ABD’li bir yetkili ve ABD makamlarından bilgi alan üç kişiye göre, Trump yönetimi, Pekin’in son nadir toprak ihracatı kısıtlamalarına misilleme olarak, dizüstü bilgisayarlardan jet motorlarına kadar Çin’e yapılan yazılım destekli ihracatın büyük bir kısmını kısıtlamayı planlıyor. Bu yeni adım, zaten yüksek olan ABD-Çin gerilimini daha da artırma potansiyeli taşıyor.
Bu plan, masadaki tek seçenek olmasa da, ABD yazılımı içeren veya ABD yazılımı kullanılarak üretilen ürünlerin küresel sevkiyatını kısıtlayarak Çin’e “kritik yazılım” ihracatını yasaklama yönündeki Trump’ın bu ayın başındaki tehdidini yerine getirecek.
10 Ekim’de Trump, sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda, 1 Kasım’a kadar Çin’in ABD’ye yönelik sevkiyatlarına %100 ek gümrük vergisi uygulayacağını ve “tüm kritik yazılımlar” üzerinde yeni ihracat kontrolleri getireceğini belirtti. Kaynaklar, bu önlemin uygulamaya konulmayabileceğini de kaydetti.
Ancak iki kaynağa göre, bu tür kontrollerin değerlendiriliyor olması, Trump yönetiminin Çin ile olan çatışmayı dramatik bir şekilde tırmandırmayı düşündüğünü gösteriyor ve ABD-Çin geriliminin boyutunu gözler önüne seriyor. Bu durum, piyasalar üzerinde de baskı yaratıyor.
Yönetim içindeki tartışmalar ve ABD-Çin geriliminin küresel etkileri
Şu anda Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi’nde görev yapan eski ticaret yetkilisi Emily Kilcrease, “Açıkça görülüyor ki ABD bir koz arıyor ve biz yazılım konusunda gerçekten iyiyiz, bu yüzden bu yönetimin bunu düşünmesi o kadar da şaşırtıcı değil,” dedi. Ancak, bunun uygulanmasının son derece zor olacağını ve ABD endüstrisi için ters etki yaratacağını belirtti.
ABD borsa endeksleri bu haber üzerine kısa süreli bir düşüş yaşadı. S&P 500 %0,8, Nasdaq Bileşik endeksi ise %1,3 değer kaybetti, ancak daha sonra kayıplarını telafi etti. Beyaz Saray ve Ticaret Bakanlığı yorum yapmaktan kaçındı.
Çin büyükelçiliğinin bir sözcüsü, değerlendirilen ABD önlemleri hakkında yorum yapmadı, ancak Çin’in ABD’nin “tek taraflı uzun kol yargı yetkisi önlemleri”ne karşı olduğunu söyledi ve ABD’nin yanlış gördüğü yolda ilerlemesi halinde “meşru hak ve çıkarlarını korumak için kararlı önlemler alacağına” söz verdi. Bu açıklama, iki ülke arasındaki ABD-Çin geriliminin tırmanma riskini bir kez daha ortaya koydu.
Kaynaklardan biri, yönetim yetkililerinin Çin’e baskı yapmak için bu önlemi açıklayabileceklerini, ancak uygulamaya geçmeyeceklerini söyledi. Bu hamle, özellikle teknoloji ürünleri için Çin ile küresel ticareti aksatabilir ve tam olarak uygulanırsa ABD ekonomisine maliyet getirebilir.
Gümrük vergileri ve diplomatik sinyaller
Bu hamle, Biden yönetiminin 2022’de Moskova’ya uyguladığı ve ABD teknolojisi kullanılarak üretilen ürünlerin Rusya’ya ihracatını kısıtlayan kuralları anımsatıyor.
Trump’ın Truth Social’daki paylaşımı, daha önce duyurulan Xi Jinping ile Güney Kore’de yapılacak toplantıdan sadece üç hafta önce ve Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki ihracat kontrollerini önemli ölçüde genişletmesinden bir gün sonra geldi. Trump, paylaşımında ayrıca Çin’i, ürettiği ürünler üzerinde “büyük ölçekli ihracat kontrolleri” uygulamayı düşündüğü için suçladı.
Trump, tehditlerinin ardından Pekin’e karşı tutumunu yumuşatmış görünüyor ve 12 Ekim’de “ABD Çin’e zarar vermek değil, yardım etmek istiyor!!!” şeklinde bir paylaşım yaptı. Daha önceki yumuşama girişimlerine rağmen, ABD-Çin gerilimi ekonomik baskı yoluyla devam etti.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent Cuma günü, bu ayın sonunda Güney Kore’de Trump ve Xi arasında yapılacak toplantı öncesinde, bu hafta Malezya’da Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile görüşmeyi beklediğini söyledi. Bu diplomatik çabalar, devam eden ABD-Çin gerilimini hafifletme çabaları olarak yorumlandı.
