Demokrasi ve Atฤฑlฤฑm Partisi (DEVA) Genel Baลkanฤฑ Ali Babacan, Tรผrkiye’de mevcut partilerden umut kesildiฤini gรถrdรผkleri iรงin yeni parti kurma kararฤฑ aldฤฑklarฤฑnฤฑ belirterek, “Bรถyle bir baskฤฑ ortamฤฑnda, bรถylesine รถzgรผrlรผklerin sฤฑnฤฑrlandฤฑฤฤฑ bir ortamda yeni bir siyasi hareket baลlatmak ve bunca insanฤฑn adฤฑyla soyadฤฑyla, imzasฤฑyla bu siyasi hareketin iรงinde yer almasฤฑ ve รงok daha fazla sayฤฑda kiลinin de yer alacak olmasฤฑ, aslฤฑnda benim ve arkadaลlarฤฑm iรงin ciddi bir risk. Ama biz her ลeyi gรถze aldฤฑk, รถyle baลladฤฑk” dedi.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre, BDDK’nฤฑn manรผplatif iลlem yaptฤฑฤฤฑ gerekรงesiyle รถnce 3 bankaya iลlem yasaฤฤฑ getirip, 3 gรผn sonra kaldฤฑrmasฤฑnฤฑ, “akฤฑl tutulmasฤฑ” diye nitelendiren Babacan, ” รzellikle finans piyasalarฤฑ, hem teknoloji aรงฤฑsฤฑndan hem bilgi aรงฤฑsฤฑndan, dรผzenleyenlerin รงok daha รถnรผnde koลar, yasaklarla yรถnetemezsiniz. Ha yasaklarsฤฑnฤฑz, รผlkeyi kรผรงรผltรผrsรผnรผz, o mรผmkรผn. Ama รผlkeyi bรผyรผterek, zenginleลtirerek, topyekรผn refahฤฑ artฤฑrarak yรถnetmek istiyorsanฤฑz, Tรผrkiye ekonomisi ve finans yapฤฑsฤฑnฤฑn dฤฑลarฤฑ aรงฤฑk olmasฤฑ lazฤฑm. Dฤฑลarฤฑ aรงฤฑk bir piyasanฤฑn da rasyonel yรถnetilmesi lazฤฑm” uyarฤฑsฤฑnda bulundu.
Kurucusu ve uzun yฤฑllar bakanlฤฑk yaptฤฑฤฤฑ Adalet ve Kalkฤฑnma Partisi’nden ayrฤฑlarak 2 ay รถnce de DEVA Partisi’ni kuran Ali Babacan, BBC Tรผrkรงe’ye konuลtu. Babacan’ฤฑn sorulara verdiฤi yanฤฑtlar ลรถyle:
“ฤฐktidar yozlaลtฤฑrmaya baลladฤฑ”
Kurucusu olduฤunuz, uzun yฤฑllar bakanlฤฑk yaptฤฑฤฤฑnฤฑz AKP’den ayrฤฑlฤฑp, neden yeni bir parti kurma kararฤฑ aldฤฑnฤฑz?
รncelikle siyasete nasฤฑl girdim, niye girdim bir kaรง cรผmle sรถyleyelim. Biz ticaretle uฤraลan bir aileyiz aslฤฑnda. Tรผrkiye’de 1997 yฤฑlฤฑnda 28 ลubat sรผreci yaลandฤฑ, ardฤฑndan da 2001’de malum o รงok bรผyรผk ekonomik krizi yaลadฤฑk. Daha sonra siyasette sil baลtan, ihtiyacฤฑ ortaya รงฤฑktฤฑ.
Tam o dรถnemde ben bir teklif aldฤฑm, yani iล dรผnyasฤฑnฤฑn ve finans bakฤฑลฤฑnฤฑn siyasete yansฤฑmasฤฑnฤฑn รงok รถnemli olacaฤฤฑ, biraz da elini taลฤฑn altฤฑna koyarak, iลin iรงinde olarak Tรผrkiye’nin problemleriyle uฤraลmak, รงรถzmek iรงin mรผcadele etmenin iyi olacaฤฤฑ bana sรถylendi.
Kaรง kere oturduk, konuลtuk ve sonunda kabul ettim ve Ak Parti Kurucu รผyesi olarak baลladฤฑm. Amacฤฑm sadece Tรผrkiye iรงin iyi bir ลeyler yapmaktฤฑ.
AK Parti iyi ilkelerle baลladฤฑ, iyi deฤerlerle baลladฤฑ. Tayyip beyin o gรผnkรผ aรงฤฑlฤฑล tรถrenindeki aรงฤฑklamalarฤฑna bakarsanฤฑz รงok farklฤฑ baลladฤฑ her ลey.
Ama daha sonra zaman geรงtikรงe, iktidar gรผcรผ yozlaลtฤฑrmaya baลladฤฑ. Mutlak gรผรง mutlaka yozlaลtฤฑrฤฑr diye bir tabir var biriyorsunuz, bรผtรผn o baลlangฤฑรง ilkelerinden deฤerlerinden uzaklaลฤฑlmaya baลlandฤฑ.
ฤฐnsan kaynaฤฤฑ, yapฤฑsฤฑ erozyona uฤradฤฑ. Kararlar istiลare ile alฤฑnฤฑrken, daha sonra tamamen tek bir merciden alฤฑnmaya baลlandฤฑ, buna baฤlฤฑ olarak da hatalar รงoฤaldฤฑ.
Bu hatalar, ลahsi alanda kalsa, partinin yaptฤฑฤฤฑ hatalar olsa neyse ama, bรผtรผn bu hatalar รผlkeye bรผyรผk maliyet getirmeye baลladฤฑ.
Ak Parti, bir zamanlar belli bir kesimin รถzgรผrlรผk sorunu, belli bir kesimin baskฤฑ zulรผm altฤฑnda olmasฤฑna bir isyan olarak ortaya รงฤฑkmฤฑลken; daha sonra, daha geniล kesimlere baskฤฑ yapan, geniล kesimlerin รถzgรผrlรผk alanฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlayan, รผlkedeki genel demokratik iลleyiลi zayฤฑflatan bir tablo ortaya รงฤฑkmaya baลladฤฑ.
Aรงฤฑkรงasฤฑ, bir sรผre dedik, dฤฑลฤฑnda duralฤฑm, sessiz olalฤฑm, kendi iลimize dรถnelim.
Fakat รผlkenin ลartlarฤฑ o kadar kรถtรผleลti ki yeniden Tรผrkiye iรงin bir ลey yapmayฤฑ ahlaki toplumsal sorumluluk olarak gรถrdรผk ve bizim gibi dรผลรผnen arkadaลlarla birlikte yeniden bir baลlangฤฑรง yaptฤฑk ve yeni bir siyasi parti kurduk.
“ฤฐรงerden dรผzeltemeyeceฤimize kanaat getirdiฤimizde, yeni รงalฤฑลma baลlattฤฑk”
Siz, istifanฤฑzฤฑ sunmaya gittiฤinizde sayฤฑn Erdoฤan’ฤฑn, “Ayrฤฑlmayฤฑn, ne yapacaksanฤฑz burada yapฤฑn?” dediฤi kamuoyuna yansฤฑdฤฑ. Neden partide kalฤฑp, yanlฤฑล gรถrdรผklerinizle mรผcadele etmek yerine ayrฤฑlmayฤฑ tercih ettiniz?
รyle bir imkan gรถrseydim, zaten sabrederdim. Ama ben bakanlฤฑktan ayrฤฑldฤฑktan sonra, 2015’ten, Temmuz 2019’a kadar, yani Ak Parti’den ayrฤฑldฤฑฤฤฑm gรผne kadar basฤฑna aรงฤฑk tek bir ifadem olmadฤฑ.
O dรถnem benim iรงeride doฤrular iรงin verdiฤim mรผcadele dรถnemidir. Bakanlฤฑk dรถneminde de problemlerle ilgili, kendi iรง sorunlarฤฑmฤฑzla ilgili sadece ben deฤil, benim gibi dรผลรผnen arkadaลlarฤฑmฤฑz da mรผcadele verdi, yanlฤฑลlara iลaret etmek, dรผzeltmekle ilgili รงok yoฤun bir รงabamฤฑz oldu.
Ama hem bakanlฤฑk dรถneminin son bir kaรง yฤฑlฤฑ, hem de bakanlฤฑk bittikten sonrasฤฑndaki son 4 yฤฑllฤฑk dรถnemde, iรงerde รงok uฤraลtฤฑk ama iรงeriden bu iลin dรผzeltilemeyeceฤine kesin kanaat getirdiฤimiz anda yeni bir รงalฤฑลma baลlatma kararฤฑ verdik.
‘Niye iรงerden dรผzeltilemezdi?’ derseniz… รncelikle insan kaynaฤฤฑ yapฤฑsฤฑ รถnemli รถlรงรผde erozyona uฤradฤฑ.
Gerรงi hala az sayฤฑda da iลi bilen arkadaลlar var devlet sisteminde, AK Parti sisteminde ama sayฤฑlarฤฑ รงok รงok azaldฤฑ, etkileri de รงok azaldฤฑ.
Bir de dediฤim gibi kararlar istiลareyle gitmemeye baลladฤฑ. Bizim 2003 yฤฑlฤฑndaki diyelim ki Meclis grup toplantฤฑsฤฑnda biz kapanฤฑrฤฑz 363 kiลi saatlerce her ลeyi aรงฤฑk aรงฤฑk konuลurduk.
Bakanlar Kurulu, MKYK’sฤฑ gerรงekten istiลare mekanizmasฤฑydฤฑ. Bu รถyle olmamaya baลlamaya baลladฤฑ artฤฑk.
Eฤer fazla eleลtirirsen, ya da farklฤฑ dรผลรผnรผrsen, bir gรผn yol ayrฤฑmฤฑ oluyor. Bunu herkes anladฤฑ ve dolayฤฑsฤฑyla รถzeleลtiri dozu da dรผลtรผ.
Kimse yรผksek sesle eleลtirememeye baลladฤฑ. Eleลtiri kรผltรผrรผ รถnemli. Problemler iรงerden ancak รถyle dรผzeltilir. Bu bir sivil toplum kuruluลu, dernek olsa รถnemli deฤil.
Oradaki hatalarฤฑn maliyeti o kurum iรงiyle sฤฑnฤฑrlฤฑ kalฤฑr. Ama burada รถyle deฤil, iktidar partisinin hatalarฤฑ bรผtรผn รผlkeye mรขl oluyor bรผtรผn รผlke bedel รถdรผyor.
Biz buna dayanamadฤฑk. Bu รผlkeye yazฤฑk, รงocuklarฤฑmฤฑzฤฑn geleceฤine yazฤฑk. Onun iรงin yeni parti รงalฤฑลmasฤฑ baลlattฤฑk.
Parti kuruluลunuzun koronavirรผs salgฤฑnฤฑ nedeniyle biraz talihsiz bir dรถneme denk geldiฤini dรผลรผnรผyor musunuz? Bu sรผreรงte tabanla iletiลim kurma konusunda sฤฑkฤฑntฤฑ yaลฤฑyor musunuz?
Koronavirรผs salgฤฑnฤฑyla ilgili tรผm tedbirlere uyuyoruz. Bu durum bizim fiziki olarak kalabalฤฑk gruplar halinde bir araya gelmemizi, toplanmamฤฑzฤฑ engelliyor.
Ama teknolojiyi kullanarak, dijital ortamda oldukรงa sฤฑk, geniล katฤฑlฤฑmlฤฑ toplantฤฑlar yapฤฑyoruz.
Kendi iรง รงalฤฑลmalarฤฑmฤฑzda รงok ลรผkรผr bir aksama olmadฤฑ. Eฤer bu salgฤฑn olmasaydฤฑ hiรงbir kฤฑsฤฑtlama olmasaydฤฑ, biz kuruluลtan iki ay sonra yine bugรผn aynฤฑ bu durumda olacaktฤฑk.
รรผnkรผ hiรง kimse boล durmuyor. รyle bir รงalฤฑลma azmi var arkadaลlarda. รok hoลuma da gidiyor, รงok ciddi bir heyecan var. รlke iรงin bir ลey yapma heyecanฤฑ var. Kurucularฤฑmฤฑzฤฑn yarฤฑsฤฑ zaten daha รถnce siyaset yapmayan insanlar.
Yรผzde 35 kadฤฑn, yรผzde 20 genรง kotamฤฑz var. Dolayฤฑsฤฑyla kadฤฑn ve genรงlerimizin รงok aktif olduฤu bir parti aynฤฑ zamanda.
ลu ana kadar bir zorluk hissetmedik. Ama teลkilatlanmada ลu olacak; nihayetinde biz bir il baลkanฤฑ belirleyeceฤiz.
Ama il baลkanlarฤฑnฤฑ belirlerken adaylarla nihayetinde sosyal mesafeyi koruyarak, yรผz yรผze gรถrรผลรผrรผz, o gerekiyor.
Ama kalabalฤฑk ortamlar oluลturmadan bunlarฤฑ yaparฤฑz.
‘Youtube videolarฤฑmฤฑz miting etkisi yapฤฑyor’
Topluma kendimizi duyurma aรงฤฑsฤฑndan kalabalฤฑk toplantฤฑlar yapฤฑlamฤฑyor. Ama ลu anda o aลamada deฤil bizim รงalฤฑลmalarฤฑmฤฑz.
O daha sonra olacak. Ama sosyal medyayฤฑ son 2 haftadฤฑr daha fazla kullanฤฑyoruz.
ฤฐlk 1.5 ay, saฤlฤฑk รงok gรผndemdeyken, can รถnceliฤi varken siyasi iletiลimi biraz da bilinรงli olarak dรผลรผk dozda gรถtรผrdรผk.
Aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamalar, mรผlakatlarla gittik ama son iki haftadฤฑr biraz iletiลimi aรงtฤฑk, frekansฤฑnฤฑ da biraz artฤฑrdฤฑk.
Toplu, meydanlarda olmuyor ama Youtube’da yaptฤฑฤฤฑmฤฑz herhangi bir yayฤฑnda izleyenlerin sayฤฑsฤฑna baktฤฑฤฤฑmฤฑzda hemen her gรผn bรผyรผk mitingler yapฤฑyoruz gibi bir etkisi var.
Belki ฤฐstanbul’un en bรผyรผk miting alanฤฑnda toplayamayacaฤฤฑmฤฑz insanlarla Youtube ekranฤฑnda buluลmak mรผmkรผn oluyor.
O nedenle ลu ana kadar eksiklik hissetmedik. Ama siyaset yรผzde 100 dijital ortamda yapฤฑlmaz.
ฤฐnsan meselesi, yรผz yรผze temas, dokunuล รถnemlidir. Kฤฑsฤฑtlamalar azaldฤฑkรงa biz de รงalฤฑลma tarzฤฑmฤฑzฤฑ ona gรถre adapte edeceฤiz.
‘Olumlu tutumun desteฤe yansฤฑmasฤฑ iรงin vaktimiz var’
ฤฐnsanlar Ali Babacan’ฤฑn parti kurtuฤunu Deva partisini biliyor mu?
Bizim bir parti kurmakta oluลumuz konusunda genel bir farkฤฑndalฤฑk var toplumda.
Ama hangi aลamada olduฤunu bazฤฑ insanlar bilemeyebilir. Henรผz kurulduฤunu bilmeyenler olabilir, parti kuruldu ama adฤฑ neydi diyenler olabilir.
ฤฐletiลimi kademe kademe aรงtฤฑkรงa hem farkฤฑndalฤฑk artacak hem de destek konusunda รงok iyi sonuรง alacaฤฤฑmฤฑzฤฑ dรผลรผnรผyorum.
รรผnkรผ bilenler, farkฤฑnda olanlarฤฑn kanaati son derece olumlu. Ama olumlu tutumun destek olarak yansฤฑmasฤฑ gerekecek ama onun iรงin vaktimiz var.
Parti kuruluลunu tamamladฤฑnฤฑz, bundan sonra yol haritanฤฑzda ne var?
Partimiz kurulalฤฑ tam 2 ay oldu 11 Mayฤฑs’ta. Tabii kuruluล รถncesinde รงalฤฑลmalarฤฑmฤฑz da var, parti programฤฑnฤฑn, politikalarฤฑnฤฑn hazฤฑrlanmasฤฑ gibi.
ลu anda genel merkez teลkilatlanmasฤฑnฤฑ tamamlamฤฑล durumdayฤฑz. Herkesin iล bรถlรผmรผ var herkes nerede ne yapฤฑyor belli.
รlke sathฤฑnda il ilรงe teลkilatlanma รงalฤฑลmasฤฑna baลladฤฑk. 81 ilimizi 18 bรถlgeye ayฤฑrdฤฑk, komisyonlar kurduk, komisyonlar yoฤun bir ลekilde kendi bรถlgesinin il ve ilรงe teลkilatlanmasฤฑnฤฑn รงatฤฑsฤฑnฤฑ kuruyor.
Tam o dรถnemin ortasฤฑndayฤฑz ลu anda. Bu yฤฑlฤฑn sonbahar aylarฤฑnda teลkilatlanmamฤฑzฤฑn รถnemli รถlรงรผde tamamlanmasฤฑnฤฑ planlฤฑyoruz.
Arkasฤฑndan da bรผyรผk kongremizin yapฤฑlmasฤฑ. Onun iรงin kesin bir tarih vermek istemiyorum ลu anda biraz da sรผreci izlememiz gerekecek.
Ama biz sonbahar aylarฤฑna geldiฤimizde รถnemli bir mesafe kaydetmeyi umuyoruz. ลu anki sรผrecin gidiลi de onu gรถsteriyor.
‘Toplum mevcut partilerden umudunu kesti’
Siyasette sizi farklฤฑ kฤฑlan ne olacak?
Biz partimiz kurulduktan sonra herhangi bir รถlรงรผm yaptฤฑrmadฤฑk. Ancak parti kuruluลundan รถnce kamuoyu nabzฤฑnฤฑ รงok iyi tutmaya รงalฤฑลtฤฑk.
รok geniล, kaliteli araลtฤฑrmalar yaptฤฑrdฤฑk. Yapฤฑlan araลtฤฑrmalarฤฑn รงok iyi analizini yaptฤฑk.
Araลtฤฑrma deyince tabii, biliyorsunuz, bir gerรงekten kamuoyundaki toplumdaki eฤilimleri รถlรงen araลtฤฑrmalar var, bir de kamuoyunu etkilemek iรงin kapalฤฑ ortamda รผretilen sรถzรผm ona araลtฤฑrma sonuรงlarฤฑ var.
Biz tabii gerรงek olan araลtฤฑrmayฤฑ yaptฤฑk. Ve ลunu gรถrdรผk: toplum mevut siyasi partilerden umudunu รถnemli รถlรงรผde kesti.
Bu bรผtรผn araลtฤฑrmalarda aรงฤฑk ortaya รงฤฑktฤฑ. Yani iktidar tarafฤฑndaki partilerden de muhalefet tarafฤฑndaki partilerden de รถnemli รถlรงรผde bir umut kaybฤฑ sรถz konusu.
ฤฐnsanlar partileri destekleyeceklerini sรถylรผyorlar ama o partileri desteklerkenki beklentileri daha iyi bir Tรผrkiye deฤil, daha iyi bir gelecek deฤil.
ฤฐktidar partisini destekleyenler daha kรถtรผsรผ olmasฤฑn diye korkularla o desteฤi veriyorlar. ‘Elimizdekini bari kaybetmeyelim’ diyorlar, ‘Ya รผlke daha kรถtรผye giderse?’ diyorlar.
Yani รผlke daha iyiye gitsin diye destek yok. Muhalefet partilerini destekleyenlere bakฤฑyoruz, muhalefeti destekleyenlerde ‘Bu partiye oy vereyim, bu parti Tรผrkiye’yi daha iyi bir geleceฤe gรถtรผrรผr’ beklentisi var mฤฑ? O da yok. Daha รงok kimlikler sรถz konusu, ya da iktidar tarafฤฑna รงok kฤฑzdฤฑฤฤฑ iรงin, kฤฑzgฤฑnlฤฑkla muhalefete destek sรถz konusu.
‘Yeni siyasi harekete ihtiyaรง tablosunu gรถrdรผk’
Biz parti kuruluลundan รถnce bรถyle bir tablo gรถrdรผk. Bu tablo bize ลunu sรถyledi: Yeni bir siyasi harekete ihtiyaรง var.
รzellikle kararsฤฑzlarฤฑn, hiรงbiri diyenlerin yรผzdesi รงok arttฤฑ. Virรผs salgฤฑnฤฑndan sonra yรผz yรผze รถlรงรผm yapฤฑlamฤฑyor, telefonla yapฤฑlฤฑyor.
Telefonla yapฤฑlan anketlerin de sorunu var. ฤฐnsanlar telefonla konuลurken gerรงek kanaatlerini sรถyleme konusunda รงekingenler.
Muhtemelen telefonla yapฤฑlan anketlerde iktidarฤฑ daha fazla destekleme yรถnรผnde bir eฤilim ortaya รงฤฑkabilir. Muhalefeti destekliyorum demekten korkanlar var.
Ama virรผs salgฤฑnฤฑ รถncesinde yapฤฑlan gรผvenilir anketlerde, Tรผrkiye’nine en bรผyรผk partisi kararsฤฑzlar partisiydi. Yรผzde 36-37’lerde รงฤฑkฤฑyordu.
Mevcut siyasi sistemi topyekรผn reddeden, bรผyรผk bir kitle var Tรผrkiye’de… รzellikle genรงlerde.
Yani mevcut siyasetten hiรงbir ลey gรถrmek istemiyorlar, yepyeni ลeyler gรถrmek istiyorlar.
Bรผtรผn bunlarฤฑ biz gรถrdรผk. Kendimiz de araลtฤฑrmalar yaptฤฑrdฤฑk, toplumu iyi anlamaya รงalฤฑลtฤฑk, onun รผzerine bu รงalฤฑลmaya baลladฤฑk. Yoksa talep yoksa ihtiyaรง yoksa niye bรถyle bir รงalฤฑลmayฤฑ yapalฤฑm.
‘Gรผl ile iliลkimiz istiลari iliลki’
Abdullah Gรผl ile parti kuruluล sรผrecinde kurucu listesi konusunda anlaลmazlฤฑk olduฤu kฤฑrgฤฑnlฤฑk olduฤu haberler yansฤฑdฤฑ… Sayฤฑn Gรผl, bu hareketin neresinde?
Abdullah bey, benim siyasete girmeme vesile olan kiลi.
รok uzun yฤฑllar, yakฤฑn รงalฤฑลtฤฑk. Ve yeni bir siyasi hareket baลlatmanฤฑn gerekliliฤi konusunda kendisiyle beraber รงok istiลareler yaptฤฑk.
Kendisi bรถyle bir hareket olursa destekleyeceฤini de sรถyledi. Parti kuruluลundan hemen รถnce de desteฤini kamuoyuna aรงฤฑkladฤฑ.
Ancak kendisi Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ’ndan ayrฤฑlฤฑrken, artฤฑk aktif siyaset yapmayacaฤฤฑnฤฑ da aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ. Bizim kendisiyle olan iliลkimiz, istiลari bir iliลki.
Ara ara bazฤฑ konularฤฑ istiลare ediyoruz ama bizim partimizin yetkili organlarฤฑ var, partinin karar mekanizmasฤฑ var ve ลeffaf, aรงฤฑk bir yapฤฑ var.
Bizim ลรถyle bir anlayฤฑลฤฑmฤฑz yok: ‘Bazฤฑ arkadaลlarฤฑmฤฑz ลu kiลiye yakฤฑn, bazฤฑ arkadaลlarฤฑmฤฑz ลunun ekibiโฆ’ Bรถyle bir anlayฤฑลฤฑmฤฑz yok, siyasi partiler aรงฤฑsฤฑndan yanlฤฑลtฤฑr.
Yani biz kiลilere yakฤฑnlฤฑk uzaklฤฑkla ilgili bir deฤerlendirme yapmฤฑyoruz insanlar hakkฤฑnda.
Bizim deฤerlerimize ilkelerimize yakฤฑnlar mฤฑ? Bizim iรงin gruplaลma varsa tek bir gruplaลma var o da ilke ve deฤerler etrafฤฑnda gruplaลma olur.
รokรงa konuลuluyor bu iddia: Abdullah Gรผl, รถnรผmรผzdeki seรงimde sizin cumhurbaลkanฤฑ adayฤฑnฤฑz mฤฑ?
Biz Sayฤฑn Gรผl ile yeni bir parti kurulmasฤฑ ihtiyacฤฑnฤฑ nereden baksanฤฑz en az 1,5 yฤฑldฤฑr konuลuyoruz.
Baล baลa gรถrรผลmelerimizde ya da daha geniล gruplar halinde gรถrรผลmelerimizde bรถyle bir konu tek bir defa bile gรผndeme gelmemiลtir.
‘Baskฤฑ ortamฤฑnda yeni siyasi hareket baลlatmak risk’
รok temkinli bir siyasetรงi olarak tanฤฑnฤฑyorsunuz. Oysa Erdoฤan risk alฤฑp oyunu artฤฑran siyasette bรผyรผyen veya iktidarฤฑnฤฑ saฤlamlaลtฤฑran bir isim olarak tanฤฑnฤฑyor. Bu durum sizin iรงin bir avantaj mฤฑ, dezavantaj mฤฑ?
Hayat risk, ticaret risk, siyaset risk.
Bรถyle bir baskฤฑ ortamฤฑnda, bรถylesine รถzgรผrlรผklerin sฤฑnฤฑrlandฤฑฤฤฑ bir ortamda yeni bir siyasi hareket baลlatmak ve bunca insanฤฑn adฤฑyla soyadฤฑyla, imzasฤฑyla bu siyasi hareketin iรงinde yer almasฤฑ ve รงok daha fazla sayฤฑda kiลinin de yer alacak olmasฤฑ, aslฤฑnda benim ve arkadaลlarฤฑm iรงin ciddi bir risk.
Eฤer riskten sรถz ediyorsak, bรถyle bir ortamda yeni bir siyasi hareket baลlatmak, herkesin gรถze alabileceฤi bir risk deฤil. Ama biz her ลeyi gรถze aldฤฑk รถyle baลladฤฑk.
Yine riskten sรถz ediyorsak, hele hele iktidar partisi iรงin, iktidarda olan bir grup ve kiลi iรงin ลuna da dikkatinizi รงekmek isterim: Belki ลahsi bir konuda risk alฤฑnฤฑr ama 83 milyonluk bir รผlke bรผyรผk riskler altฤฑna sokulmaz.
Sorumlu bir devlet yรถnetimi anlayฤฑลฤฑna sahipsek, bรถylesine bรผyรผk bir รผlkeyi, sadece kendi vatandaลlarฤฑ iรงin deฤil, iรงinde bulunduฤumuz coฤrafya iรงin de รถnemli olan bir รผlkeyi riskle yรถnetmeyi, gรถzรผnรผ karartarak yรถnetmeyi doฤru bulmam.
Tabii ki iyi tedbir alฤฑnmalฤฑ, iyi istiลareler yapฤฑlmalฤฑ, รถnce bilim, รถnce akฤฑl, รถnce teknik รงalฤฑลma, onun รผzerine siyasi karar.
Biz bรถyle รงalฤฑลtฤฑk, รผlkenin de รถyle yรถnetilmesi gerektiฤine inanฤฑyoruz.
Eฤer รผlke iรงin siyaset yapฤฑyorsak geniล bir ekiple รงalฤฑลฤฑyorsak, kuลkusuz istiลarelerle, รถlรงรผlen hesap edilen risklerle hareket etmek รผlke iรงin yapฤฑlan รงalฤฑลmalarda รงok daha iyi.
Risksiz hiรงbir ลey yok ama รถlรงmek lazฤฑm, hesap etmek lazฤฑm. Kararฤฑmฤฑzdan eminsek o kararฤฑ uygulamak iรงin korkmadan cesaretle yol yรผrรผmek lazฤฑm.
Atatรผrksรผz 23 Nisan mesajฤฑ: Teknik sorun รงฤฑktฤฑ, รผzรผldรผm
23 Nisan Ulusal Egemenlik ve รocuk Bayramฤฑ mesajฤฑnฤฑzda Atatรผrk’รผ anmamanฤฑz รงok eleลtirildi, bunun รผzerine ikinci kez mesaj yayฤฑnlamak durumunda kaldฤฑnฤฑz. Neden bรถyle bir durum yaลandฤฑ?
Mesajฤฑn iรงeriฤi, 22 Nisan’da รถฤrencilerle yaptฤฑฤฤฑmฤฑz bir etkinlik. 23 Nisan iรงerikli bir zoom toplantฤฑsฤฑ yaptฤฑk: Farklฤฑ illerden, farklฤฑ okullardan รงocuklarla buluลtuk.
Bir gรผn sonra da buluลmayla ilgili gรถrseller ve tweetler dรผzenlendi ve 3 planlama yapฤฑldฤฑ.
Birinci tweette kฤฑsa bir konu, ikincisinde รงocuklarla yaptฤฑฤฤฑmฤฑz gรถrรผลmenin 1 dakikalฤฑk bรถlรผmรผ, รผรงรผncรผsรผnde de รงocuklarla yaptฤฑฤฤฑmฤฑz toplantฤฑnฤฑn daha geniล kesiti.
Mesaj planlamamฤฑza gรถre de o รผรงรผncรผ tweetimizde Mustafa Kemal Atatรผrk’le ilgili de bir ifade vardฤฑ.
O arada teknik bir sorun รงฤฑktฤฑ ve bizim o uzun videonun revize edilmesi gerekti ve bu durum bize yaklaลฤฑk 2,5 saat kaybettirdi.
Birinci ikinci tweetle รผรงรผncรผ tweet arasฤฑndaki 2,5 saatlik sรผrede maalesef bir yanlฤฑล algฤฑ oluลtu. Ben de buna รผzรผldรผm.
Ama dรถnรผp de bizim 22 Nisan’da รงekimini yaptฤฑฤฤฑmฤฑz, tamamen doฤaรงlama yaptฤฑฤฤฑmฤฑz sohbete bakacak olursanฤฑz benim orada Mustafa Kemal Atatรผrk vurgum รงok aรงฤฑk.
Hem Birinci Meclis’i kuran, hem de Modern Tรผrkiye’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatรผrk diye vurgum var.
Aรงฤฑkรงasฤฑ รผzรผldรผm. Niyet bu deฤil, olamaz da bรถyle bir ลey.
ฤฐletiลimden sorumlu arkadaลlarฤฑmฤฑz da รงok รผzรผldรผ, tamamen istenmeyen bir tablo ortaya รงฤฑktฤฑ doฤrusu.
Koronavirรผs salgฤฑnฤฑ nedeniyle iktidarlar sฤฑnav veriyor sรผreรง yรถnetimi aรงฤฑsฤฑndan. Siz Tรผrkiye’de iktidarฤฑn salgฤฑn yรถnetim ve saฤlฤฑk hizmeti konusundaki performansฤฑnฤฑ nasฤฑl deฤerlendiriyorsunuz?
Tรผrkiye’deki saฤlฤฑk alt yapฤฑsฤฑ uzunca yฤฑllar verilen bรผyรผk bir emeฤin ve aslฤฑnda o dรถnemdeki baลarฤฑlฤฑ bir saฤlฤฑk bakanฤฑmฤฑzฤฑn oluลturduฤu bir sonuรงtur.
Bakฤฑyorum, 2002-2013 dรถnemine. Bakฤฑyorum, bir alanda baลarฤฑ varsa bir ekip vardฤฑr arkasฤฑnda.
Tรผrkiye’de saฤlฤฑk hizmetlerinden vatandaลlarฤฑn memnuniyeti, 2002-2013 arasฤฑnda hฤฑzla arttฤฑ. Bu TรฤฐK’in her yฤฑl yayptฤฑฤฤฑ geniล memnuniyet รงalฤฑลmalarฤฑnda ortada.
Ancak son 4-5 yฤฑldฤฑr memnuniyet seviyesinde duraฤanlaลma ve hafif bir geriye dรถnรผล vardฤฑ.
Ama nereden baksak, iyi bir fiziksel altyapฤฑ oluลtu. Saฤlฤฑk sigortasฤฑ tรผm toplumu kuลatan bir sigorta haline geldi.
Biz รงok emek verdik o iลe. Dรผnya Bankasฤฑ ile รงok yakฤฑn รงalฤฑลtฤฑk. Bizim Saฤlฤฑk Koordinasyon Kurulumuz vardฤฑ ve ben onun yฤฑllarca baลkanlฤฑฤฤฑnฤฑ yaptฤฑm. 2009-2014 yฤฑllarฤฑ arasฤฑ.
Saฤlฤฑk, รalฤฑลma, Kalkฤฑnma ve Maliye Bakanฤฑmฤฑzฤฑn olduฤu 5 kiลilik bir kuruldu. Ama daha sonra her alanda olduฤu gibi saฤlฤฑk alanฤฑnda da erozyon baลladฤฑ kรถtรผ yรถnetimden dolayฤฑ.
Ama ne kadar erozyon olsa da o altyapฤฑ fena deฤil Tรผrkiye’de.
Bir de saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑmฤฑz รงok รถzverili รงalฤฑลtฤฑlar bu dรถnemde. Hepsini kutluyorum, minnettarฤฑz.
Kendileri ve aileleri adฤฑna bรผyรผk risk alarak รงok รถzverili รงalฤฑลtฤฑlar. Fakat daha iyi ne yapฤฑlabilirdi diye bakฤฑyorum.
Daha erken aลamada kฤฑsฤฑtlamalar baลlayabilirdi diye dรผลรผnรผyorum aรงฤฑkรงasฤฑ. Kฤฑsฤฑtlamalarda biraz geรง kalฤฑndฤฑ, biraz hafife alฤฑndฤฑ, her yerde var ama bizde yok havasฤฑ vardฤฑ o gรผnlerde.
Biraz daha erken รถnlem alฤฑnsaydฤฑ daha az vaka gรถrecektik daha az can kaybฤฑ yaลayacaktฤฑk.
Ama aรงฤฑklanan rakamlara baktฤฑฤฤฑmฤฑzda Tรผrkiye’de saฤlฤฑk tablosu fena gรถrรผnmรผyor.
ลu anda aรงฤฑklanan rakamlara gรผvenmekten baลka seรงeneฤimiz de yok.
‘Ortak akฤฑl dedik, belediyelerle kavgaya baลladฤฑlar’
Koronavirรผs vakasฤฑ Tรผrkiye’de ilk 10 Mart’ta duyuruldu, biz parti olarak 17 Mart’ta ilk aรงฤฑklamamฤฑzฤฑ yaptฤฑk: Bu sayfada aslฤฑnda reรงete var. Saฤlฤฑk tarafฤฑnda da ekonomi tarafฤฑnda da var.
Burada รถncelikle koronavirรผs salgฤฑnฤฑna karลฤฑ alฤฑnmasฤฑ gereken รถnlemleri yurt iรงinde ve uluslar arasฤฑ dรผzeyde konunun tรผm taraflarฤฑyla istiลare halinde ve ortak akฤฑl esas alฤฑnarak belirlenmesi bรผyรผk รถnem taลฤฑmaktadฤฑr dedik.
Yine kamu, รถzel sektรถr ve sivil toplum รถrgรผtlerinin bir bรผtรผnlรผk ve koordinasyon iรงinde รงalฤฑลmalarฤฑ bu mรผcadelenin baลarฤฑsฤฑnda rol oynayacaktฤฑr dedik. Ne oldu?
Belediyelerle kavgaya baลladฤฑlar. Yardฤฑmฤฑ kim verecek kavgasฤฑ, yazฤฑk!
Alฤฑnan tedbirlerin etkili bir iletiลimle vadandaลlarฤฑmฤฑza duyurulmasฤฑ, konuyla ilgili geliลmelerin doฤru zamanlฤฑ ve ลeffaf biรงimde halkฤฑmฤฑzla paylaลฤฑlmasฤฑ รถnemlidir dedik.
Bunun sonucu henรผz test edilmedi. Daha sonra gรถreceฤiz bunu, รรผnkรผ uzun sรผre kapatฤฑlmaz bazฤฑ konular.
Bir ลey ima etmek iรงin sรถylemiyorum bunu, sadece pek รงok konuda verilere gรผven olmadฤฑฤฤฑ iรงin saฤlฤฑk tarafฤฑnda da inลallah doฤrudur rakamlar diyorum.
Tรผrkiye’nin 1 yฤฑl iรงinde รถdenecek 170 milyar dolar borcu var. Tรผrkiye bunu รงevirebilecek durumda mฤฑ? Hรผkรผmetin รถnรผnde bu borรง yรถnetimi konusunda hangi seรงenekler var?
Sorunuza gelmeden รถnce dรผnyadaki durumun ve Tรผrkiye’deki ekonomik tablonun genel bir deฤerlendirmesini yapmak gerekir.
Tรผrkiye’nin ekonomisi ve finansal bรผnyesi zaten bu salgฤฑn รถncesi oldukรงa zayฤฑflamฤฑลtฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn rezervleri รถnemli รถlรงรผde erimiลti. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn yanฤฑ sฤฑra diฤer kurumlarฤฑn kredibilitesi de รถnemli รถlรงรผde erimiลti.
Yine bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ รงok artmฤฑลtฤฑ, hatta aรงฤฑฤฤฑ kapatmak iรงin MB’deki yedek akรงe Hazine’ye devredilip harcanmฤฑลtฤฑ.
Tรผrkiye’nin kredi notu defalarca aลaฤฤฑ aลaฤฤฑ indi, yani yatฤฑrฤฑm yapฤฑlabilir seviyenin defalarca altฤฑna indi.
Bankalarฤฑn mali bรผnyesi zaten zayฤฑflamฤฑลtฤฑ. Hatฤฑrlarsanฤฑz, kriz รถncesi enerji sektรถrรผnรผ, inลaat sektรถrรผnรผ, ve bankalarฤฑ konuลuyorduk.
Bankalarฤฑn bรผnyesinin zayฤฑfladฤฑฤฤฑnฤฑ konuลuyorduk. Bir baลka รถnemli konu da yine bu kriz รถncesinde artฤฑk รถngรถrรผlemez bir ekonomi uygulamasฤฑ vardฤฑ Tรผrkiye’de.
Yani plansฤฑz, programsฤฑz gรผnlรผk dรผrtรผlerle yรถnetilen bir ekonomiden bahsediyorduk. Ve aลฤฑrฤฑ devlet mรผdahalesi ile giden bir ekonomiden bahsediyorduk.
Devlet mรผdahalesi kuลkusuz zaman zaman gerekir ama devlet mรผdahalesi fฤฑrsat eลitliฤi iรงin, rekabetin iyi รงalฤฑลmasฤฑ iรงin olmalฤฑdฤฑr.
Devlet mรผdahalesi belli bir kesime faydasฤฑ olsun diye yapฤฑlฤฑyorsa, belli bir kesimi dฤฑลlayalฤฑm diye devlet mรผdahalesi varsa, o yanlฤฑลtฤฑr.
Maalesef bรถyle bir durum vardฤฑ Tรผrkiye’de. Bรผtรผn bu zayฤฑf tablonun รผzerine bir de bu virรผs salgฤฑnฤฑ baลladฤฑ.
Peki dรผnyada durum nasฤฑl? Ekonomik aktivite eลzamanlฤฑ olarak durdu.
Bรถyle bir ลey ancak belki 100 senede bir olur, iลte dรผnya savaลฤฑ olursa durur. Bunun geliลmiล รผlkelerde de geliลmekte olan รผlkelerde de iลsizlik ve gelirsizlik olarak bรผyรผk etkisi olacak ve o da baลladฤฑ.
ABD’de iลsizlik baลvurusu sayฤฑsฤฑ 7 haftada 33 milyon kiลi. ลimdi Tรผrkiye’de iลten รงฤฑkarma yasaklandฤฑฤฤฑ iรงin Tรผrkiye’deki istatistikleri henรผz gรถremiyoruz.
‘ฤฐลsizliฤin rakamlarฤฑnฤฑn ulaลacaฤฤฑ boyutu telaffuz etmekten dahi korkuyorum’
Son aรงฤฑklanan rakamlara bakฤฑnca, dรผลmรผล iลsizlik…
Aรงฤฑklanan ลubat rakamฤฑ. Ama ลubat dediฤi Ocak ลubat, Mart ortalamasฤฑdฤฑr.
Ayda bir aรงฤฑklar TรฤฐK ama bir ay รถnce bir ay sonrasฤฑnฤฑ da kuลatฤฑr. รcretsiz izin serbest, iลten รงฤฑkarma yasak ama.
รcretsiz izine de devlet 1170 TL civarฤฑ bir ลeyler รถdรผyor. Bir de tabii rakamlarฤฑ aรงฤฑklayan kim, TรฤฐK!
Her รผlkede iลsizlik artฤฑyor. Virรผs salgฤฑnฤฑ รถncesi bizde genรง iลsizlik zaten yรผzde 27’ye ulaลmฤฑลtฤฑ. Tarihi yรผksek seviyeyi biz bu krizden รถnce gรถrdรผk. Daha toparlanamadan bir de bu dalga geldi ลimdi.
Gerรงek iลsizlik rakamlarฤฑnฤฑn ulaลacaฤฤฑ boyutu ben telaffuz etmekten korkuyorum aรงฤฑkรงasฤฑ, dilim varmฤฑyor o rakamlarฤฑ telaffuz etmeye.
Her ลey normal gitse bile, Tรผrkiye’de, diyelim ki sฤฑfฤฑr virรผs vakasฤฑ var, her ลey normal… Bรถyle olsa dahi Avrupa ekonomisinin bu yฤฑl yรผzde 7,5 daralacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
Avrupa ekonomisinin daralmasฤฑ demek, Tรผrkiye’nin ihracatฤฑnฤฑn azalmasฤฑ, turizm gelirinin azalmasฤฑ demek.
Tรผrkiye’nin ekonomik ve finansal olarak en yoฤun baฤlarฤฑnฤฑn olduฤu รผlkeler Avrupa’da.
O bile baลlฤฑ baลฤฑna ekonomimizi etkileyecekken, bir de kendi iรงimizdeki ekonomik durgunluk, aktivitenin durmasฤฑ, kendi iรง harcamamฤฑzฤฑn azalmasฤฑ, hepsi etkileyecek maalesef.
Etkilenmeyecek รผlke de yok. รnemli olan bu krizin en az hasarla atlatฤฑlmasฤฑ, hasarฤฑn minimumda tutulmasฤฑ.
Bizim altฤฑnฤฑmฤฑz yok, petrol kaynaฤฤฑmฤฑz yok. Her ne kadar petrol fiyatlarฤฑ dรผลse de elektrik yanฤฑyor, yarฤฑsฤฑ doฤalgazdan รผretiliyor.
ลimdi az da olsa kaloriferler yanฤฑyor enerji tรผketimi devam ediyor. Tรผrkiye’de elektrik tรผketimi bir ay รถncesine gรถre yรผzde 14,5 azaldฤฑ.
Bu aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak sanayiden kaynaklanan bir azalma. Tamam petrol fiyatlarฤฑ dรผลtรผ ama ihtiyaรงlarฤฑmฤฑz devam ediyor.
ฤฐhracatta bรผyรผk dรผลรผล var, geรงen seneye gรถre Nisan ayฤฑ ihracatฤฑmฤฑz yรผzde 41 azalmฤฑล durumda.
Bu ne demek? Tรผrkiye’nin dรถviz gelirleri de azaldฤฑ demek. Son bir ayda cari aรงฤฑk arttฤฑ, petrol fiyatlarฤฑndaki dรผลรผลe raฤmen.
รรผnkรผ halk tรผketmeye devam ediyor ama รผretemiyorsunuz, ihracat yok, turizm geliri yok. Bu durum cari aรงฤฑฤฤฑ artฤฑrฤฑyor. ฤฐki kere iki dรถrt.
‘Karลฤฑlฤฑksฤฑz para basฤฑp, ‘vay Tรผrkiye saldฤฑrฤฑ altฤฑnda’ demek hedef ลaลฤฑrtma’
Yaptฤฑฤฤฑmฤฑz genel bir deฤerlendirmeden sonra gelelim asฤฑl sorunuza: Tรผrkiye hem dฤฑล borรงlarฤฑnฤฑ gรผnรผnde ve tam รถdemek zorunda, hem de cari aรงฤฑk kadar ilave kaynak bulmak zorunda.
รstelik bir de Merkez Bankasฤฑ para basmaya baลladฤฑฤฤฑ iรงin TL รผretmeye baลladฤฑฤฤฑ iรงin, MB’nin รผrettiฤi TL’nin karลฤฑlฤฑฤฤฑ dรถviz rezervine ihtiyacฤฑ var ki o basฤฑlan para karลฤฑlฤฑksฤฑz para olmasฤฑn.
ลu ana kadar karลฤฑlฤฑksฤฑz para bastฤฑlar. Bu da TL’nin deฤerinin kaybolmasฤฑna neden oldu: Bu iki kere iki dรถrttรผr iktisat biliminde.
Karลฤฑlฤฑksฤฑz para basarsanฤฑz paranฤฑn deฤeri dรผลer. Paranฤฑn deฤerini dรผลรผrรผp, sonra da vay ลuradan saldฤฑrdฤฑlar buradan saldฤฑrdฤฑlar, Tรผrkiye saldฤฑrฤฑ altฤฑnda taarruz altฤฑnda diyorlar.
Bu aรงฤฑkรงasฤฑ hedef ลaลฤฑrtma. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn rezervini eritin rezervin gerektiฤi noktada kaynaฤฤฑ da bulamayฤฑn…
‘Bรผyรผk kaynak bรผyรผk Merkez Bankalarฤฑ’ndan gelir’
Swap anlaลmasฤฑ iรงin baลvurdular biliyorsunuz bazฤฑ รผlkelere. Daha รถnce Tรผrkiye’nin swap anlaลmalarฤฑ yapฤฑldฤฑฤฤฑ รผlkeler bize bรถyle dรถnemlerde bรผyรผk bir kaynak saฤlayacak รผlkeler deฤil.
Bรถyle dรถnemlerde bรผyรผk kaynak bรผyรผk merkez bankalarฤฑndan gelir. Bunlar ABD, Avrupa, Japon, ฤฐngiliz merkez bankalarฤฑdฤฑr.
Yani rezerv para birimi รผreten merkez bankalarฤฑdฤฑr bunlar. Bu รผlkelerin รผrettiฤi parayฤฑ รผlkeler alฤฑr rezerv olarak koyar.
Uluslararasฤฑ kuruluลlardan da bulunabilir; IMF, Dรผnya Bankasฤฑ gibi, ama bรถyle dรถnemlerde onlarฤฑn verebileceฤi kaynak sฤฑnฤฑrlฤฑ.
รrneฤin IMF’nin acil olarak verebileceฤi Tรผrkiye’nin milli gelirinin yรผzde 1’idir. Ha daha yรผksek miktarlarda da verir ama onun iรงin de oturup program isterler ลart koลarlar, o daha zor bir yoldur.
‘รyle dรผลmanlฤฑk yaptฤฑlar ki, ลimdi yanlฤฑล yapmฤฑลฤฑz diyemiyorlar’
Hรผkรผmet bunun iรงin mi istemiyor acaba IMF’yi?
ฤฐรง siyasette IMF dรผลmanlฤฑฤฤฑ, uluslararasฤฑ kuruluล dรผลmanlฤฑฤฤฑ yaptฤฑlar, batฤฑ dรผลmanlฤฑฤฤฑ yaptฤฑlar.
O kadar รงok dรผลmanlฤฑk yapฤฑldฤฑ ki, ลimdi iรง kamuoyuna dรถnรผp de ‘Biz yanlฤฑล sรถylemiลiz, ลimdi bunlara ihtiyacฤฑmฤฑz var, onlara avuรง aรงtฤฑk’ demek istemiyorlar herhalde.
Yoksa o laflar sรถylenmemiล olsa, Batฤฑ dรผลmanlฤฑฤฤฑ yapฤฑlmamฤฑล olsa herhalde elleri daha rahat olurdu bugรผnlerde.
Ama hep ลunu sรถylรผyoruz, Cumhuriyetin bir geleneฤi vardฤฑr: Dฤฑล politika gรผnlรผk iรง siyaset kaygฤฑsฤฑyla yapฤฑlmaz, dฤฑล politikada รผlkenin uzun vadeli รงฤฑkarlarฤฑ gรถzetilir.
Benim Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ dรถnemim รถyleydi, benden รถnceki dรถnemler de hep รถyle idi.
Gelenektir bu, Tรผrkiye Cumhuriyeti’nin geleneฤidir. Ama epeyce uzun bir sรผredir รถyle bir gelenek falan kalmadฤฑ.
Dฤฑล politika sรผrekli olarak iรงerideki siyasi hesaplar รงerรงevesinde yรผrรผtรผlรผyor.
‘Yasaklayarak yรถnetemezsiniz’
BDDK 3 bankaya manรผplatif iลlem gerekesiyle iลlem yasaฤฤฑ getirildi, 3 gรผn sonra kaldฤฑrฤฑldฤฑ. Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑya nasฤฑl bir mesaj veriliyor sizce?
Olacak iล deฤil… Biz uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla da yerli yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla da sรผrekli irtibat halindeyiz.
Daha geรงen hafta Tรผrkiye’nin dรถrt bir tarafฤฑndan belli dernek ve fedarasyon baลkanlarฤฑyla toplantฤฑ yaptฤฑk, 40 bin รผyeli bir yapฤฑyla toplantฤฑ yaptฤฑk, bunun iรงinde her sektรถr vardฤฑ. Tรผrkiye’nin her coฤrafyasฤฑ vardฤฑ.
Geรงen hafta yine uluslararasฤฑ bรผyรผk fon yรถneticileri ile toplantฤฑ yaptฤฑk, yarฤฑn yine yapacaฤฤฑz. Sayฤฑ รงoktu ben sฤฑnฤฑrladฤฑm biraz.
ลimdi o alanฤฑn dili farklฤฑdฤฑr. รzellikle finans piyasalarฤฑ, hem teknoloji aรงฤฑsฤฑndan hem bilgi aรงฤฑsฤฑndan, dรผzenleyenlerin รงok daha รถnรผnde koลar, orasฤฑ รถyle bir alandฤฑr.
Dรผzenleyenlerin elindeki bilgi ve teknoloji kapasitesi ile finans piyasalarฤฑnฤฑn elindeki bilgi ve teknoloji kapasitesini kฤฑyasladฤฑฤฤฑnฤฑzda o รงok daha รถnde gider.
Dolayฤฑsฤฑyla yasaklarla yรถnetemezsiniz. Ha yasaklarsฤฑnฤฑz, รผlkeyi kรผรงรผltรผrsรผnรผz, o mรผmkรผn.
Ben dedim oldu, dersiniz, o zaman ekonomi kรผรงรผlรผr, รผlke fakirleลir, tamam: Ama รผlkeyi bรผyรผterek, zenginleลtirerek topyekรผn refahฤฑ artฤฑrarak yรถnetmek istiyorsanฤฑz, Tรผrkiye ekonomisi ve finans yapฤฑsฤฑnฤฑn dฤฑลarฤฑ aรงฤฑk olmasฤฑ lazฤฑm.
Dฤฑลarฤฑ aรงฤฑk bir piyasanฤฑn da rasyonel yรถnetilmesi lazฤฑm. Akฤฑlla, bilimle yรถnetilmesi lazฤฑm.
Otoriter yaklaลฤฑmlarda yasaklar รงok sevilir, kontrol รงok sevilen bir kelimedir. Ama Tรผrkiye iรงin otoriterleลmek fakirliฤi beraberinde getirir.
Petrolรผ olmayan, doฤalgazฤฑ, altฤฑn kaynaklarฤฑ olmayan bir รผlkenin, ama genรง insan gรผcรผ olan bir รผlkenin baลarฤฑsฤฑ ancak dฤฑลarฤฑya aรงฤฑklฤฑkla mรผmkรผndรผr.
Eฤer sermaye istiyorsanฤฑz, finansman istiyorsanฤฑz, bu dฤฑลa aรงฤฑklฤฑkla mรผmkรผndรผr.
Kapanarak sermaye finansman bulunmaz.
‘Akฤฑl tutulmasฤฑ’
Sadece bir akฤฑl tutulmasฤฑ. Biz bu iลi yฤฑllarca yaptฤฑk. Ben bakan olduฤumda TC Hazinesi yรผzde 66 faiz รถdรผyordu, enflasyon yรผzde 29’du.
ฤฐki yฤฑlda 34 yฤฑldฤฑr iki รผรง hane olan enflasyonu tek haneye indirdik. Paradan altฤฑ sฤฑfฤฑr attฤฑk.
Bunu iki yฤฑlda yaptฤฑk. Bunu dฤฑลa aรงฤฑk bir ekonomiyle yaptฤฑk. Dรถnรผn bakฤฑn kime ne yasak getirmiลiz, dรถnรผn bakฤฑn kime ne sopa gรถstermiลiz. Sฤฑfฤฑr! Yasaklarla dรผzelmedi.
Biz รผlkenin milli gelirini รงok kฤฑsa bir sรผre iรงerisinde ne noktaya getirdik? Kiลi baลฤฑna dรผลen milli gelir, 2002’de 3 bin 616 dolar, 2013’de 12 bin 500 dolar.
Geรงen yฤฑl bunu 9 bin 116 dolara dรผลรผrmรผลler. Bunlar resmi rakamlar. Bu yฤฑl 7 binlerde falan olacak.
Bu milli gelir 3 bin 600 dolardan 12 bin 500 dolara yasaklarla รงฤฑkmadฤฑ. ‘Ben kontrol edeceฤim, her ลeyi ben belirleyeceฤim’ tutumuyla รงฤฑkmadฤฑ.
Tam tersine, daha iyi bir demokrasiyle, daha iyi iลleyen bir hukuk devletiyle, daha geniล รถzgรผrlรผklerle, aynฤฑ zamanda akฤฑlcฤฑ, rasyonel, bilime dayalฤฑ bir ekonomi yรถnetimiyle oldu bu.
Bir de ekonomi ile ilgili olumsuz yorumlar yasaklandฤฑ bir yรถnetmelikle…
Evet orada bir dรผzenleme yapฤฑldฤฑ, bir gri alan oluลturdular. O gri alanฤฑn รถzeti ลu; hava soฤusa -5 dereceye dรผลse, termometre eksi 5’i gรถsterse dahi, hava soฤuk demek yasak.
Bir baลka akฤฑl tutulmasฤฑ รถrneฤi.
ฤฐnsanlarฤฑ susturarak, konuลturmayarak gerรงekleri saklayamazsฤฑnฤฑz ki.
Bugรผn en sade vatandaลฤฑmฤฑz bir dรถviz bรผrosunun รถnรผnden geรงerken rakamฤฑ gรถrรผyor, bir kuyumcunun รถnรผnden geรงerken altฤฑnฤฑn gramฤฑ kaรง lira gรถrรผyor.
Bu kadar aรงฤฑkรงa gรถrdรผฤรผ bir ลeyi konuลmayฤฑ yasaklayarak รงรถzemezsiniz.
‘Ramazanda dini hassasiyet yรผksek, bunu biliyorlar, kullanฤฑyorlar’
Siyasetin salgฤฑn sรผrecinde de tansiyonu dรผลmedi. CHP’li belediyelere yardฤฑm yasaฤฤฑ getirilmesi ve sonrasฤฑnda Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn CHP’ye yรถnelik รงok sert eleลtirileri var. Bu gergin atmosferin nedeni ne sizce?
Bu siyasi iktidar artฤฑk daha iyi bir gelecek umudu veremiyor, insanlarฤฑ ancak kutuplaลtฤฑrarak, karลฤฑ taraf, dรผลman gรถstererek desteฤini tutmaya รงalฤฑลฤฑyor.
Halkฤฑn desteฤi ancak bir dรผลman gรถstererek devam edebiliyor. ฤฐyi bir ลey vaadedemediฤiniz zaman daha kรถtรผsรผyle korkutuyorsunuz.
Ramazanฤฑn ilk cumasฤฑ ortaya atฤฑlan gรผndemi hatฤฑrlayฤฑn. Hemen Ramazan ayฤฑnฤฑn ilk gรผnleri ki toplumumuzdaki dini hassasiyetin yรผksek olduฤu bir aydฤฑr bu.
Onu da gayet iyi bilirler ve o siyaset aรงฤฑsฤฑndan da maalesef kullanฤฑlฤฑyor. Hemen Ramazanฤฑn รผรง veya dรถrdรผncรผ gรผnรผ ana muhalefet partisine รงatma… Bฤฑrakฤฑn siyasetin gereฤini, benim bildiฤim kadarฤฑyla bizim dini geleneklerimizde bรถyle bir ลey yoktur.
Ramazan ayฤฑ birlik beraberlik ayฤฑdฤฑr. Ramazan ayฤฑ toplumsal dayanฤฑลmanฤฑn en รงok olmasฤฑ gereken aydฤฑr: Ramazanda dรผลmanlฤฑklarฤฑn bile geride tutulamsฤฑ gerekir, bizim dinimizin gereฤi budur.
Aรงฤฑkรงasฤฑ hayret verici bir durum. Kutuplaลtฤฑrma, รถtekileลtirme ve dรผลman รผretme ihtiyacฤฑ hat safhada. Biliyorlar ki, zemin zayฤฑflฤฑyor, destek azalฤฑyor, biliyorlar ki iktidarฤฑn sรผrdรผrรผlebilirliฤi zorlaลฤฑyor.
Bundan sonra bu dozun daha da yรผkselmesi benim iรงin sรผrpriz olmaz. ลu anda ekonomik baฤฤฑmlฤฑlฤฑk olduฤu iรงin batฤฑyla biraz diyalog arayฤฑลฤฑ var.
Eฤer Tรผrkiye’nin petrolรผ gazฤฑ olsaydฤฑ, ลu anda bรผtรผn dรผnya รงoktan dรผลman ilan edilmiลti. Ama ลimdi ekonomik nedenlerle ihtiyaรง olduฤu iรงin bir miktar diyalog arayฤฑลฤฑ var, รผlkelerle dostluk tabirleri kullanฤฑlฤฑyor.
Bakฤฑn ลimdi yazฤฑlฤฑ metinlere. รlkelere yardฤฑm gรถnderiyoruz ve dostluk mesajlarฤฑ gรถnderiyoruz. Aynฤฑ รผlkelere bir iki ay รถnce hangi mesajlarฤฑ gรถnderiyorduk onu tekrar hatฤฑrlatmaya gerek yok.
‘ฤฐktidar gรผcรผnรผn elden gitme ihtimali yรผksek, baskฤฑn seรงim olmaz’
Salgฤฑn sรผrecindeki kazanฤฑmlarฤฑn ardฤฑndan bir erken seรงime gidilebileceฤi iddialarฤฑ konuลuluyor. Siz bir erken seรงim รถngรถrรผyor musunuz?
2018 seรงimlerinden bu yana, parlamento ve cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงimlerinden bu yana 2 yฤฑl bile geรงmedi.
Arada yerel secimler oldu. ฤฐktidar partisi ฤฐstanbul’u kaybetti, Ankara, Antalya, Adana, Mersin belli baลlฤฑ illerin tamamฤฑ muhalefete geรงti.
O tecrรผbenin รผzerine iktidar, hem Meclis’teki รงoฤunluฤunu, hem de sahip olduฤu cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ gรผcรผnรผ kolay kolay riske atmaz diye dรผลรผnรผyorum ben aรงฤฑkรงasฤฑ.
Bugรผn bu gรผcรผn elden kayฤฑp gitme ihtimali รงok yรผksektir ve zayฤฑf bir noktada bรถyle bir ลey yapacaklarฤฑnฤฑ ben tahmin etmiyorum.
Bir de 3 yฤฑllฤฑk bir gรถrev sรผresi var. Bu 3 yฤฑlda da belki destek toplanฤฑr, memleket toparlanฤฑr diye bir iyimser beklentiye de sahip olabilirler ki keลke รถyle olsa, biz de รงok mutlu oluruz.
Ama olmayacak. Dolayasฤฑyla benim apar topar bir erken seรงim beklentim yok. Ama 2023 Haziran’a kadar Tรผrkiye dayanฤฑr mฤฑ, sistem dayanฤฑr mฤฑ? O ihtimal de รงok zayฤฑf doฤrusu.
Seรงim ihtimalini 2021-2022’de biraz daha yรผksek gรถrรผyorum.
‘Seรงim sistemi deฤiลikliฤi gidiลi hฤฑzlandฤฑrฤฑr’
Bir de, her ne kadar AKP sรถzcรผleri doฤrulamasa da, iktidarฤฑn cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงim sisteminde deฤiลikliฤe gideceฤi iddiasฤฑ kulislerde konuลuluyor. Siz bรถyle bir ihtimal gรถrรผyor musunuz?
Zemin kaybedilmeye baลlayฤฑnca, destek kaybedilmeye baลlayฤฑnca, oyunun kurallarฤฑnฤฑ deฤiลtirip, yeni kurallarla iktidarฤฑn devamฤฑ…
Bu bizim toplumumuzda tutmuyor, bu defalarca test edilmiล. Bunu insanlar herkesten รถnce anlฤฑyor.
รok fazla konuลulmasฤฑna bile gerek kalmฤฑyor. Eski kurallara gรถre iktidar olamฤฑyorum, kurallarฤฑ deฤiลtireyim ki yeni kurallara gรถre iktidar olmaya devam edeyim.
Bizim halkฤฑmฤฑz bunu anladฤฑฤฤฑ anda iลi bitirir, sona gidiลi hฤฑzlandฤฑrฤฑr.
‘Korku kaynaฤฤฑ olarak kullanฤฑlan bir yรถntem’
Bir de CHP’li bazฤฑ parti yรถneticilerinin aรงฤฑklamalarฤฑ รผzerinden, iลte “saray rejimi” ifadesi kullanฤฑldฤฑฤฤฑ iรงin AKP sรถzcรผleri bunu “darbe imasฤฑ, darbe รงaฤrฤฑsฤฑ” olarak yorumluyor. Siz bรถyle bir ihtimal gรถrรผyor musunuz?
Biz aรงฤฑkรงasฤฑ, eฤer Tรผrkiye’de iลler kรถtรผye gidiyorsa, bunun tekrar dรผzeltilmesinin tek ve meลru yolunun siyaset olduฤuna inanฤฑyoruz.
Tรผrkiye’de yeniden bรถyle ihtimallerin gรผndeme gelmesi bile son derece รผzรผcรผ. ฤฐnsanlarฤฑn aklฤฑna bunlar gelebiliyorsa, insanlar “acaba” diyorsa bu รผlkem adฤฑna beni รผzer, yazฤฑktฤฑr.
Bir yandan bu 15 Temmuz’un hatฤฑrasฤฑ da daha รงok taze. Hiรง olmaz, olamaz derken, Tรผrkiye bรถyle hain bir teลebbรผsle karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑ.
O da bir gerรงek. Ama iktidarฤฑn bunu bir maฤduriyet gerekรงesi olarak gรถstermesi ya da bu riske vurgu yaparak, kendi iktidarฤฑnฤฑ gรผรงlendirme รงabasฤฑ da bir baลka hata.
Baลta sรถyledim ya, iyi bir gelecek vaadedemeyince, korkularla yรถnetme, korkutup da destek toplama.
Bu korku kaynaklarฤฑndan birisini de askeri darbe olarak kullanmak iktidar aรงฤฑsฤฑndan maalesef bir yรถntem gibi gรถrรผnรผyor.
En azฤฑndan o hissiyatฤฑ verecek bir propaganda mekanizmasฤฑ kullanฤฑyorlar. “Bak biz olmazsak kรถtรผsรผ gelir ha, bizi destekleyin yoksa darbe kapฤฑda” hissiyatฤฑ.. Bunlar aรงฤฑk aรงฤฑk sรถylenmiyor ama bu hissiyatฤฑ oluลturma รงabasฤฑnฤฑ ben biraz gรถrรผyorum.
Bunlar รงok yanlฤฑล. Bugรผn iktidarฤฑn รงฤฑkฤฑp sรถylemesi gereken, kardeลim biz iktidarฤฑz, bรถyle bir ลeye asla izin vermeyiz, biz yerimizdeyiz buradayฤฑz, havasฤฑnda olmasฤฑ lazฤฑm. Bunlarฤฑ sรถylemeyip de el altฤฑndan, satฤฑr aralarฤฑnda o ihtimal varmฤฑล gibi maฤduriyet havasฤฑ oluลturup oradan destek toplamaya รงalฤฑลmak, yazฤฑk, bu รผlkeye yazฤฑk, รผlkem adฤฑna รผzรผlรผyorum doฤrusu. Hรผkรผmete dรผลen tedbirini almak, gereฤini yapmaktฤฑr.
‘Ramazan’ฤฑn ilk cumasฤฑ gรผndeme getirilmesi de sorgulanmalฤฑ’
Diyanet ฤฐลleri Baลkanฤฑ’nฤฑn eลcinselleri salgฤฑn hastalฤฑklarฤฑn kaynaฤฤฑ olduฤuna iliลkin cuma hutbesi ile baลlayan bir baลka tartฤฑลma yaลandฤฑ. Ankara Barosu’nun Diyanet’e tepki aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan iktidarฤฑn baro ve mimar mรผhendis odalarฤฑ ile ilgili yasa deฤiลikliฤi yapma yapma kararฤฑ almasฤฑnฤฑ nasฤฑl deฤerlendirirsiniz?
Ankara Barosu imzasฤฑyla yapฤฑlan aรงฤฑklama kabul edilebilir bir aรงฤฑklama deฤil. Hukuk sฤฑnฤฑrlarฤฑ dฤฑลฤฑna รงฤฑkan bir aรงฤฑklama. Kullanฤฑlan kelimeler, ifadelerโฆ
Aรงฤฑkรงasฤฑ ben okuduฤumda baroya mensup avukatlarฤฑmฤฑz adฤฑna รผzรผldรผm. Eminim ki onlarฤฑn pek รงoฤu da hayal kฤฑrฤฑklฤฑฤฤฑ ve รผzรผntรผ yaลamฤฑลtฤฑr. Ama รถte yandan Ramazan’ฤฑn ilk cuma hutbesinde bu konularฤฑn gรผndeme getirilmesiโฆ
O da aรงฤฑkรงasฤฑ sorgulanmasฤฑ gereken bir konu. Keลke Diyanet ฤฐลleri Baลkanlฤฑฤฤฑmฤฑz tamamen baฤฤฑmsฤฑz รงalฤฑลsa, tamamen kendi deฤerlendirmelerine gรถre ฤฐslam dininin kurallarฤฑnฤฑ esaslarฤฑnฤฑ anlatsa, o zaman aรงฤฑkรงasฤฑ hepimiz รงok rahat ederiz. Olmasฤฑ gereken budur.
Gรผnlรผk siyasetten, siyasi yรถnlendirmeden uzak, tamamen ilmin ฤฑลฤฑฤฤฑnda รงalฤฑลsa hepimiz iรงin daha iyi olur ki, gรถrevidir de bu.
Bir yandan ลu da var tabi ki, parti programฤฑmฤฑzda da รงok aรงฤฑk, toplumumuzda her birey iรงin รถzgรผrlรผkleri รถnemsiyoruz.
Ama aynฤฑ zamanda Anayasada da parti programฤฑmฤฑzda da รงok aรงฤฑk bir baลka konu var: Devletin, toplumumuzun yapฤฑsฤฑnฤฑ gรผรงlendiren aile kurumunu da desteklemek ve korumak gibi bir gรถrevi var.
‘Kuruluล amaรงlarฤฑna uygun รงalฤฑลmalฤฑlar’
Bu tartฤฑลmalar oldu bitti, bu tartฤฑลmalar geride kaldฤฑ ลimdi. Ama ileriye doฤru baktฤฑฤฤฑmฤฑzda yine bu konjonktรผrรผ fฤฑrsat bilip, hemen barolarla ilgili dรผzenleme yapmak isteniyor.
Yine Ramazan ayฤฑnda oluyor bu. Yapฤฑlmasฤฑ gereken, gรผndemin daha mรผsait olduฤu bir zamanda, bu tรผr meslek kuruluลlarฤฑnฤฑn รผyelik yapฤฑsฤฑ, iรง iลleyiล tarzฤฑ, bunlarla ilgili geniล katฤฑlฤฑmlฤฑ bir istiลare yapฤฑlabilir, bir mutabakat arayฤฑลฤฑ olabilir.
Burada aksaklฤฑklar var problemler var, gelin konuลalฤฑm arkadaลlar denilebilir.
Siyasi partiler arasฤฑnda mesela bir ortak รงalฤฑลma olabilir.
Bir ลeyler yapฤฑlacaksa ilgili sivil toplum kuruluลlarฤฑyla, akademisyenlerle siyasi partilerle oluลturulacak bir komisyonla aksaklฤฑklar nasฤฑl giderilebilir, bu kuruluลlarฤฑn mรผmkรผn olduฤunca gรผnlรผk siyasi etkilerden uzak, kuruluล amaรงlarฤฑna uygun รงalฤฑลmalarฤฑ nasฤฑl saฤlanฤฑr…
Bu tรผr yapฤฑlara baktฤฑฤฤฑnฤฑzda, barolara sรถylemiyorum ama bazฤฑ yapฤฑlara baktฤฑฤฤฑnฤฑzda ลu partiden yana ลu gruptan yana olanlar falan. Bu yapฤฑlar kendi iรงinde de gรผnlรผk siyasi polemikler รผzerinden deฤil de kuruluล amaรงlarฤฑna dรถnรผk รงalฤฑลmalar yapmalฤฑ.
Gruplaลmalar olacaksa kendi amaรงlarฤฑ doฤrultusunda gruplaลmalar olabilir. Yani mesela avukatlar iรงin bir ลeyi savunanlar vardฤฑr baลka ลeyi savunanlar vardฤฑr.
Ama particilik yapฤฑlฤฑyorsa bu da kurumlara zarar verebiliyor. Ama bunlarฤฑn normal bir zamanda, makul bir ortamda, toplumsal mutabakat, siyasi mutabakat arayฤฑลฤฑyla yapฤฑlmasฤฑ lazฤฑm.
รyle iktidar gรผcรผ bende hazฤฑr da fฤฑrsat var, aklฤฑma geleyim yapayฤฑm demek doฤru deฤil. Reflekslerle, dรผrtรผlerle yรถnetilmemeli Tรผrkiye, makul ve katฤฑlฤฑmcฤฑ bir anlayฤฑลla yรถnetilmeli.
