Anayasa Mahkemesi, 15/10/2020 tarihinde E.2019/7 numaralฤฑ dosyada, 3194 sayฤฑlฤฑ ฤฐmar Kanunu’na eklenen geรงici 16. maddenin dรถrdรผncรผ fฤฑkrasฤฑnda yer alan “…tahsil edilemeyen…” ibaresinin Anayasa’ya aykฤฑrฤฑ olmadฤฑฤฤฑna ve itirazฤฑn reddine karar verdi.
ฤฐtiraz konulu kural, yapฤฑ kayฤฑt belgesi verilen yapฤฑlarla ilgili 3194 sayฤฑlฤฑ Kanun uyarฤฑnca verilen ancak tahsil edilemeyen idari para cezalarฤฑnฤฑn iptal edilmesini รถngรถrรผyordu.
Baลvuru kararฤฑnda รถzetle, itiraz konusu kuralla idareye baลvurarak yapฤฑ kayฤฑt belgesi alanlar hakkฤฑnda daha รถnce tesis edilip de tahsil edilemeyen idari para cezalarฤฑnฤฑn iptalinin รถngรถrรผldรผฤรผ, dรผzenlemenin bu hรขliyle hukuken aynฤฑ konum ve durumda olmalarฤฑna raฤmen idari para cezasฤฑnฤฑ รถdemiล olanlarฤฑ รถdeme yapmayanlara gรถre dezavantajlฤฑ bir duruma dรผลรผrdรผฤรผ, bu durumun eลitlik ilkesiyle baฤdaลmadฤฑฤฤฑ belirtilerek kuralฤฑn Anayasa’ya aykฤฑrฤฑ olduฤu ileri sรผrรผlmรผลtรผ.
Mahkemenin deฤerlendirmesi ลรถyle:
โ3194 sayฤฑlฤฑ Kanun’un geรงici 16. maddesi uyarฤฑnca ruhsatsฤฑz veya ruhsat ve eklerine aykฤฑrฤฑ yapฤฑlarฤฑn kayฤฑt altฤฑna alฤฑnmasฤฑ ve imar barฤฑลฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ amacฤฑyla 31/12/2017 tarihinden รถnce yapฤฑlmฤฑล yapฤฑlar iรงin yapฤฑ kayฤฑt belgesi verilebilecektir. ฤฐtiraz konusu kurala gรถre yapฤฑ kayฤฑt belgesi verilen yapฤฑlarla ilgili verilen ancak tahsil edilemeyen idari para cezalarฤฑ iptal edilecektir.โ
Anayasa Mahkemesiโnin deฤerlendirmesi ise ลรถyle:
โKuralฤฑn da yer aldฤฑฤฤฑ fฤฑkrada, hakkฤฑnda kesilen idari para cezasฤฑnฤฑ รถdeyen yapฤฑ sahiplerine iliลkin herhangi bir hรผkme yer verilmemiลtir. ฤฐdari para cezasฤฑnฤฑ รถdeyen yapฤฑ sahipleri yรถnรผnden bu cezalarฤฑn iptalinin veya tahsil edilen meblaฤฤฑn iadesinin sรถz konusu olmadฤฑฤฤฑ anlaลฤฑlmaktadฤฑr.
Yapฤฑ kayฤฑt belgesi alanlar arasฤฑnda, tahsil edilemeyen idari para cezalarฤฑnฤฑn yรผkรผmlรผsรผ olan kiลiler ile anฤฑlan ceza kendisinden tahsil edilmiล olan kiลilerin karลฤฑlaลtฤฑrma yapฤฑlmaya mรผsait olacak ลekilde benzer durumda olduklarฤฑ gรถrรผlmektedir.
รte yandan yalnฤฑzca tahsil edilemeyen idari para cezalarฤฑnฤฑn iptalinin รถngรถrรผlmesi suretiyle tahsil edilemeyen idari para cezalarฤฑnฤฑn yรผkรผmlรผleri ile cezasฤฑ kendisinden tahsil edilmiล olanlar arasฤฑnda ilki lehine farklฤฑ bir durumun oluลturulduฤu aรงฤฑktฤฑr.
Eลitlik ilkesinin gereฤi olarak aynฤฑ veya benzer durumda olanlar arasฤฑndan bir kฤฑsmฤฑ lehine getirilen farklฤฑ dรผzenlemenin bir ayrฤฑcalฤฑk tanฤฑnmasฤฑ niteliฤinde olmamasฤฑ iรงin nesnel ve makul bir temele dayanmasฤฑ ve รถlรงรผlรผ olmasฤฑ gerekir.
Geรงici 16. maddenin gerekรงesinde, devletin afet risklerine hazฤฑrlฤฑk kapsamฤฑnda veri altyapฤฑsฤฑnฤฑ oluลturmasฤฑnฤฑn ve mali kaynak elde etmesinin; ruhsata aykฤฑrฤฑ yapฤฑ sahiplerinin de imar mevzuatฤฑna aykฤฑrฤฑlฤฑk nedeniyle sahip olamadฤฑklarฤฑ bazฤฑ hukuki imkรขnlara kavuลmasฤฑnฤฑn hedeflendiฤi belirtilmiลtir. ฤฐtiraz konusu kuralฤฑ iรงeren dรถrdรผncรผ fฤฑkranฤฑn da yapฤฑ kayฤฑt belgesi alan yapฤฑlarla ilgili daha รถnce verilmiล yฤฑkฤฑm kararlarฤฑnฤฑn ve tahsil edilemeyen para cezalarฤฑnฤฑn iptal edilmesi suretiyle yargฤฑ ve belediyelerdeki iล yรผkรผnรผn azaltฤฑlmasฤฑ amacฤฑyla dรผzenlendiฤi gรถrรผlmรผลtรผr.
ฤฐtiraz konusu “…tahsil edilemeyen…” ibaresinin iptali talebi, bu ibareyi de iรงeren dรถrdรผncรผ fฤฑkranฤฑn kapsamฤฑna tahsil edilen idari para cezalarฤฑnฤฑn da dรขhil edilmesi gerektiฤi iddiasฤฑna dayanmaktadฤฑr. Bu anlamda kuralฤฑn iptali 3194 sayฤฑlฤฑ Kanun uyarฤฑnca tahakkuk ettirilmiล tรผm para cezalarฤฑnฤฑn iptali ve dolayฤฑsฤฑyla tahsil edilmiล olan ceza bedellerinin iadesi sonucunu doฤuracaktฤฑr.
ฤฐmar barฤฑลฤฑ kapsamฤฑnda, daha รถnce tahsil edilen idari para cezalarฤฑnฤฑn iptal edilip edilmemesi anayasal kural ve ilkelere aykฤฑrฤฑ olmamak kaydฤฑyla kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamฤฑndadฤฑr. Kanun koyucu imar barฤฑลฤฑ ile ruhsatsฤฑz ya da ruhsata aykฤฑrฤฑ yapฤฑlarla ilgili olarak -yapฤฑnฤฑn yeniden yapฤฑlmasฤฑna veya kentsel dรถnรผลรผm uygulamasฤฑna kadar geรงerli olmak kaydฤฑyla- yeni bir hukuki durum รถngรถrmรผลtรผr. Dolayฤฑsฤฑyla imar barฤฑลฤฑ kapsamฤฑnda yapฤฑlan dรผzenlemelerin mevcut problemleri รงรถzmeye yรถnelik olmasฤฑ, sona ermiล hukuki iliลkiler รผzerinde sonuรง doฤurmamasฤฑ makul gรถrรผlebilir. Bu aรงฤฑdan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda kuralla idari para cezasฤฑ tahsil edilemeyenler lehine yapฤฑlan ayrฤฑmฤฑn imar barฤฑลฤฑnฤฑn amacฤฑ ile รถrtรผลtรผฤรผ ve bu amacฤฑn da nesnel ve makul bir temele dayandฤฑฤฤฑ sรถylenebilir.
Ayrฤฑca kuralฤฑn yapฤฑ kayฤฑt belgesine baลvuru sรผreci gibi belirli bir dรถneme รถzgรผ ve o dรถneme iliลkin iลlem ve uyuลmazlฤฑklara uygulanabilecek geรงici bir madde kapsamฤฑnda dรผzenlendiฤi, dolayฤฑsฤฑyla kural ile tahsil edilen ve edilemeyen idari para cezalarฤฑ arasฤฑnda yapฤฑlan ayrฤฑmฤฑn geรงici nitelik taลฤฑdฤฑฤฤฑ vurgulanmalฤฑdฤฑr.
Bu itibarla kuralฤฑn kentsel dรถnรผลรผmรผn finansmanฤฑ iรงin kaynak elde etmeye ve yargฤฑ ve belediyelerin iล yรผkรผnรผ azaltmaya yรถnelik meลru bir amaรง taลฤฑdฤฑฤฤฑ, iptalinin doฤuracaฤฤฑ hukuki sonuรงlarฤฑn bu amaรงla รถrtรผลmediฤi deฤerlendirilmiลtir. Kuralฤฑn geรงici niteliฤi gรถzรถnรผnde bulundurulduฤunda tahsil edilemeyen ve tahsil edilen idari para cezalarฤฑ arasฤฑnda yapฤฑlan ayrฤฑmฤฑn makul ve nesnel bir temele dayandฤฑฤฤฑ ve รถlรงรผlรผ olduฤu sonucuna ulaลฤฑlmฤฑลtฤฑr.โ
