Apple CEO’su Tim Cook, ABD Başkanı Donald Trump’ın ilk dönemindeki Çin’e yönelik gümrük vergileri stratejisi kapsamında, şirketi olası vergilerden korumak için uzun yıllar çaba sarf etti. Çin’e olan bağımlılığı azaltma hedefiyle üretimin bir kısmını Hindistan ve Vietnam gibi ülkelere kaydırdı. Ancak bu strateji, Başkan Trump’ın yeni gümrük vergisi tehditleriyle etkisiz kalaak gibi.
Trump’ın, iPhone’ların ABD’de üretilmemesi halinde %25 gümrük vergisi ödenmesi gerektiğini açıklamasının ardından Apple hisseleri, cuma günü piyasa değerinden 100 milyar dolardan fazla bir kayıp yaşadı. Analistlere göre bu durum, şirketin jeopolitik risklere karşı kendini koruma çabalarının sınırlılığını gözler önüne serdi.
Apple’ın çabaları ve Trump etkisi
iPhone üretiminin yaklaşık %85’i hala Çin’de gerçekleşse de, Apple son yıllarda üretimini önemli ölçüde çeşitlendirdi ve Hindistan ile Vietnam’a büyük yatırımlar yaptı. Özellikle Hindistan, Trump’ın gümrük vergileri öncesinde teknoloji devi için önemli bir üretim üssü haline geldi.
Mart ayında Foxconn ve Tata tarafından ABD’ye hava yoluyla 2 milyar dolar değerinde cihaz taşınması, bu ülkelerdeki üretimin artışını göstermişti. Trump’ın Çin hariç diğer ülkelere uygulanan ek gümrük vergilerini askıya alması, şirketin tedarik kaynaklarını yeniden şekillendirmesine neden oldu.
CEO Tim Cook, şirketin son kazanç raporunda, Haziran çeyreğinde ABD’de satılan iPhone’ların çoğunun Hindistan menşeli, iPad, Mac, Apple Watch ve AirPods ürünlerinin neredeyse tamamının ise Vietnam menşeli olmasını beklediklerini belirtti.
Cook, Çin’in ABD dışındaki toplam ürün satışlarının büyük çoğunluğunun menşe ülkesi olmaya devam edeceğini de sözlerine ekledi. Tedarik zincirini çeşitlendirmenin yanı sıra Apple, bu yılın başlarında önümüzdeki dört yıl içinde ABD’ye 500 milyar dolardan fazla yatırım yapmayı ve Teksas’ta yeni bir sunucu fabrikası kurarak 20.000 kişiye istihdam sağlamayı planladığını da duyurdu.
Cook, şirketin blogunda Amerikan inovasyonunun geleceğine iyimser baktıklarını ve ülkenin geleceğine yönelik 500 milyar dolarlık taahhütleriyle ABD yatırımlarını güçlendirmekten gurur duyduklarını ifade etti. Ancak Trump’ın son uyarısı, bu çabaların şirketi gümrük vergisi tehditlerinden tamamen korumaya yetmediğini gösterdi.
Trump’ın açıklamaları ve piyasa tepkisi
Trump, dün Truth Social’da yaptığı bir paylaşımda, CEO Tim Cook’a, ABD’de satılacak iPhone’ların Hindistan’da veya başka bir yerde değil, Amerika Birleşik Devletleri’nde üretilmesini ve monte edilmesini uzun zaman önce bildirdiğini dile getirdi. Aksi takdirde Apple‘ın ABD’ye en az %25 gümrük vergisi ödemesi gerekeceğini vurguladı. Bu ek gümrük vergisi riski, şirketin zaten kırılgan olan iş modelini daha da zorluyor.
Apple, son kazanç raporunda bu çeyrekte 900 milyon dolarlık gümrük vergisiyle ilgili olumsuzluklar yaşanacağı konusunda uyarırken, analistler en büyük zayıflık noktası olarak özellikle gümrük vergisi uygulanan ülkelerdeki yurt dışı üretim merkezlerini gösterdi.
Trump’ın daha önce de belirli şirketleri gümrük vergisi tehdidiyle hedef alması ve bu tür uyarıların genellikle sonuçsuz kalması dikkat çekici bir durum.
Wall Street analistleri, Apple’ın üretimi ABD’ye kaydırmasının uzun vadede uygulanabilirliğini sorguluyor. Wedbush’tan Dan Ives, bu durumun iPhone fiyatlarını 3.500 dolara kadar çıkarabileceğini ve böyle bir geçişin tamamlanmasının 5 ila 10 yıl alacağını belirtti.
Ives, “Apple’ın ABD’de iPhone üretmesi fikrinin gerçekleştirilemez bir masal olduğunu düşünüyoruz” dedi. Laffer Tengler Investments CEO’su Nancy Tengler ise Trump’ın tehditlerini ‘saçmalık’ olarak nitelendirerek, Apple’ın tüm üretimini ABD’ye geri taşıyabileceğini düşünmenin gülünç olduğunu söyledi.
Trump, Apple’a yönelik gümrük vergisi tehdidinin yanı sıra Avrupa Birliği’ne de %50 gümrük vergisi “önerdiğini” açıkladı ve bu, piyasalarda daha geniş çaplı bir satış dalgasını tetikledi.
Beyaz Saray’da düzenlenen soru-cevap oturumunda Trump, gümrük vergisi politikasının sadece Apple’a değil, Samsung gibi rakiplere de uygulanacağını ima etti. “Samsung ve bu ürünü üreten herkes de dahil olacak. Aksi takdirde adil olmaz” diyen Trump, fabrikalarını ABD’ye kuran şirketlerin gümrük vergisi ödemeyeceğini yineledi.
