Merkez Bankasฤฑโnฤฑn (TCMB) faiz indirimleriyle rekor รผstรผne rekor kฤฑrdan dรถviz kurlarฤฑnda bu gece sert gerileme ve dalgalanma yaลanฤฑyor.
Gรผne 16,50โden baลlayฤฑp akลam saatlerinde 18,36 ile rekor kฤฑran dolar/TLโde, Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤanโฤฑn aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ ancak ayrฤฑntฤฑlarฤฑ belli olmayan yeni finansal araรงla sert dรผลรผล gรถrรผldรผ.
Sรถzcรผ’nรผn haberine gรถre gรผndรผz tarihi bir yรผkseliล kaydeden dolar kuru, gece de tarihi dรผลรผลle 12,27 seviyesine kadar geriledi.
Peki dรถviz kurlarฤฑnฤฑ bu kadar sert ลekilde dรผลรผren yeni finansal araรง ne?
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan, bugรผn kabine toplantฤฑsฤฑnฤฑn ardฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada ลunlarฤฑ sรถyledi:
* Kurdaki dalgalanmayฤฑ durdurarak, nispi bir istikrarฤฑ saฤlamak iรงin serbest piyasa ekonomi kurallarฤฑ รงerรงevesinde yeni araรงlarฤฑ devreye alฤฑyoruz. ลimdi sizlere bu รงerรงevede รถnรผmรผzdeki gรผnlerde hayata geรงireceฤimiz yeni tedbirleri baลlฤฑklarฤฑyla ifade etmek istiyorum.
* Tasarruflarฤฑnฤฑ deฤerlendirirken kurdaki yรผkseliลten kaynaklanan kaygฤฑlarฤฑnฤฑ gidermek isteyen vatandaลlarฤฑmฤฑza yeni bir finansal alternatif sunuyoruz. ฤฐnsanlarฤฑmฤฑzฤฑn bankadaki TL varlฤฑฤฤฑnฤฑn mevduat kazancฤฑ, kur artฤฑลฤฑndan yรผksekse bu getiriyi elde edecek. Ama kur getirisi mevduat kazancฤฑnฤฑn รผstรผnde kalฤฑrsa aradaki fark doฤrudan vatandaลฤฑmฤฑza รถdenecek. Bu kazanรง stopaj vergisinden de muaf tutulacak.
* Bundan sonra hiรงbir vatandaลฤฑmฤฑzฤฑn kur daha yรผksek olacak diye mevduatฤฑnฤฑ TL’den dรถvize geรงirmesine ihtiyaรง kalmayacak.
Bu aracฤฑn ayrฤฑntฤฑlarฤฑ henรผz belli deฤil ancak โdรถvize endeksli TL mevduatโ konusunda ekonomist Dr. Murat Kubilay, deneyimli bankacฤฑ Kerim Rota ve Prof. Dr. Cem Baลlevent, sozcu.com.trโnin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtladฤฑ ve olasฤฑ getiriler ile riskleri anlattฤฑ.
โMevcut uygulanan politikalar dรถvize talebi artฤฑrฤฑyor ve bu durum hem dรถvizin fiyatฤฑnฤฑn artmasฤฑna hem de yurt dฤฑลฤฑna ve yastฤฑk altฤฑna dรถviz รงฤฑkฤฑลฤฑna neden oluyor. Bu durumlarฤฑn ilki yรผksek enflasyona ikincisi ise finansal sistemin sarsฤฑlmasฤฑna neden oluyorโ sรถzleriyle mevcut durumu anlatan Kubilay, yeni aรงฤฑklanan araรง iรงin ลunlarฤฑ sรถyledi:
โDรถviz olmayan ama dรถviz benzeri getiri saฤlayan enstrรผmanlar kullanฤฑlmak isteniyor. Bรถylece uluslararasฤฑ karลฤฑlฤฑฤฤฑ olan dรถviz banknotlarฤฑ yerine, yalnฤฑzca Tรผrkiye’de kabul edilen ama gerรงek dรถviz kadar getiri saฤlayan finansal araรงlar yatฤฑrฤฑmcฤฑlara sunuluyor. Kurumlar iรงin dรถviz endeksli tahvil ve daha รงok bireyler iรงin dรถviz getirili mevduat รถn plana รงฤฑkฤฑyor.โ
โNasฤฑl bir sรถzleลme olacaฤฤฑ kesin bilinmemekle birlikte; muhtemelen TL mevduat getirisinin รผstรผne, varsa dรถvizin ek getirisi, eklenecek (gรถtรผrรผsรผ varsa dรผลรผlmeyecek). Tabii bu durum, dรถvizin yรผkselmeye devam etmesi halinde, bankalarda ciddi bir yรผk bฤฑrakacak. Bu kฤฑsmฤฑ da Hazine รผstlenecek.โ
Eฤer bu tedbire raฤmen dรถviz kurlarฤฑ hฤฑzlฤฑ bir ลekilde yukarฤฑ giderse, Hazineโnin bu getirileri TL cinsi รถdeyeceฤi iรงin รงok ciddi TL รผretimi, yani parasal geniลleme gerekeceฤini dile getiren Kubilay, riskleri ลu sรถzlerle anlattฤฑ:
โSistemin kritik noktasฤฑ gรผven; yani dรถviz mi yoksa dรถvize endeksli ama TL cinsi bir enstrรผman mฤฑ sorusuna vatandaลฤฑn vereceฤi cevap.
Eฤer doฤrudan dรถvize talep sรผrerse, o zaman bu tahvil ve mevduatlar iรงin รถdenmesi gerekecek faiz yรผkรผ รงok artar; รถnce devlet bรผtรงesi bozulur ardฤฑndan da รถdenebilmesi iรงin yaratฤฑlan TL’den dolayฤฑ enflasyon iyice patlar.
Eฤer bu talep durursa, Hazine’ye yรผk kalmadan kur artฤฑลฤฑ durdurulur; olaฤan TL mevduat faiz yรผkรผnรผ sadece bankalar รถder. Yani asฤฑl mesele gerรงek dรถvizle dรถviz benzeri arasฤฑndaki getiri farkฤฑ olmayacaฤฤฑna ikna olunmasฤฑ ve uluslararasฤฑ geรงerlilik olmamasฤฑnฤฑn รถnemsenmemesi.โ
ฤฐรงinde bulunduฤumuz durumun bir gรผven krizi olduฤunu, yani sorunun TL’nin yetersiz getirisini aลmฤฑล durumda olduฤunu belirten Kubilay, โBu nedenle bu tip enstrรผmanlarla kur artฤฑลฤฑnฤฑ tรผmden durdurmak zor, yavaลlatmaksa mรผmkรผn ama bรผtรงedeki bozulma ve enflasyondaki artฤฑล pahasฤฑnaโ dedi.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar bu enstrรผmanฤฑ tercih ederse, devletin en bรผyรผk getirisinin yastฤฑk altฤฑna giden dรถvizi durdurmak olacaฤฤฑna iลaret eden Kubilay, โBรถylece finansal sistemin aลฤฑrฤฑ fiziki dรถviz talebiyle sarsฤฑlma ihtimali ve neticesinde sermaye kontrolรผ endiลesi gรผndemden dรผลer. Ancak tรผm sistem gรผvene dayalฤฑ olduฤu iรงin, Erdoฤan’ฤฑn seรงime yaklaลan dรถnemde popรผlist politika uygulama ihtimali bulunduฤu iรงin, toplumda da Erdoฤan’ฤฑn finansal tercihlerine iliลkin genel bir kanฤฑ olduฤu iรงin, iktidarฤฑn arzuladฤฑฤฤฑ sonuรงlara muhtemelen ulaลฤฑlamayacak. รzetle, mevcut dรถviz mevduatlarฤฑnda bir รงรถzรผlme zor, ancak dรถvize olan yeni talepte bir yavaลlama ihtimal dahilindeโ dedi.
Gelecek Partisi Genel Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ da olan Kerim Rota, buna benzer bir uygulamanฤฑn โdรถvize รงevrilebilir mevduatโ adฤฑyla 1967-1977 arasฤฑndaki 10 yฤฑlda yurt dฤฑลฤฑndaki iลรงi dรถvizleri ve ลirketlerin dรถviz gelirleri iรงin uygulandฤฑฤฤฑnฤฑ ancak devalรผasyonlar olunca Hazineโnin o dรถnem iรงin bรผyรผk bir rakam olan 2,5 milyar dolar zararla bu uygulamaya son verdiฤini hatฤฑrlattฤฑ.
Eฤer yeni uygulama yaygฤฑn ve ulaลฤฑlabilir bir รผrรผn olursa TL ya da dรถviz mevduat yapan herkesin buna geรงebileceฤini ve ilk etapta kur dรผลรผลรผ olabileceฤini belirten Rota, ancak bu รผrรผnรผn olasฤฑ kur artฤฑลlarฤฑna karลฤฑ Hazineโye bรผyรผk yรผk getirebileceฤini, bรผyรผk tehlike oluลturacaฤฤฑnฤฑ, tรผm finansal sistemin dolarize olmasฤฑ anlamฤฑna geleceฤini vurguladฤฑ.
Rota, yeni uygulamayla birlikte TL kredilerde de faiz oranฤฑ belirlemenin รงok zor olabileceฤini, bankalarฤฑn kredi faizlerinde ciddi artฤฑลa gidebileceฤini belirtti.
Bilgi รniversitesi รถฤretim รผyesi Prof. Dr. Cem Baลlevent, bu รผrรผnรผ รถzel bankalarฤฑn sunmasฤฑnฤฑn zor olduฤunu, Merkez Bankasฤฑโnฤฑn kararlarฤฑndan dolayฤฑ ortaya รงฤฑkabilecek maliyetleri karลฤฑlama ลanslarฤฑnฤฑn olmayacaฤฤฑnฤฑ, ancak kur farkฤฑnฤฑ Hazine karลฤฑlarsa mรผmkรผn olabileceฤini belirtti.
Kamu bankalarฤฑ bu รผrรผnรผ sunmalarฤฑ durumunda tรผm talebi karลฤฑlayฤฑp karลฤฑlamayacaklarฤฑnฤฑn, aรงฤฑlan hesaplarฤฑn vadesinin ne olacaฤฤฑnฤฑn, รถrneฤin bu tรผr bir hesap aรงan mudiden parasฤฑnฤฑ en az 1 yฤฑl tutmasฤฑnฤฑn istenip istenmeyeceฤini gรถrmek gerektiฤini belirten Baลlevent, โBu sorularฤฑn yanฤฑtฤฑ, ne kadar cazip olacaฤฤฑnฤฑ belirleyecek. Gรผnรผmรผzรผn karmaลฤฑk finansal piyasalarฤฑnda ne gibi sonuรงlara yol aรงacaฤฤฑnฤฑ, รถngรถrmek รงok kolay deฤilโ dedi.
รte yandan, TCMBโnin eski baลekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara da yeni aรงฤฑklanan uygulamaya dair yorumunu sosyal medya hesabฤฑndan paylaลtฤฑ.
Kara, โSon yฤฑllarda dรถviz borรงlanma, TCMB rezerv satฤฑลlarฤฑ ve dรถvizli รถdeme garantileri ile merkezi hรผkรผmet sistemin kur riskini รผzerine almฤฑลtฤฑ. Listeye dรถvize endeksli mevduat ve ihracatรงฤฑya ileri vadeli kurun eklenmesiyle kamu kesimi yakฤฑn tarihin en dolarize bilanรงosuna sahip olduโ dedi.
ฤฐktisatรงฤฑ Refet Gรผrkaynak, Twitter hesabฤฑndan paylaลtฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede โAdฤฑna faiz artฤฑลฤฑ denmeyerek epik faiz artฤฑลฤฑ yapฤฑldฤฑ. Merkez Bankasฤฑ yรผzde 14 ile para vermeye devam edecekse bu da iลe yaramaz. Temel iktisat ile kavgaya girip bรผtรผn รผlkenin kafasฤฑnฤฑ gรถzรผnรผ yardฤฑrdฤฑlarโ dedi.
