Endonezya’da cรผzdanฤฑnda para tomarlarฤฑyla milyoner olmak รงok kolay. Hele yabancฤฑysanฤฑz. Daha havalimanฤฑndayken, pasaport ve gรผmrรผk kontrolรผnden geรงtikten hemen sonra bir bankamatikte 100 euro bozdurmak bir buรงuk milyon Rupi sahibi olmaya yetiyor.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk adalar รผlkesinin para birimi sฤฑfฤฑra doymuyor. Bir Rupi 0,0000635 euro ediyor. 63,50 euro sizi milyoner yapฤฑyor. ฤฐran ve Vietnam’da milyon sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ aลmak รงok daha kolay. ฤฐran’da 25,80, Vietnam’da ise 37,50 euro bozduran o รผlkenin milli para birimiyle milyoner olup รงฤฑkฤฑyor. Endonezya hรผkรผmeti ve merkez bankasฤฑ ‘bol sฤฑfฤฑrlฤฑ para politikasฤฑna’ dur deme zamanฤฑnฤฑn geldiฤi gรถrรผลรผnde 260 milyon nรผfuslu รผlkenin Devlet Baลkanฤฑ Joko Widodo Rupi’den รผรง sฤฑfฤฑrฤฑ attฤฑrmayฤฑ planlฤฑyor. Widodo sฤฑfฤฑrlarฤฑn azalmasฤฑyla gรผnlรผk hayat kolaylaลacaฤฤฑ gibi รผlkesinin dฤฑล itibarฤฑnฤฑn da artacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Banknot enflasyonu
Endonezya Ekonomi Bakanฤฑ Darmin Nasution “Bu bir prestij meselesidir. 300 dolar karลฤฑlฤฑฤฤฑnda kucak dolusu Rupi alan bir yabancฤฑya sorun. Bu ne biรงim รผlke demez mi?”, diye soruyor. Kaliteli bir lokantadaki akลam yemeฤi ortalama 3,5 milyon Rupi’ye รงฤฑkฤฑyor. Bรผtรผn dรผnyada para istikrarฤฑnฤฑn รถlรงรผlmesinde endeks yerine geรงen McDonalds’ฤฑn Big Mac’ini 38 bin Rupi’ye yiyebiliyorsunuz.
Daha da zahmet vereni 100 bin Rupi’nin (6,35 Euro) รผzerinde banknot bulunmamasฤฑ. Dรผลรผk รผcretle รงalฤฑลan bile yanฤฑnda tomarla banknot taลฤฑmak zorunda kalฤฑyor. Oysa 1997 ve 1998 yฤฑllarฤฑnda Asya finans krizi sฤฑrasฤฑnda dibe vuran Endonezya parasฤฑ son yฤฑllarda deฤerlenmeye baลladฤฑ. Son on yฤฑlda birkaรง kez รผรง sฤฑfฤฑrฤฑn atฤฑlmasฤฑ planlanmฤฑล, ancak dรผnya ekonomindeki belirsizlikler yรผzรผnden bundan vazgeรงilmiลti. Uzmanlar ลimdi para reformu iรงin zamanฤฑn uygun olduฤunu sรถylรผyorlar.
Endonezya Devlet Baลkanฤฑ Joko Widodo
Ekonomik istikrar รผlkesi
Endonezya’ya giden yabancฤฑlar
Endonezya’nฤฑn enflasyon oranฤฑ yรผzde 4 dolayฤฑnda. Ekonomisi yฤฑlda yรผzde 5 oranฤฑnda bรผyรผyor. Ada devleti 20’ler Grubu’nun 16’ncฤฑ sฤฑrasฤฑnda yer alฤฑyor. Uzmanlar, dรผnyada en รงok Mรผslรผman’ฤฑn yaลadฤฑฤฤฑ bu Uzakdoฤu รผlkesinin birkaรง on yฤฑla kadar Almanya’yฤฑ bile geride bฤฑrakabileceฤini belirtiyorlar.
Endonezya Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ Darmin Nasution รผlkesinin siyasi ve ekonomik bakฤฑmdan istikrarlฤฑ olduฤunu belirtiyor ve ekliyor: “Bu giriลim ekonomiye yarar saฤlar. Ancak uzun sรผrecektir. Endonezya, halkฤฑn eฤitim derecesinin รถnemli farklar gรถsterdiฤi bรผyรผk bir รผlkedir”, diyor.
Halkฤฑn arasฤฑnda da birkaรง sฤฑfฤฑrdan kurtulmanฤฑn iyi olacaฤฤฑnฤฑ sรถyleyenler var. Bir banka memuru paralarฤฑnฤฑn beล paralฤฑk olmasฤฑndan utanรง duyduklarฤฑnฤฑ sรถylรผyor. Ancak para reformunun fakir kesimleri kaosa sรผrรผkleyebileceฤi endiลesiyle sฤฑfฤฑrlarฤฑn muhafaza edilmesinden yana olanlar da var.
Kimi Endonezyalฤฑ sฤฑfฤฑr atma operasyonundan sonra fiyatlara zam yapฤฑlabileceฤi ve enflasyonun artabileceฤi gรถrรผลรผnde. 1959 yฤฑlฤฑndaki son para reformu huzursuzluklara yol aรงmฤฑล ve esnaf yeni parayฤฑ almaya yanaลmamฤฑลtฤฑ. Yeni paranฤฑn benimsenmesi รผlkenin รผcra kรถลelerinde uzun zaman almฤฑลtฤฑ.
Endonezya Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ Darmin Nasution
100’den fazla รผlke bu yolu seรงti
Uzmanlar dรผzenlemeden sonra Rupi’nin deฤer kaybetmeyeceฤinden emin gรถrรผnรผyorlar. Aynฤฑ zamanda halka alฤฑลmasฤฑ iรงin zaman tanฤฑnmasฤฑnฤฑ da tavsiye ediyorlar. Uluslararasฤฑ alandaki sฤฑfฤฑr atarken istikrarฤฑ koruma tecrรผbesinden yararlanmak da mรผmkรผn olacak.
Fazla sฤฑfฤฑrlarฤฑ banknotlarฤฑndan silen รผlkelerin sayฤฑsฤฑ 100’รผn รผzerinde. Ancak sรถz konusu รผlkelerin parasฤฑ gรผnรผmรผz Endonezya’sฤฑnฤฑn aksine sรผrekli deฤer kaybediyor ve yรผksek enflasyon yรผzรผnden aลฤฑnฤฑyordu. Arjantin ve Brezilya gibi Gรผney Amerika รผlkeleri devalรผasyonu sistematik bir araรง haline getirmiลti.
Sฤฑfฤฑr atma tecrรผbesi olan Avrupa รผlkeleri de az deฤil. Tรผrkiye, Romanya ve Beyaz Rusya paralarฤฑnฤฑ fazla sฤฑfฤฑrlardan arฤฑndฤฑran son รผlkeler oldu. Bolca sฤฑfฤฑr atan รผlkeler arasฤฑnda Almanya’yฤฑ da saymak gerekir. Enflasyon oranฤฑnฤฑn astronomik oranlara รงฤฑktฤฑฤฤฑ 1923 yฤฑlฤฑnda Weimar Cumhuriyeti’nin para birimi ‘revize’ edilmek zorunda kalฤฑnmฤฑลtฤฑ.
