รip endรผstrisinde gรผn geรงtikรงe geliลen pek รงok ลey var. Ve bazฤฑ ลeyler de aynฤฑ kalฤฑyor. Deฤiลen ลey, yapay zeka รงiplerinin giderek daha fazla veri รผzerinde daha bรผyรผk modelleri eฤiterek kaydetmeye devam ettiฤi ilerleme.
Apple, Nvidia, Qualcomm, AMD ve diฤer pek รงok รงip tasarฤฑmcฤฑsฤฑ bu รถnemli bileลenleri รผretmek iรงin Taiwan Semiconductor Manufacturing Company’ye (TSMC) gรผveniyor. TSMC en geliลmiล รผretim ลirketi. Ve รin’in hak iddia ettiฤi Tayvan adasฤฑndaki konumu, teknoloji endรผstrisini ve yapay zekanฤฑn geleceฤini tehlikeli bir jeopolitik konuma sokuyor.
Chris Miller “Chip War: The Fight for the World’s Most Critical Technology” kitabฤฑnฤฑn yazarฤฑ. Business Insider’a 2022 kitabฤฑnฤฑn yayฤฑnlanmasฤฑndan bu yana neler olduฤu ve yapay zekanฤฑn ilerlemesini tehdit eden gรผรงler hakkฤฑnda nasฤฑl dรผลรผnรผlmesi gerektiฤi hakkฤฑnda konuลtu.
Yapay zekanฤฑn ve GPU’larฤฑn saฤladฤฑฤฤฑ yatฤฑrฤฑmฤฑn geri dรถnรผลรผ uzun bir tarih boyunca รถnemli mi?
Yatฤฑrฤฑm seviyesi ancak tรผm bu hesaplama ile รผretilen รผrรผnlerden para kazanฤฑlmasฤฑ durumunda sรผrdรผrรผlebilir olacak. Ben ลahsen, bugรผn para kazanmanฤฑn mรผmkรผn olduฤu ลeylere kฤฑyasla yatฤฑrฤฑmฤฑn รถlรงeฤinden biraz endiลeleniyorum. Yapay zeka altyapฤฑsฤฑna รงeyrekte 10 milyar dolar yatฤฑrฤฑm yapan bรผyรผk teknoloji ลirketlerinin, yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑn “Tรผm bu yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑnฤฑn geri dรถnรผลรผ nedir?” diye sormaya baลlamadan รถnce en az bir yฤฑl, belki biraz daha uzun bir sรผreye sahip olacaklarฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum. Ancak bir noktada, bu soru รถyle bir ลekilde sorulacak ki cevap vermek zorunda kalacaklar ya da yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑnฤฑ yavaลlatmak zorunda kalacaklar.
Yani en iyi senaryo, bunun aslฤฑnda bir sorun olmamasฤฑ. En kรถtรผ senaryo olarak ne gรถrรผyorsunuz?
รnรผmรผzdeki on yฤฑl boyunca pek รงok kullanฤฑm alanฤฑnda รงok fazla yapay zeka kullanacaฤฤฑmฤฑzdan hiรง ลรผphem yok. Bence gerรงekรงi olumsuz senaryo, biraz fazla yatฤฑrฤฑm yapmฤฑล olmamฤฑz ve bir sonraki veri merkezi turumuzu inลa etmeden รถnce muhtemelen bir veya iki dรถngรผ beklememiz gerekecek ve bu da รงip รผreticileri iรงin oldukรงa kรถtรผ gรถrรผnecek. Bunun gerรงekleลeceฤini tahmin etmiyorum, ancak endiลelendiฤim ลey bu – yatฤฑrฤฑm รงizgisinin eฤiminin รงok yรผksek olmasฤฑ.
Bu bana kitabฤฑnฤฑzdan รงฤฑkardฤฑฤฤฑm en รถnemli sonuรงlardan birini, รงip endรผstrisinin ne kadar istikrarsฤฑz olduฤunu hatฤฑrlattฤฑ.
Evet, her zaman dรถngรผseldir. Asฤฑl soru ลu: Dรถngรผ ne zaman yukarฤฑ ve aลaฤฤฑ hareket edecek? ลu anda, gerรงekten dik bir yรผkseliล dรถneminde ve orada olduฤunuzda her zaman iyi hissettiriyor. Ama bu bir dรถngรผ.
En kรถtรผ senaryolarla devam edelim. TSMC ve Nvidia’nฤฑn yรผkseliลi gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda, sizce รin’in Tayvan’ฤฑ iลgal etme olasฤฑlฤฑฤฤฑ 18 ay รถncesine gรถre daha mฤฑ az yoksa daha mฤฑ fazla?
Daha az olasฤฑ olduฤunu dรผลรผnmรผyorum. Rusya, Ukrayna ve Orta Doฤu’da yaลananlarla birlikte uluslararasฤฑ durumun genel olarak รงok daha karanlฤฑk olduฤunu dรผลรผnรผyorum. รin’in ลu anda Gรผney รin Denizi’nde, Filipinler’le ilgili olarak yaptฤฑklarฤฑna bakarsanฤฑz, bunu kฤฑsmen de olsa yapฤฑyorlar รงรผnkรผ ABD’nin aลฤฑrฤฑ gergin olmasฤฑ nedeniyle bundan kurtulabileceklerini biliyorlar. ABD’nin aลฤฑrฤฑ gรผรงlendiฤi gerรงeฤinin kฤฑsa vadede deฤiลeceฤi bir dinamik gรถrmรผyorum. Bence bu durum Pekin’dekiler de dahil olmak รผzere herkes iรงin aรงฤฑk. Bu ciddi bir endiลe sebebidir.
Bu senaryoda TSMC’ye ne olur?
Tayvan Boฤazฤฑ’nda รงatฤฑลma baลladฤฑฤฤฑ anda, oyunculardan herhangi biri ne yapmaya karar verirse versin – herhangi biri tedarik zincirini bozmaya ya da ลunu ya da bunu yok etmeye karar versin ya da vermesin – TSMC’nin รงok ama รงok hฤฑzlฤฑ bir ลekilde kapanacaฤฤฑnฤฑ varsaymak zorundasฤฑnฤฑz.
Tayvan enerjisinin bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑnฤฑ ithal ediyor ve รงip fabrikalarฤฑnฤฑn enerjiye ihtiyacฤฑ var. Ayrฤฑca Tayvan’a ithal edilen bir dizi kritik kimyasal madde ve malzeme var ve bunlar da duracak. Dahasฤฑ, eฤer bir silahlฤฑ savaล รงฤฑkarsa gemileri Tayvan’dan รงฤฑkaramazsฤฑnฤฑz. Dolayฤฑsฤฑyla, รงipleri satamaz ya da ada dฤฑลฤฑna รงฤฑkaramazsanฤฑz รงok fazla รผretim yapma isteฤiniz de hฤฑzla azalฤฑr.
ฤฐnsanlar kimin neyi havaya uรงuracaฤฤฑ konusunda spekรผlasyon yapmaktan hoลlanฤฑyor. Bu muhtemelen gรถrรผndรผฤรผnden รงok daha az รถnemli, รงรผnkรผ tedarik zinciri birรงok insanฤฑn fark ettiฤinden รงok daha kฤฑrฤฑlgan hale gelecek.
Bu konuda biraz daha bilgi verebilir misiniz?
Tayvan รงok miktarda sฤฑvฤฑ doฤal gaz (LNG) ithal ediyor. Elektrik ลebekesi buna baฤlฤฑ. Kamuya aรงฤฑklanan veriler, adada 10 gรผn kadar LNG depolarฤฑ olduฤunu sรถylรผyor, bu da tek yapmanฤฑz gereken birkaรง รงip fabrikasฤฑnฤฑ aรงmak ve Tayvan’ฤฑn aniden bir elektrik krizine girmesi anlamฤฑna geliyor. Peki sฤฑnฤฑrlฤฑ bir gรผรง kaynaฤฤฑ varsa ilk olarak neyi kapatฤฑrsฤฑnฤฑz? Herhangi bir รงatฤฑลma olmasa bile – eฤer limana sadece รin’e ait blok tankerler giriyorsa – bu tek baลฤฑna Tayvan’da kimin enerji alฤฑp kimin alamayacaฤฤฑ konusunda gerรงekten zor kararlar alฤฑnmasฤฑna neden olacak bir katalizรถr olabilir. รip รผreticileri de enerjinin en bรผyรผk kullanฤฑcฤฑlarฤฑndan.
รip yapฤฑm malzemesi tarafฤฑnda, รงip yapฤฑmฤฑnda kullanฤฑlan pek รงok temel malzeme var, รถrneฤin fotorezist ve diฤer pek รงok malzeme รถzellikle Japon tedarikรงiler tarafฤฑndan รผretiliyor. Bunlarฤฑn istikrarlฤฑ bir ลekilde tedarik edilmesi รงip yapฤฑmฤฑ iรงin kritik รถnem taลฤฑyor ve savaล devam ederken bunlar sevk edilmeyecek.
ฤฐnsanlar TSMC’nin gerรงek รถnemini anladฤฑklarฤฑnda, รงip durumunun ne kadar tehlikeli olduฤu konusunda genellikle oldukรงa ลaลฤฑrฤฑyorlar. Bu tepkiyi รงok alฤฑyor musunuz?
Evet. Kendimizi bu durumda bulmamฤฑzฤฑn bu kadar sorunlu olmasฤฑnฤฑn nedeni de bu, รงรผnkรผ bunu gerรงekten tatlฤฑya baฤlayamazsฤฑnฤฑz. รฤrendikรงe daha da endiลeleniyorsunuz. Her ลeyin Tayvan Boฤazฤฑ’nda barฤฑลฤฑn korunmasฤฑna baฤlฤฑ olduฤunu fark ettikรงe de daha fazla endiลeleniyorsunuz. Bu, Amerikan ekonomisinin her yรถnรผnรผ potansiyel olarak felakete sรผrรผkleyecek bir anlaลmazlฤฑk. Umut ฤฑลฤฑฤฤฑ yok – gerรงek bu. Karanlฤฑk ve yรผksek riskli.
Nvidia CEO’su Jensen Huang rekabet konusunda paranoyak. Sizce bu konumdaki ลirketler jeopolitik konusunda da endiลelenmeli mi?
Teknoloji sektรถrรผndeki pek รงok kiลiyle konuลtuฤumda, askeri bir gerilim ya da aรงฤฑk bir savaล olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn inanฤฑlandan daha dรผลรผk olduฤuna inandฤฑklarฤฑnฤฑ hissediyorum. Yani tahminlerde bir uyumsuzluk var.
Eฤer Silikon Vadisi konsensรผsรผndeyseniz ve kendinize ‘Ah, รin GSYฤฐH’yฤฑ maksimize edecek. Kendi ekonomilerine odaklanmฤฑล durumdalar, bunu yapmayacaklar’ derseniz, o zaman daha az endiลelenirsiniz, รงรผnkรผ bunun olmayacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผrsรผnรผz.
Ama diyelim ki bunun gerรงekleลme ihtimali olduฤunu dรผลรผnรผyorsunuz. Bu konuda ne yaparsฤฑnฤฑz? Bazฤฑ ลirketler iรงin รงeลitlendirmeye yรถnelik iyi seรงenekler var. Ancak pek รงok ลirket iรงin geรงmiลte gerรงekten harika seรงenekler yoktu. รnรผmรผzdeki birkaรง yฤฑl iรงinde, รถzellikle ABD’de daha fazla รผst dรผzey รงip รผretim kapasitesi inลa edildikรงe, bu gibi ลirketleri izlemek ve karar verme mekanizmalarฤฑnฤฑn deฤiลip deฤiลmediฤini gรถrmek ilginรง olacak.
