Batฤฑ ittifaklarฤฑna karลฤฑ kendini bir gรผรง odaฤฤฑ olarak konumlandฤฑrmaya รงalฤฑลan BRICS grubu, Orta Doฤu bรถlgesinin en bรผyรผk ekonomilerine sahip petrol zengini Suudi Arabistan, ฤฐran, Birleลik Arap Emirlikleri (BAE) ve Mฤฑsฤฑr’ฤฑn da aralarฤฑnda olduฤu 6 รผlkeyi gruba dahil ederek hem 2010’dan bu yana ilk kez geniลleme sรผrecine giriyor hem Batฤฑ karลฤฑsฤฑnda uluslararasฤฑ etkisini artฤฑrmayฤฑ hedefliyor.
Brezilya, Rusya, Hindistan, รin ve Gรผney Afrika’dan oluลan BRICS รผlkeleri, Gรผney Afrika’nฤฑn Johannesburg kentinde dรผzenlenen ve 24 Aฤustos’ta sona eren 15. Liderler Zirvesi’nde, dรผnya dรผzenini yeniden kurmak ve kรผresel etkisini artฤฑrmaya yรถnelik adฤฑmlarฤฑnฤฑ hฤฑzlandฤฑrmak amacฤฑyla Suudi Arabistan, ฤฐran, BAE, Mฤฑsฤฑr, Etiyopya ve Arjantin’in bloka รผyelik taleplerini kabul etti.
BRICS Liderler Zirvesi’ne ev sahipliฤi yapan Gรผney Afrika lideri Cyril Ramaphosa, yeni รผlkelerin 1 Ocak 2024 itibarฤฑyla bloka รผye olacaklarฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Bu kararla yeni yฤฑlda BRICS’in รผye sayฤฑsฤฑ 5โten 11โe yรผkselecek.
Suudi Arabistan, ฤฐran, BAE ve Mฤฑsฤฑr gibi Orta Doฤu bรถlgesinin en bรผyรผk ekonomilerine ve dรผnyanฤฑn en bรผyรผk petrol ve doฤal gaz rezervlerine sahip รผlkelerinin bloka รผye olmasฤฑnฤฑn dรผnyada enerjinin รถneminin arttฤฑฤฤฑ bir dรถnemde, BRICS’in uluslararasฤฑ alandaki siyasi ve ekonomik gรผcรผnรผ de artฤฑrabileceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Suudi Arabistan
BRICS’e davet edilen 6 รผlke arasฤฑnda en dikkati รงekenlerden biri dรผnyanฤฑn en bรผyรผk petrol ihracatรงฤฑsฤฑ Suudi Arabistan oldu.
Gรผnlรผk yaklaลฤฑk 10 milyon varil ham petrol รผreten Suudi Arabistan, bunun 7 milyon varilini ihraรง ediyor. Suudi Arabistan Genel ฤฐstatistik ฤฐdaresi’nin ลubatta yayฤฑmladฤฑฤฤฑ verilere gรถre, 2022’de petrol ihracatฤฑndan 326 milyar dolar gelir elde eden Riyad yรถnetimi, en รงok petrol satฤฑลฤฑnฤฑ รin, Japonya, Gรผney Kore ve Hindistan gibi Asya รผlkelerine yapฤฑyor.
Bรถlgesel ve uluslararasฤฑ basฤฑna konuลan uzmanlar, son zamanlarda รin ve Rusya’yla yakฤฑnlaลma adฤฑmlarฤฑ atan Riyad yรถnetiminin, BRICS’e katฤฑlmasฤฑyla ekonomisini รงeลitlendirme hedeflerini yakalayabileceฤine iลaret ediyor.
Suudi Arabistan’ฤฑn “El-ฤฐktisadiye” gazetesinin haberine gรถre, รผlkenin 2022 gayrisafi yurt iรงi hasฤฑlasฤฑnฤฑn (GSYฤฐH) toplam deฤeri ilk defa 4,16 trilyon riyale (1,11 trilyon dolar) ulaลtฤฑ. Suudi Arabistan Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ 2023 yฤฑlฤฑ bรผtรงesinde ise GSYฤฐH’nin toplam deฤeri 4,247 trilyon riyal (1,133 trilyon dolar) olarak belirlendi.
Aรงฤฑklanan 2022 verilerine dayalฤฑ olarak Suudi Arabistan’ฤฑn ekonomik hacmi, toplam ekonomileri 1,13 trilyon dolar olan 16 Arap รผlkesinin ekonomisine denk geliyor.
Gazetenin haberinde, sรถz konusu Arap รผlkeleri de Katar, Cezayir, Kuveyt, Fas, Umman, รrdรผn, Libya, Tunus, Bahreyn, Sudan, Yemen, Filistin, Moritanya, Somali, Cibuti ve Komor Adalarฤฑ olarak sฤฑralandฤฑ.
Suudi Arabistan Sanayi Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn Mayฤฑs 2023’te yayฤฑmladฤฑฤฤฑ verilere gรถre, รผlkedeki sanayi yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn hacmi 1,4 trilyon riyale (yaklaลฤฑk 370 milyar dolar) ulaลฤฑrken, fabrika sayฤฑsฤฑ ise 10 bin 966’ya รงฤฑktฤฑ. รlkedeki sanayi sektรถrรผnรผn saฤladฤฑฤฤฑ istihdam ise mayฤฑs ayฤฑnฤฑn sonu itibarฤฑyla 734 bin 580 olarak aรงฤฑklandฤฑ.
ฤฐran
Yaklaลฤฑk 88 milyonluk nรผfusuyla bรถlgenin en bรผyรผk รผlkelerinden biri olan ฤฐran, รผlkenin Merkez Bankasฤฑnฤฑn verilerine gรถre, 2022’de 409 milyar 500 milyon dolar GSYฤฐH’ye sahip bulunuyor.
ฤฐran Petrol Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn verilerine gรถre ฤฐran, 160 milyar varil ham petrol ve kondensat ile yaklaลฤฑk 34 trilyon metrekรผp doฤal gaz rezervlerine ev sahipliฤi yapฤฑyor.
Venezuela ve Suudi Arabistan’ฤฑn ardฤฑndan Petrol ฤฐhraรง Eden รlkeler รrgรผtรผ’nde (OPEC) en bรผyรผk รผรงรผncรผ petrol rezervine sahip ฤฐran, dรผnyada da Kanada’nฤฑn ardฤฑndan en bรผyรผk petrol rezervine sahip dรถrdรผncรผ รผlke konumunda. ฤฐran, doฤal gaz rezervleri aรงฤฑsฤฑndan ise Rusya’dan sonra ikinci sฤฑrada yer alฤฑyor.
ฤฐran, devletin ekonomik faaliyetlerinin yoฤun olduฤu, petrol ve gaz ihracatฤฑnฤฑn ekonominin performansฤฑnda รถnemli yer tuttuฤu bir yapฤฑya sahip.
รzellikle ABD’nin 2018’den itibaren baลlattฤฑฤฤฑ tek taraflฤฑ yaptฤฑrฤฑmlar nedeniyle ekonomik sฤฑkฤฑntฤฑlar yaลayan ฤฐran, petrol ve doฤal gaz gibi sahip olduฤu enerji รผrรผnlerini de yine yaptฤฑrฤฑmlar nedeniyle ihraรง ederken sorunlarla karลฤฑlaลฤฑyor.
Orta Doฤu’nun petrol rezervlerinin yaklaลฤฑk รงeyreฤini elinde bulunduran ฤฐran, yaptฤฑrฤฑmlarla baล etmek adฤฑna izlediฤi politikalarฤฑn bir parรงasฤฑ olarak son yฤฑllarda รถzellikle รin’e indirimli petrol satarak ekonomisini ayakta tutmaya รงalฤฑลtฤฑ.
Bununla birlikte ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlara karลฤฑ, “direniล ekonomisi” adฤฑnฤฑ verdiฤi strateji kapsamฤฑnda ekonomisini petrolden uzaklaลtฤฑrarak รงeลitlendirme รงabasฤฑna giriลti ve BRICS gibi Doฤu รผlkeleriyle ticaretini artฤฑrdฤฑ.
Dรผnya Bankasฤฑ’nฤฑn verilerine gรถre, 2022’de 2,7 bรผyรผyen ฤฐran ekonomisinin bu yฤฑl da 2,2 bรผyรผme gรถstermesi bekleniyor.
Batฤฑlฤฑ olmayan gรผรงlerle ekonomik ve siyasi baฤlarฤฑnฤฑ gรผรงlendirmek isteyen ฤฐran, son yฤฑllarda Rusya ile gรผvenlik ve askeri iลbirliฤini derinleลtirirken รin ile de ekonomik baฤlarฤฑnฤฑ gรผรงlendirdi.
ฤฐran, “Doฤu’ya Bakฤฑล” stratejisi kapsamฤฑnda haziranda BRICS’e resmi รผyelik baลvurusunda bulunmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan รผyeliฤinin kabul edilmesini memnuniyetle karลฤฑladฤฑ.
Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Hรผseyin Emir Abdullahiyan, รผlkesinin BRICS’e รผye olarak kabul edilmesinin รงok taraflฤฑlฤฑฤฤฑ gรผรงlendireceฤini sรถyledi.
Cumhurbaลkanฤฑ ฤฐbrahim Reisi ise รผlkesinin BRICS’e รผyeliฤinin ABD’nin tek taraflฤฑlฤฑฤฤฑna karลฤฑ muhalefet dahil olmak รผzere topluluฤun politikalarฤฑnฤฑ gรผรงlendirmeye yardฤฑmcฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
ฤฐran BRICS’e รผye olarak รถzellikle ABD’nin tek taraflฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ aลabilmek ve รผye รผlkelerle ulusal para birimleriyle ticaret yapabilmeyi hedefliyor.
Birleลik Arap Emirlikleri
Petrol ฤฐhraรง Eden รlkeler รrgรผtรผ (OPEC) verilerine gรถre dรผnyada en รงok rezerve sahip 6. รผlke konumunda olan BAE, BRICS’e kabul edilen bir diฤer รผlke oldu.
“Vizyon 2021” kalkฤฑnma planฤฑ doฤrultusunda รผlkede petrol dฤฑลฤฑ sektรถrlerden elde edilen gelirleri artฤฑrmayฤฑ baลlฤฑca hedefleri arasฤฑna alan BAE, gรผรงlรผ ekonomisiyle de dikkati รงekiyor. BAE, kiลi baลฤฑna dรผลen gelir ve kiลi baลฤฑna enerji tรผketimi gibi bazฤฑ ekonomik verilere gรถre, Kรถrfez รผlkeleri arasฤฑnda Suudi Arabistan’dan sonra ikinci sฤฑrada geliyor.
BAE resmi ajansฤฑ WAM’ฤฑn 25 Haziran 2023’te Ekonomi Bakanฤฑ Abdullah bin Tavk el-Merri’ye dayandฤฑrdฤฑฤฤฑ habere gรถre, รผlkenin 2022 reel GSYฤฐH’si yรผzde 7,9’luk bir bรผyรผme gerรงekleลtirerek uzmanlarฤฑn beklentilerini de aลtฤฑ ve 1,62 trilyon dirheme ( yaklaลฤฑk 441 milyar dolar) ulaลtฤฑ.
Federal Rekabet Edebilirlik ve ฤฐstatistik Merkezi tarafฤฑndan yayฤฑmlanan rapora da yer verilen habere gรถre, 2022 GSYฤฐH’sindeki artฤฑลa petrol dฤฑลฤฑ รผrรผnlerin katkฤฑsฤฑ da bรผyรผk oldu.
Burada en bรผyรผk payฤฑ 2021’e gรถre yรผzde 20,2’lik artฤฑลla ulaลtฤฑrma ve depolama hizmetleri aldฤฑ. ฤฐmalat sanayi de 2021 yฤฑlฤฑna gรถre yรผzde 8,7 bรผyรผme kaydederek GSYฤฐH’de 179 milyar dirhemlik katma deฤer elde etti.
WAM’ฤฑn 24 Aฤustos tarihli haberinde BAE’nin, BRICS’e kabul edilmesinin, hem bu grupla hem diฤer dรผnya รผlkeleriyle iliลkilerde yeni ufuklar aรงacaฤฤฑna vurgu yapฤฑldฤฑ.
BM verilerine gรถre dรผnya nรผfusunun yรผzde 42’sini, Dรผnya Bankasฤฑ’nฤฑn verilerine gรถre de dรผnyadaki GSYฤฐH’nin yรผzde 23’รผnรผ oluลturan bu gruba รผye olunmasฤฑyla kรผresel pazarlarda BAE iรงin yeni ortaklฤฑk imkanlarฤฑ oluลacaฤฤฑ kaydedildi.
Maliye Bakanฤฑ Maktum bin Muhammed bin Raลid Al Maktum ise BAE Maliye Bakanlฤฑฤฤฑnฤฑn Facebook sayfasฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, BAE’nin BRICS’e katฤฑlฤฑmฤฑnฤฑn, รงok taraflฤฑ uluslararasฤฑ ortaklฤฑklarฤฑn gรผรงlendirilmesine ve yenilikรงi stratejiler yoluyla ekonomik refahฤฑn desteklenmesine katkฤฑda bulunacaฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Mฤฑsฤฑr
Orta Doฤu ve Kuzey Afrika’nฤฑn kesiลim noktasฤฑnda bulunan Mฤฑsฤฑr, 476 milyar 747 milyon dolar GSYฤฐH deฤeriyle bรถlgesinin en bรผyรผk ekonomileri arasฤฑnda yer alฤฑyor.
Yaklaลฤฑk 1 milyon 100 kilometrekare yรผzรถlรงรผmรผ ve 110 milyonu aลkฤฑn nรผfusa sahip Mฤฑsฤฑr, bu anlamda da bรถlgesinin รถnde gelen รผlkeleri arasฤฑnda yer alฤฑyor.
Mฤฑsฤฑr, kadim kรผltรผrel deฤerleriyle “Dรผnyanฤฑn Annesi” lakabฤฑyla anฤฑlฤฑrken, Akdeniz’den Kฤฑzฤฑldeniz’e geรงiลi saฤlayan Sรผveyล Kanalฤฑ รผlkeye ciddi anlamda stratejik deฤer katฤฑyor.
Kamu sektรถrรผnรผn finansal ve iลgรผcรผ bakฤฑmฤฑndan bรผyรผklรผฤรผyle dikkati รงeken รผlkede, devlet destekli bรผyรผk projeler son yฤฑllarda ekonomik anlamda รถne รงฤฑkan geliลmeler arasฤฑnda.
Geรงen yฤฑl ekonomisi yรผzde 6,6 oranฤฑnda bรผyรผyen Mฤฑsฤฑr’da yurt dฤฑลฤฑ รงalฤฑลanlarฤฑn gelirleri GSYฤฐH’ye yรผzde 6,8 katkฤฑ saฤlฤฑyor.
