BM’nin Kaลฤฑkรงฤฑ raporunda, CIA’nฤฑn, farklฤฑ รผlkelerde yaลayan ve Suudi Arabistan’ฤฑn politikalarฤฑna muhalif kiลilerin tehdit altฤฑnda olduฤuna dair 4 Batฤฑ รผlkesini uyardฤฑฤฤฑ bilgisine yer verildi.
Birleลmiล Milletler (BM) Yargฤฑsฤฑz ve Keyfi ฤฐnfazlar รzel Raportรถrรผ Agnes Callamard’ฤฑn Suudi gazeteci Cemal Kaลฤฑkรงฤฑ cinayetine iliลkin hazฤฑrladฤฑฤฤฑ raporda, ABD Merkezi ฤฐstihbarat Teลkilatฤฑnฤฑn (CIA), farklฤฑ รผlkelerde yaลayan ve Suudi Arabistan’ฤฑn politikalarฤฑna muhalif kiลilerin tehdit altฤฑnda olduฤuna dair 4 Batฤฑ รผlkesini uyardฤฑฤฤฑ bilgisi yer aldฤฑ.
BM Raportรถrรผ Callamard’ฤฑn Kaลฤฑkรงฤฑ cinayetine iliลkin hazฤฑrladฤฑฤฤฑ raporda, bu yฤฑlฤฑn baลฤฑndan bu yana Suudi Arabistan’da รงok sayฤฑda gazeteci ve siyasi aktivistin gรถzaltฤฑna alฤฑndฤฑฤฤฑna dikkat รงekildi.
Bu raporun yazฤฑldฤฑฤฤฑ sฤฑrada, CIA’in, Suudi Arabistan veya baลka bir Kรถrfez รผlkesinden siyasi nedenlerle kaรงan kiลilerle ilgili 4 Batฤฑ รผlkesini รถngรถrรผlebilir ve acil tehditler konusunda bilgilendirdiฤine dair Callamard’ฤฑn ikna edici kanฤฑtlara ulaลtฤฑฤฤฑ bilgisi yer aldฤฑ.
Kaลฤฑkรงฤฑ’yฤฑ ikna รงabalarฤฑ
Kaลฤฑkรงฤฑ’nฤฑn, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman’ฤฑn yapabileceklerinin farkฤฑnda olduฤunu ve baลฤฑna gelebileceklerden korktuฤunu gรถsteren emarelerin yer aldฤฑฤฤฑna iลaret edilen raporda, gรถrgรผ tanฤฑklarฤฑnฤฑn, Veliaht Prens’in danฤฑลmanlarฤฑndan Suud el-Kahtani dahil รผst dรผzey yetkililerin Kaลฤฑkรงฤฑ’yฤฑ รงalฤฑลma ve makam vaadiyle Suudi Arabistan’a dรถnmeye ikna etmeye รงalฤฑลtฤฑklarฤฑ bildirdi.
รte yandan, Kaลฤฑkรงฤฑ’nฤฑn infazฤฑndan รถnceki yฤฑllarda, BM ve uluslararasฤฑ insan haklarฤฑ รถrgรผtlerinin, Suudi Arabistan’da รงok sayฤฑda gazetecinin, insan haklarฤฑ savunucusunun, bazฤฑ prenslerin, iล adamlarฤฑnฤฑn ve bir devlet baลkanฤฑnฤฑn keyfi olarak gรถzaltฤฑna alฤฑndฤฑฤฤฑna dikkat รงekilen raporda, bรผtรผn bunlarฤฑn Kaลฤฑkรงฤฑ infazฤฑyla baฤlantฤฑlฤฑ dรผลรผnรผlmesi gerektiฤine vurgu yapฤฑldฤฑ.
Veliaht Prens Bin Selman’ฤฑn, Suudi Arabistan’da son yฤฑllarda artan sistematik insan haklarฤฑ ihlallerini รถrtbas ettiฤi belirtilen raporda, Veliaht Prensin, sorumlularฤฑ cezalandฤฑrmak veya รถnlemek iรงin hiรงbir ลey yapmadฤฑฤฤฑ ifade edildi.
Raporda, suรงlarla ilgili riski Veliaht Prens Bin Selman’ฤฑn isteyerek รผzerine aldฤฑฤฤฑ belirtilirken, “(Bu nedenle) รrneฤin Kaลฤฑkรงฤฑ, Veliaht bunun iรงin belirli bir emir versin ya da vermesin รถldรผrรผlebilirdi.” ifadesi yer aldฤฑ.
Ayrฤฑca, ABD medyasฤฑnda Veliaht Prens Bin Selman’ฤฑn Kaลฤฑkรงฤฑ’yฤฑ zorla รผlkeye dรถnmesi iรงin “kurลun kullanarak” รถlรผmle tehdit ettiฤine dair ABD istihbaratฤฑndan bilgilerin sฤฑzdฤฑฤฤฑna deฤinilen raporda, bu bilgilerin o sฤฑrada dikkate alฤฑnabileceฤine iลaret ediliyor. Ancak รถte yandan sรถz konusu sฤฑnฤฑrlฤฑ kayฤฑtlarฤฑn tam bir bulguya ulaลmaya imkan tanฤฑmadฤฑฤฤฑ deฤerlendirmesinde bulunuluyor.
“CIA, Norveรง’i uyarmฤฑลtฤฑ” iddiasฤฑ
ABD istihbaratฤฑnฤฑn, รถlรผm tehdidi altฤฑnda olan kiลileri etkin ลekilde uyarmasฤฑ sorumluluฤu bulunduฤuna iลaret edilen raporda, bunun ABD sฤฑnฤฑrlarฤฑ iรงinde yaลayan ve yaลamayan, ABD vatandaลฤฑ olan ve olmayan kiลileri de kapsadฤฑฤฤฑ bilgisi yer aldฤฑ.
Raporda, bu kapsamda, “Batฤฑlฤฑ istihbarat teลkilatlarฤฑ, Kaลฤฑkรงฤฑ’ya karลฤฑ muteber ve acil bir tehdit olduฤu konusunda, Kaลฤฑkรงฤฑ’yฤฑ uyarmasฤฑ dahil Tรผrk meslektaลlarฤฑnฤฑn harekete geรงmesi iรงin kendilerine รถnceden bilgi vermenin yollarฤฑnฤฑ bulabilirdi.” deฤerlendirmesinde bulunuldu.
Buna รถrnek olarak raporda, Mayฤฑs 2019’da, CIA’in, Norveรง’te yaลayan Filistin doฤumlu Arap Baharฤฑ aktivisti ฤฐyad el-Baฤdadi’nin Suudi Arabistan’dan kaynaklanan muteber tehdit altฤฑnda olduฤu konusunda Norveรง Polis Gรผvenlik Hizmeti’ni bilgilendirdiฤine dair medyada รงok sayฤฑda haberin yer aldฤฑฤฤฑ hatฤฑrlatฤฑldฤฑ.
Baฤdadi ve diฤerlerinin, Suudi Arabistan’ฤฑn etkili olduฤu sรถylenen belirli รผlkelere seyahat etmemeleri konusunda uyarฤฑldฤฑฤฤฑ anฤฑmsatฤฑlan raporda, bu รผlkelerin รงeลitli รถnlemler almalarฤฑ istendiฤi bilgisi yer aldฤฑ.
Baฤdadi, Cemal Kaลฤฑkรงฤฑ cinayetinden sonra Twitter hesabฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ paylaลฤฑmda, Veliaht Prens Bin Selman’ฤฑn, “yurtdฤฑลฤฑndaki diฤer siyasi muhaliflerin peลine dรผลebileceฤi” uyarฤฑsฤฑnda bulunarak, “(Selman, Kaลฤฑkรงฤฑ cinayetinden) paรงayฤฑ kurtarฤฑrsa, bir sonraki adฤฑm baลkentlerinizde suikastler olacak ve bu konuda hiรง ลakam yok.” ifadelerini kullanmฤฑลtฤฑ.
Cemal Kaลฤฑkรงฤฑ cinayeti
Kaลฤฑkรงฤฑ, evlilik iลlemleri iรงin 2 Ekim 2018’de girdiฤi Suudi Arabistan’ฤฑn ฤฐstanbul Baลkonsolosluฤunda katledildi.
Suudi Arabistan yรถnetimi baลlangฤฑรงta inkar ettiฤi cinayeti 18 gรผn sonra itiraf etti ancak cinayetin รถnceden ve yรถnetim tarafฤฑndan planlanmadฤฑฤฤฑnฤฑ savundu.
Tรผrkiye, ABD, Kanada, Almanya, Fransa ve ฤฐngiltere gibi รผlkeler cinayetle iliลkisi bulunan Suudi devlet gรถrevlilerinin รงoฤuna yaptฤฑrฤฑm kararฤฑ aldฤฑ.
CIA, Kaลฤฑkรงฤฑ cinayetinde Veliaht Prens’in rolรผne iliลkin “yรผksek inanca” sahip olduฤunu ABD Baลkanฤฑ Donald Trump’a bildirdi. Ancak Trump CIA’nฤฑn raporunu dikkate almadฤฑ.
Bunun รผzerine Kaลฤฑkรงฤฑ cinayetinden Veliaht Prens Bin Selman’ฤฑ sorumlu tutan ortak karar tasarฤฑsฤฑ ABD Senatosunda kabul edildi. Senato ayrฤฑca, oy รงokluฤuyla aldฤฑฤฤฑ kararda ABD yรถnetimine Suudi Arabistan’ฤฑn Yemen’de sรผrdรผrdรผฤรผ savaลa verdiฤi desteฤi kesmesi yรถnรผnde yasa tasarฤฑsฤฑnฤฑ kabul etti.
ABD’de Temsilciler Meclisindeki Demokrat vekiller ise Suudi Arabistan’a silah satฤฑลฤฑnฤฑ engelleyecek karar tasarฤฑlarฤฑ sundu.
Suudi Arabistan yรถnetimi dรผnya kamuoyundan gelen yoฤun tepkiler รผzerine kovuลturma baลlattฤฑ. Cinayetle ilgili 11 kiลiyi mahkemeye sevketti. Ancak yargฤฑlananlarฤฑn kimlikleri ve isnat edilen suรงlamalar tam olarak bilinmediฤi iรงin sรผrecin gรผvenilir olmadฤฑฤฤฑ yรถnรผnde yoฤun eleลtiriler alฤฑyor.
BM Yargฤฑsฤฑz ve Keyfi ฤฐnfazlar รzel Raportรถrรผ Callamard’ฤฑn yaptฤฑฤฤฑ incelemeler sonrasฤฑ aรงฤฑklanan raporda, Suudi Arabistan, Kaลฤฑkรงฤฑ’yฤฑ kasten ve taammรผden รถldรผrmekten sorumlu tutulmuลtu.
Raporda, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman’ฤฑn da aralarฤฑnda bulunduฤu รผst dรผzey yetkililerin soruลturulmasฤฑ iรงin gรผvenilir kanฤฑtlar olduฤuna iลaret edilmiลti.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Kaลฤฑkรงฤฑ’nฤฑn รถldรผrรผlmesine iliลkin tamamlayฤฑcฤฑ kriminal soruลturma baลlatmaya davet edildiฤi raporda, Kaลฤฑkรงฤฑ’nฤฑn รถldรผrรผlmesine iliลkin yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn Veliaht Prens ve onun yurt dฤฑลฤฑndaki kiลisel mal varlฤฑklarฤฑnฤฑ da kapsamasฤฑ gerektiฤi vurgulanmฤฑลtฤฑ.
