรผrkiye hakkฤฑnda โihlal prosedรผrรผโ baลlatma kararฤฑ almฤฑลtฤฑ.
Tรผrkiye iรงin รผyelikten atฤฑlmaya kadar gidecek zorlu sรผreรง baลlฤฑyor
Tรผrkiyeโnin AฤฐHM kararฤฑnฤฑ uygulamamasฤฑ gerekรงesiyle baลlatฤฑlan ihlal prosedรผrรผ, Komiteโnin bir dizi uyarฤฑ ve kararฤฑnฤฑn ardฤฑndan geldi.
Karar’ฤฑn haberine gรถre, komite, Tรผrkiyeโyi kararฤฑn uygulanmasฤฑ iรงin defalarca uyardฤฑ ve gรถrรผลรผnรผ bildirmesi iรงin sรผre tanฤฑdฤฑ. Tรผrkiye ise ihlale neden olan tutukluluk halinin 18 ลubat 2020 tarihinde sonlandฤฑฤฤฑnฤฑ ve Kavala’nฤฑn ลu anda baลka bir suรงtan tutuklandฤฑฤฤฑnฤฑ savundu.
AฤฐHMโin Kavalaโnฤฑn serbest bฤฑrakฤฑlmasฤฑna dair kararฤฑ gerรงekleลene kadar Tรผrkiye, Konseyโde giderek artan yaptฤฑrฤฑmlarla karลฤฑlaลacak. Bu yaptฤฑrฤฑmlar arasฤฑnda Konseyโin bazฤฑ organlarฤฑnda Tรผrkiyeโnin oy hakkฤฑnฤฑn elinden alฤฑnmasฤฑ, Konseyโdeki atamalarda uygulanan kotalarฤฑn Tรผrkiyeโye aleyhine kฤฑsฤฑtlanmasฤฑ, diplomatik iliลkilerin alt dรผzeye dรผลรผrรผlmesi gibi bir dizi รถnlem bulunuyor. Kararฤฑn, Tรผrkiye-AB iliลkilerinde de yeni bir kฤฑrฤฑlma noktasฤฑ olmasฤฑ bekleniyor. Kavala hakkฤฑndaki AฤฐHM kararฤฑnฤฑn uygulanmamaya devam edilmesi halinde ise yaptฤฑrฤฑmlar, Tรผrkiyeโnin รผyeliฤinin askฤฑya alฤฑnmasฤฑ ya da รผyelikten รงฤฑkarฤฑlmasฤฑna kadar ilerleyebilecek. Ancak bu sรผreci bugรผne kadar hiรงbir รผye devlet zorlamadฤฑ.
Avrupa Konseyi, 2010 senesinden bu yana Azerbaycan’a ihlal sรผrecini baลlattฤฑ ve yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ uygulamaya 2017โde baลladฤฑ. Azerbaycan, muhalif ฤฐlgar Memmedov hakkฤฑndaki suรงlamalarฤฑ dรผลรผrmek zorunda kaldฤฑ.
Her aihm kararฤฑnฤฑ ihlal, aynฤฑ yaptฤฑrฤฑma tabii deฤil
AฤฐHM, 10 Aralฤฑk 2019โta aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ Kavala kararฤฑnda, โtutuklanmasฤฑnฤฑn makul bir kuลkuya dayandฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteren somut veriler bulunmadฤฑฤฤฑna” ve “tutuklanma kararฤฑnฤฑn Anayasa Mahkemesi รถnรผnde incelenmesinin รงok uzun sรผrdรผฤรผneโ hรผkmetti.
Mahkeme, bu doฤrultuda AฤฐHS’nin รถzgรผrlรผk ve gรผvenlik hakkฤฑyla ilgili 5’inci ve 18’inci maddesinin ihlal edildiฤini, yani Kavala’nฤฑn “susturulmak istendiฤineโ karar verdi. Kararda ayrฤฑca, Kavala’nฤฑn bir insan haklarฤฑ savunucusu olarak susturulmasฤฑna yรถnelik โgizli bir amaรง gรผdรผldรผฤรผโ belirtildi.
AฤฐHS’nin 18’inci maddesi
AฤฐHS’nin 18’inci maddesi, yetkinin suiistimal edilmesini yasaklamayฤฑ รถngรถrรผyor ve Sรถzleลmeโde belirtilen hak ve รถzgรผrlรผklerin yazฤฑldฤฑklarฤฑ amaรง dฤฑลฤฑnda kullanฤฑlmalarฤฑnฤฑn engellenmesini hedefliyor.
Bazฤฑ รผye รผlkeler, รถzellikle dฤฑล politikalarฤฑnฤฑ ilgilendiren bir dizi AฤฐHM kararฤฑnฤฑ uygulamazken AฤฐHMโin, 5’inci madde baฤlantฤฑlฤฑ olarak 18’inci maddenin ihlali kararฤฑ ise oldukรงa nadir.
Kavala davasฤฑndan รถnce Rusya’ya karลฤฑ Goussinski, Ukrayna’ya karลฤฑ Timoลenko, Gรผrcistan’a karลฤฑ Merabishvili ve Azerbaycan’a karลฤฑ Mammadov kararlarฤฑ var. Ancak Rusya, Ukrayna ve Gรผrcistan ihlal sรผreci baลlatฤฑlmadan AฤฐHM kararฤฑnฤฑn gereklerini yerine getirdi. Azerbaycan ise AฤฐHMโin 2014โte verdiฤi ihlal kararฤฑnฤฑ 2020โde uyguladฤฑ.
