Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) tarafฤฑndan yayฤฑnlanan Temmuz ayฤฑ enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ deฤerlendirdi. Bankanฤฑn enflasyon deฤerlendirmesinin tamamฤฑ aลaฤฤฑda bulunuyor:
Tรผketici fiyatlarฤฑ Temmuz ayฤฑnda yรผzde 1,80 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 1,42 puan artฤฑลla yรผzde 18,95โe yรผkselmiลtir. Bu geliลmede, gฤฑda ve enerji fiyatlarฤฑ temel belirleyiciler olmuลtur. Gฤฑda yฤฑllฤฑk enflasyonu, fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn alt gruplar geneline yayฤฑlmasฤฑyla kayda deฤer bir oranda yรผkselmiลtir. รretici fiyatlarฤฑndaki geliลmeler ve yaลanan kuraklฤฑk gฤฑda enflasyon gรถrรผnรผmรผnde etkili olmuลtur. Enerji grubu enflasyonu elektrik ve doฤalgaz fiyatlarฤฑ รถncรผlรผฤรผnde artarken, eลel mobil sistemi tรผketici enflasyonunu sฤฑnฤฑrlamaya devam etmiลtir. Yฤฑllฤฑk enflasyon yakฤฑn dรถnemde Tรผrk lirasฤฑndaki seyrin de etkisiyle temel mallar grubunda gerilerken, hizmet sektรถrรผnde kademeli normalleลme sรผrecinin de yansฤฑmalarฤฑyla lokanta-otel ve ulaลtฤฑrma hizmetlerindeki fiyat geliลmelerine baฤlฤฑ olarak bir miktar yรผkselmiลtir. Temmuz ayฤฑnda uluslararasฤฑ enerji fiyatlarฤฑ artarken, enerji dฤฑลฤฑ emtia fiyatlarฤฑ daha ฤฑlฤฑmlฤฑ bir seyir kaydetmiลtir. Bu gรถrรผnรผme karลฤฑn, gecikmeli etkilerle รผretici enflasyonundaki yรผkseliล eฤilimi devam etmiลtir. Bu dรถnemde, yฤฑllฤฑk enflasyon รงekirdek enflasyon gรถstergelerinden Bโde yรผkselirken, Cโde gerilemiล; gรถstergelerin yakฤฑn dรถnem eฤilimlerindeki yรผksek seviyeler korunmuลtur.
Deฤerlendirmeler
Temmuz ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 1,80 oranฤฑnda yรผkselmiล ve yฤฑllฤฑk enflasyon 1,42 puan artarak yรผzde 18,95 olmuลtur (Grafik 1). Bu dรถnemde B endeksinin yฤฑllฤฑk deฤiลimi 0,35 puan artarak yรผzde 18,51 olurken, C gรถstergesinin enflasyonu 0,25 puan azalarak yรผzde 17,22โye gerilemiลtir.
Alt gruplarฤฑn yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlarฤฑ incelendiฤinde, bir รถnceki aya gรถre gฤฑda, enerji ve hizmet gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 1,12, 0,58 ve 0,07 puan artmฤฑล, temel mal ve alkol-tรผtรผn-altฤฑn gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,19 ve 0,16 puan azalmฤฑลtฤฑr.
Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle, รผรง aylฤฑk ortalamalara gรถre B gรถstergesinin eฤiliminde artฤฑล izlenirken, C gรถstergesinin eฤiliminde azalฤฑล gรถrรผlmรผลtรผr (Grafik 3). Bu dรถnemde, enflasyon eฤilimi iลlenmiล gฤฑda grubunda artarken, temel mal ve hizmet gruplarฤฑnda yataya yakฤฑn seyretmiลtir (Grafik 4). ฤฐลlenmiล gฤฑdadaki bu gรถrรผnรผm B ve C gรถstergelerinin eฤilimlerinin farklฤฑlaลmasฤฑnฤฑ beraberinde getirmiลtir.
Hizmet fiyatlarฤฑ Temmuz ayฤฑnda yรผzde 1,32 oranฤฑnda yรผkselmiล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 0,29 puan artarak yรผzde 13,75 olarak gerรงekleลmiลtir (Grafik 5). Yฤฑllฤฑk enflasyon lokanta-otel ve ulaลtฤฑrma hizmetlerinde yรผkselirken, haberleลme ve diฤer hizmetlerde gerilemiล, kira kaleminde ise yatay seyretmiลtir (Grafik 6). Lokanta-otel grubunda, hem yemek (yรผzde 2,59) hem de konaklama hizmetlerinde (yรผzde 4,51) aรงฤฑlmanฤฑn etkileriyle izlenen yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑ bu dรถnemde de devam etmiลtir. Gฤฑda enflasyonunda gelinen yรผksek seviyeler yemek hizmetlerindeki olumsuz gรถrรผnรผmde etkili olmuลtur. Ulaลtฤฑrma hizmetlerinde fiyatlar bu dรถnemde ฤฑlฤฑmlฤฑ seyretmiล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑnda ลehirlerarasฤฑ otobรผs รผcretlerinde gerรงekleลen dรผลรผลe baฤlฤฑ baz etkisi sebebiyle yรผkselmiลtir. Diฤer hizmetler grubundaki aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑnda bakฤฑm ve onarฤฑm hizmetlerinin yanฤฑ sฤฑra eฤitim ile eฤlence ve kรผltรผr hizmetleri รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Paket tur kaleminde aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑnฤฑn tarihsel ortalamalarฤฑna kฤฑyasla sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmasฤฑna baฤlฤฑ olarak grup yฤฑllฤฑk enflasyonu dรผลรผk seyrini korumuลtur.
Temel mal yฤฑllฤฑk enflasyonu Temmuz ayฤฑnda 0,70 puan gerileyerek yรผzde 21,22 olmuลtur. Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon dayanฤฑklฤฑ mal grubunda gerilerken, diฤer alt gruplarda artmฤฑลtฤฑr (Grafik 7). Dayanฤฑklฤฑ mal fiyatlarฤฑ Temmuz ayฤฑnda yรผzde 0,11oranฤฑnda gerilemiล; mobilya fiyatlarฤฑnda belirgin dรผลรผล gรถzlenirken (yรผzde -4,34), beyaz eลyada aylฤฑk artฤฑลlar (yรผzde 2,53) devam etmiลtir. Grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 3,68 puan gerileyerek 27,18 olmuล, bu gerilemeye tรผm alt gruplar katkฤฑda bulunmuลtur. Salgฤฑn kaynaklฤฑ kฤฑsฤฑtlamalara baฤlฤฑ olarak ฤฑlฤฑmlฤฑ bir seyir izleyen giyim ve ayakkabฤฑ grubu enflasyonu, normalleลme sonrasฤฑndaki yรผkseliลini bu dรถnemde de sรผrdรผrmรผล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 1,51 puan artarak 8,37 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr. Diฤer temel mallar grubunda kur ve emtia fiyat geliลmelerinin gecikmeli etkileri devam etmiล, bu grupta yฤฑllฤฑk enflasyon 1,08 puan artarak 21,69 olmuลtur. รzetle, bazฤฑ gruplarda birikimli maliyet baskฤฑlarฤฑ ve normalleลme adฤฑmlarฤฑnฤฑn yukarฤฑ yรถnlรผ etkileri gรถrรผlmeye devam etse de, temel mal grubunda yฤฑlฤฑk enflasyon dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ kaynaklฤฑ olarak gerilemiลtir.
Enerji fiyatlarฤฑ Temmuz ayฤฑnda yรผzde 6,19 oranฤฑnda artmฤฑลtฤฑr (Tablo 1). Elektrik ve doฤalgaz fiyatlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla yรผzde 15,01 ve yรผzde 9,84 oranฤฑnda yรผkselerek bu geliลmeyi sรผrรผkleyen temel kalemler olmuลtur. Bu dรถnemde LPGโde fiyat artฤฑลฤฑ ihtiyacฤฑ oluลmuล, artฤฑลฤฑn bir kฤฑsmฤฑ eลel mobil sistemiyle รTVโden karลฤฑlanฤฑrken bir kฤฑsmฤฑ fiyatlara yansฤฑtฤฑlmฤฑลtฤฑr. LPG fiyatlarฤฑndaki bu yรผkseliลe istinaden akaryakฤฑt fiyatlarฤฑ yรผzde 2,64 oranฤฑnda yรผkselmiลtir. LPG fiyatlarฤฑndaki artฤฑลa paralel ลekilde tรผp gaz fiyatlarฤฑ da yรผzde 12,00 ile belirgin oranda artmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmelerle, enerji grubu yฤฑllฤฑk enflasyonu 4,23 puan artฤฑลla yรผzde 21,51โe yรผkselmiลtir
Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecek fiyatlarฤฑ Temmuz ayฤฑnda yรผzde 2,77 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu hem iลlenmemiล hem de iลlenmiล gฤฑda gruplarฤฑnฤฑn etkisiyle 4,93 puan artarak yรผzde 24,92 olmuลtur (Grafik 8 ve Tablo 2). Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon iลlenmemiล gฤฑda grubunda 7,03 puan artarak yรผzde 25,73โe, iลlenmiล gฤฑda grubunda ise 2,93 puan artฤฑลla yรผzde 24,13โye yรผkselmiลtir (Grafik 9). ฤฐลlenmemiล gฤฑda grubunda mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler, meyve fiyatlarฤฑnda รงok daha belirgin olmak รผzere, taze meyve ve sebze fiyatlarฤฑnda aylฤฑk bazda รถnemli bir artฤฑลa iลaret etmiลtir. Bu dรถnemde, diฤer iลlenmemiล gฤฑda grubundaki artฤฑลta รงiฤ sรผt referans fiyatฤฑndaki ayarlamaya istinaden sรผt fiyatlarฤฑ, beyaz ve kฤฑrmฤฑzฤฑ et ile mercimek ve nohut gibi bakliyat fiyatlarฤฑ dikkat รงekmiลtir. Aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ hฤฑzlanan (yรผzde 2,58) iลlenmiล gฤฑda grubunda รงiฤ sรผt fiyat ayarlamasฤฑnฤฑn dolaylฤฑ etkileri peynir ve diฤer sรผt รผrรผnlerine yansฤฑrken, ekmek-tahฤฑllar, iลlenmiล et รผrรผnleri ve katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤ gruplarฤฑ baลta olmak รผzere genele yayฤฑlan fiyat artฤฑลlarฤฑ gรถzlenmiลtir. Bu geliลmelerle taze meyve-sebze dฤฑลฤฑ gฤฑda grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 24,63โe yรผkselmiลtir (Grafik 10). รzetle, uluslararasฤฑ tarฤฑmsal emtia ve gฤฑda fiyatlarฤฑndaki mevcut yรผksek seviyeler, birikimli kur etkileri ve kuraklฤฑฤa baฤlฤฑ etkilerle belirli รผrรผnlerdeki arz sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑ gฤฑda รผretici enflasyonunu olumsuz yรถnde etkilemiล, sรถz konusu artฤฑลlarฤฑn aรงฤฑlmayla birlikte tรผketici fiyatlarฤฑna yansฤฑdฤฑฤฤฑ izlenmiลtir.
Yฤฐ-รFE
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Temmuz ayฤฑnda yรผzde 2,46 oranฤฑnda yรผkselmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon 2,03 puan artarak yรผzde 44,92โye ulaลmฤฑลtฤฑr (Grafik 11 ve Tablo 3). รretici fiyatlarฤฑndaki bu yรผkseliลte, birikimli dฤฑล fiyat baskฤฑlarฤฑ, enerji fiyat geliลmeleri ve sรผregelen arz kฤฑsฤฑtlarฤฑ belirleyici olmaya devam etmiลtir. รte yandan imalat fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn bir miktar hฤฑz kesmesiyle birlikte, petrol ve ana metal hariรง imalat sanayi fiyatlarฤฑnฤฑn eฤilimi bu dรถnemde gerilemiลtir
Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑ ve ara mallarฤฑ yฤฑllฤฑk enflasyonlarฤฑndaki artฤฑล รถn plana รงฤฑkmฤฑลtฤฑr (Tablo 3, Grafik 13 ve Grafik 14). Temmuz ayฤฑnda enerji grubu fiyatlarฤฑndaki artฤฑลta (yรผzde 4,12) rafine edilmiล petrol รผrรผnleri, elektrik ve gaz imalatฤฑ ile daฤฤฑtฤฑmฤฑ belirleyici olmuลtur. Ara mallarฤฑ fiyatlarฤฑndaki yรผzde 2,46โlฤฑk artฤฑลta demir-รงelik ve ferro alaลฤฑmlar, ahลap ve mantar รผrรผnler ve betondan, รงimentodan ve alรงฤฑdan eลyalarฤฑn etkisi hissedilmiลtir. Sermaye malฤฑ grubunda makineler ve motorlu kara taลฤฑtlarฤฑ ile bunlarฤฑn parรงa ve aksesuarlarฤฑ, metal yapฤฑ รผrรผnlerindeki yรผkseliลler dikkat รงekmiลtir. Dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ fiyatlarฤฑndaki artฤฑลta ise mobilya, ev aletleri ve tรผketici elektroniฤi รผrรผnleri belirleyici olurmuลtur. Dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑ fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลte et ve sรผt รผrรผnleri gibi gฤฑda kalemleri ile diฤer tekstil รผrรผnleri รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmelerle, tรผketici fiyatlarฤฑ รผzerindeki รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baskฤฑlar gรผรงlenerek devam etmiลtir.
