ABD’de Trump yรถnetiminin ฤฐran’a yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn ikinci dilimi bugรผn yรผrรผrlรผฤe girdi.
Aralarฤฑnda Tรผrkiye’nin de bulunduฤu dรผลรผnรผlen sekiz รผlke, geรงici olarak yaptฤฑrฤฑmlardan muaf tutulacak.
Trump yรถnetimi, 2015’te imzalanan nรผkleer anlaลmayla kaldฤฑrฤฑlan tรผm yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ yeniden yรผrรผrlรผฤe koyuyor. Yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn ilk dilimi 7 Aฤustos’ta devereye girmiลti.
Bugรผn uygulamaya konulan yaptฤฑrฤฑmlar, ฤฐran ekonomisinin temel direkleri konumunda olan petrol ihracatฤฑ, deniz taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑ ve bankacฤฑlฤฑk sektรถrlerini vuracak.
Yaptฤฑrฤฑmlar, ฤฐran’la ticaret yapan รผlkeleri de olumsuz etkileyecek.
ฤฐran’da gรถsterilerde ABD’ye tepki, Trump’tan aรงฤฑklama
Pazar gรผnรผ ABD karลฤฑtฤฑ gรถsterilere katฤฑlan binlerce ฤฐranlฤฑ “Amerika’ya รlรผm” sloganฤฑ attฤฑ.
Gรถsteriler, baลkent Tahran’daki ABD Bรผyรผkelรงiliฤi baskฤฑnฤฑnฤฑn 39. yฤฑldรถnรผmรผ nedeniyle dรผzenlendi.
ABD Baลkanฤฑ Donald Trump, รผlkesindeki ara seรงimler iรงin bir seรงim mitingine katฤฑlmak รผzere yola รงฤฑkmadan รถnce yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn ลimdiden etkili olduฤunu savundu.
Trump, “ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ รงok gรผรงlรผ. Bunlar, ลimdiye kadar uygulamaya koyduฤumuz en sert yaptฤฑrฤฑmlar. ฤฐran’la ne olacaฤฤฑnฤฑ gรถreceฤiz, ancak size ลunu diyebilirim ki durumlarฤฑ รงok iyi deฤil” dedi.
Nรผkleer anlaลma nedir?
2015 yฤฑlฤฑnda, ABD’de Barack Obama yรถnetiminin iล baลฤฑnda bulunduฤu dรถnemde P5+1 (BM Gรผvenlik Konseyi’nin beล daimi รผyesi olan ABD, รin, Rusya, Fransa ve ฤฐngiltere ile Almanya) ve ฤฐran arasฤฑnda imzalanan anlaลma ile ฤฐran, uluslararasฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ karลฤฑlฤฑฤฤฑnda tartฤฑลmalฤฑ nรผkleer faaliyetlerini sฤฑnฤฑrlandฤฑrmayฤฑ kabul etti.
Tahran uranyum zenginleลtirmede kullanฤฑlacak santifrรผj sayฤฑsฤฑnฤฑ anlaลmayla รผรงte iki oranฤฑnda azaltmayฤฑ, zenginleลtirilmiล uranyumunun yรผzde 98’ini รผlke dฤฑลฤฑna gรถndermeyi ve plรผtonyum รผretim reaktรถrรผnรผ de รงimentoyla doldurmayฤฑ kabul etti.
Ancak รถnรผmรผzdeki ilk 10 yฤฑl iรงinde zenginleลtirilmiล uranyum biriktirmeme ลartฤฑyla, uranyum konusunda geliลtirme ve araลtฤฑrma yapmasฤฑna izin verildi.
Trump neden anlaลmadan รงekildi? Yeni anlaลma iรงin ลartlar neler?
Seรงim kampanyasฤฑ dรถneminde nรผkleer anlaลmadan รงekileceฤini vaad eden ABD Baลkanฤฑ Donald Trump, gรถreve baลlamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan da “ฤฐran’la yapฤฑlan felaket anlaลmadan รงekileceฤim” aรงฤฑklamasฤฑnda bulundu.
Trump anlaลmanฤฑn, ฤฐran’ฤฑn bรถlgedeki hamlelerini kฤฑsฤฑtlamamasฤฑ ve รผlkenin fรผze denemelerine engel olmamasฤฑ nedeniyle kรถtรผ bir anlaลma olduฤunu dรผลรผnรผyor.
Trump, Mayฤฑs ayฤฑnda da รผlkesini “esastan sakat” diye tanฤฑmladฤฑฤฤฑ ฤฐran ile nรผkleer anlaลmadan รงekme kararฤฑ aldฤฑ.
ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mike Pompeo ABD’nin nรผkleer anlaลmadan รงekilmesinin ardฤฑndan Mayฤฑs ayฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, ฤฐran’la yeni bir anlaลma yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini vurgulayarak 12 maddelik ลartlarฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Bu maddeler arasฤฑnda, ฤฐran’ฤฑn nรผkleer programฤฑyla ilgili ลartlar dฤฑลฤฑnda, “ฤฐran; Hizbullah, Hamas ve Filistin ฤฐslami Cihad Hareketi de dahil olmak รผzere Ortadoฤu’daki tรผm terรถrist gruplara desteฤini geri รงekmeli”, “ลii milislerin silahsฤฑzlandฤฑrฤฑlmasฤฑ, tasfiyesi ve yeniden entegrasyonuna izin vermeli”, “Yemen’deki Husi milislere askeri desteฤini kesmeli”, “Suriye’nin tamamฤฑnda ฤฐran komutasฤฑnda bulunan gรผรงleri geri รงekmeli” gibi ฤฐran’ฤฑn dฤฑล politikasฤฑ alanฤฑna giren maddeler de yer alฤฑyor.
ฤฐran’ฤฑn tepkisi ne oldu?
ฤฐran Cumhurbaลkanฤฑ Hasan Ruhani anlaลmanฤฑn mรผzakere edilemez olduฤunu, ฤฐran’ฤฑn anlaลma maddelerinin yeniden gรถrรผลรผlmesine izin vermeyeceฤini sรถylรผyor.
ABD’nin Tahran Bรผyรผkelรงiliฤi baskฤฑnฤฑyla ilgili her yฤฑl 4 Kasฤฑm’da รผlkede gรถsteriler dรผzenleniyor.
Bu yฤฑl Pazar gรผnรผne denk gelen gรถsterilerde yaptฤฑrฤฑmlara da bรผyรผk tepki gรถsterildi.
ฤฐran resmi medyasฤฑ, farklฤฑ kent ve kasabalarda dรผzenlenen gรถsterilere milyonlarca kiลinin katฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ve ฤฐran’ฤฑn dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’e baฤlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdiฤini aktardฤฑ.
Gรถsterilere katฤฑlฤฑm rakamlarฤฑ baฤฤฑmsฤฑz kaynaklarca teyit edilmedi.
Hamaney, Cumartesi gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ konuลmada ABD’ye, “1979 รถncesinde ฤฐran รผzerinde var olan hakimiyetini yeniden kuramayacaฤฤฑ” uyarฤฑsฤฑnฤฑ yaptฤฑ.
Geรงici olarak yaptฤฑrฤฑmlardan muaf tutulan รผlkeler hangileri?
Konuyla ilgili Cuma gรผnรผ bir aรงฤฑklama yapan ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mike Pompeo, sรถz konusu 8 รผlkeyi aรงฤฑklamadฤฑ ama bunlar arasฤฑnda Hindistan, Japonya, Gรผney Kore ve รin’in olabileceฤi dรผลรผnรผlรผyor.
Mike Pompeo, bu รผlkelerin geรงici olarak yaptฤฑrฤฑmlardan muaf olacaklarฤฑnฤฑ, yani esasen ฤฐran ile petrol alฤฑลveriลini sรผrdรผrebileceklerini belirtti.
Pompeo, Avrupa Birliฤi รผyelerinin bu รผlkeler arasฤฑnda olmadฤฑklarฤฑnฤฑ da aรงฤฑkladฤฑ.
ABD yรถnetiminin hangi รผlkelerin ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlarฤฑndan geรงici olarak muaf olacaฤฤฑ ve hangi ลirketlerin kara listeye alฤฑnacaฤฤฑ konusundaki detaylฤฑ aรงฤฑklamayฤฑ Pazartesi gรผnรผ yapmasฤฑ bekleniyor.
Tรผrkiye yaptฤฑrฤฑmlardan muaf tutulacak mฤฑ?
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanฤฑ Fatih Dรถnmez Cuma gรผnรผ, ABD’nin ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnda istisna uygulayacaฤฤฑ sekiz รผlke arasฤฑnda Tรผrkiye’nin de olduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
Dรถnmez, “ABD’nin ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnda istisna uygulayacaฤฤฑ sekiz รผlke arasฤฑnda Tรผrkiye’nin de olduฤu bilgisi bize ulaลtฤฑ. Bu aรงฤฑklamadan dolayฤฑ memnuniyetimi ifade etmek isterim” aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ yaptฤฑ.
Ticaret Bakanฤฑ Ruhsar Pekcan da Cumartesi gรผnรผ, Tรผrkiye’nin, ABD’nin ฤฐran’a yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑndan muaf sekiz รผlkeden birisi olacaฤฤฑ yรถnรผnde haberler geldiฤini belirterek, “Biz bรถyle olmasฤฑnฤฑ bekliyoruz. Pazartesi hep beraber รถฤreneceฤiz” dedi.
Pekcan, geรงen yฤฑl Tรผrkiye’nin ฤฐran ile ticaret hacminin 10,6 milyar dolar olduฤunu, bu yฤฑlฤฑn 9 ayฤฑnda 7,4 milyar dolar seviyesinde gerรงekleลtiฤini ifade ederek, bu rakamlarฤฑn geรงtiฤimiz dรถnemde ฤฐran’a uygulanan ambargolardan sektรถrlerin de etkilendiฤini gรถsterdiฤini belirtti.
Pekcan, bunun Tรผrkiye’nin bulunduฤu coฤrafya ile alakalฤฑ bรถlgesel bir sorun olduฤunu dile getirerek, “Biz bu coฤrafyadayฤฑz, Suriye, Irak, ฤฐran bizim komลularฤฑmฤฑz. Biz bu gerรงekle yaลamak, ticaretimizi sรผrdรผrmek zorundayฤฑz.” ifadelerini kullandฤฑ.
