Tรผrkiyeโde son dรถnemde Borsa ฤฐstanbulโda halka arz kuyruฤu oluลmuล gรถrรผnรผyor. รok sayฤฑda ลirket Sermaye Piyasasฤฑ Kuruluโndan (SPK) onay almฤฑล, piyasa araลtฤฑrmasฤฑnฤฑ ve ลirket deฤerlemesini yapmฤฑล, hisselerini satmak iรงin takvimi ayarlamaya รงalฤฑลฤฑyor.
Bunlar arasฤฑnda enerji sektรถrรผnden oyuncular da dikkat รงekiyor.
Peki enerji sektรถrรผ ลirketleri neden halka aรงฤฑlmaya bu kadar hevesli?
Genel geรงer nedenler, enerji ลirketleri iรงin de geรงerli kuลkusuz.
Yani uzun vadeli finansal borรงlarฤฑ kapatmak iรงin kaynak arayฤฑลฤฑ, iลletme sermayesi ihtiyacฤฑ, gelir-gider senkronizasyonunda bozulmaya karลฤฑ kรถprรผ kredi bulma kaygฤฑsฤฑ gibi nedenler tรผm sektรถrlerde olduฤu gibi enerji sektรถrรผndeki ลirketleri de halka aรงฤฑlmaya yรถnelten nedenler arasฤฑnda.
Ancak enerji sektรถrรผ oyuncularฤฑnฤฑ diฤer sektรถrlerden ayฤฑran รถnemli รถzellikler var.
รncelikle, tรผm dรผnyada enerji dรถnรผลรผmรผ yaลanฤฑyor.
ฤฐnsanlฤฑk, fosil yakฤฑtlarฤฑ bฤฑrakฤฑp, yenilenebilir kaynaklara yรถneliyor.
Bu dรถnรผลรผm, sadece yeni yatฤฑrฤฑmlar iรงin deฤil, mevcut iลletmeler iรงin de kaynak ihtiyacฤฑnฤฑ beraberinde getiriyor. รyle ya, zamanฤฑn ruhuna uygun olmayan enerji kaynaklarฤฑ terk edilirken, eski teknolojiye dayalฤฑ tesisler de rekabet gรผรงlerini kaybetmemek iรงin dรถnรผลmek zorunda kalฤฑyor.
Enerji sektรถrรผnรผ diฤerlerinden ayฤฑran bir baลka รถnemli รถzellik ise bu alandaki yatฤฑrฤฑmlarฤฑn hayata geรงirilme sรผresinin uzunluฤu. Yani hidroelektrik santralinin hayata geรงiriliลi iรงin, fizibilite, karar verme, izin alma ve inลa sรผreรงleri dahil 5-7 yฤฑl gerekebiliyor. Aslฤฑnda bundan daha da รถnemlisi, bu yatฤฑrฤฑmlarฤฑn geri dรถnรผล sรผrelerinin รงok uzun oluลu. Dolayฤฑsฤฑyla enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑnda dฤฑล kaynak, yani kredi/borรง bulma ihtiyacฤฑ oldukรงa yรผksektir. Bu nedenle de enerji alanฤฑndaki yatฤฑrฤฑmcฤฑlar, herhangi bir projenin daha fizibilite aลamasฤฑndan itibaren finans kuruluลlarฤฑ ile dirsek temasฤฑnda bulunmak durumundadฤฑrlar.
Tรผm bu genel geรงer konularฤฑ geride bฤฑraktฤฑktan sonra, enerji ลirketlerini halka arza yรถnelten, onlarฤฑ bu yรถnde motive eden faktรถrleri sฤฑralayalฤฑm isterseniz.
1 – Devlet teลvik ediyor: Tรผrkiyeโde enerji sektรถrรผne 2000โli yฤฑllarฤฑn baลฤฑndan bu yana รถzel sektรถr yatฤฑrฤฑmlarฤฑ damgasฤฑnฤฑ vuruyor. Enerjide liberalizasyonla elektrik daฤฤฑtฤฑmฤฑ tamamen รถzelleลti. Doฤalgaz daฤฤฑtฤฑm ve satฤฑลฤฑna yรถnelik yatฤฑrฤฑmlar, ฤฐGDAลโฤฑ saymazsak tamamen รถzel sektรถre eliyle yapฤฑlฤฑyor. Yeni elektrik รผretim yatฤฑrฤฑmฤฑ yapmayan devlet elindeki kรถmรผr santrallerinin bรถlรผmรผ ile ciddi miktarda hidroelektrik santralini รถzel sektรถre devretti. Devlet bu รถzelleลtirmeler sฤฑrasฤฑnda parasฤฑnฤฑ peลin aldฤฑ. Alฤฑcฤฑ taraf ise bu paranฤฑn รงok cรผzโi bir kฤฑsmฤฑnฤฑ cebinden รถdedi, bรผyรผk bรถlรผmรผnรผ bankalardan kredi alarak karลฤฑladฤฑ. Devlet ลimdi o kredileri รถdemekte zorlanan oyuncularฤฑn birรงoฤuna destek olmaya รงalฤฑลsa da bu konuda fazla ileri gitmesinin piyasa yapฤฑsฤฑnฤฑ bozacaฤฤฑnฤฑn farkฤฑnda. Bu yรผzden de โbaลฤฑnฤฑzฤฑn รงaresine bakฤฑnโ demese bile, gidin borรงlarฤฑnฤฑzฤฑ yeniden yapฤฑlandฤฑrฤฑn, olmadฤฑ halka aรงฤฑlฤฑp buradan elde edeceฤiniz gelirle รถdeme takviminizi rahatlatฤฑn diyor. Size halka arz sรผrecinde biz de vergi ve benzeri kolaylฤฑklar saฤlarฤฑz demeyi de ihmal etmiyor belli ki…
2 – Bankacฤฑlar teลvik ediyor: Enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑ proje finansmanฤฑ ile hayata geรงirildikleri iรงin uzun vadeli borรงlarฤฑ yรผksektir. Yatฤฑrฤฑmlarฤฑ finanse eden bankalar, verdikleri uzun vadeli borcun geri dรถnรผล riskini bir an รถnce azaltmak amacฤฑyla, รผretime geรงip ciro elde etmeye baลlamฤฑล iลletmeleri halka arza teลvik ediyor. Halka arzdan elde edecekleri kaynakla borรงlarฤฑn bir bรถlรผmรผnรผ รถdemeleri ya da daha รถdenebilir koลullarla yeniden yapฤฑlandฤฑrmalarฤฑ, borรง veren bankalarฤฑ da rahatlatฤฑyor รงรผnkรผ.
3 – Yenilenme iรงin kaynak arฤฑyorlar: Enerji ลirketleri, eski teknolojiye dayalฤฑ ekipmanlarla rekabetรงi olamadฤฑklarฤฑ iรงin teknoloji yatฤฑrฤฑmฤฑ yapma ihtiyacฤฑ duyuyorlar. Bu yatฤฑrฤฑmlarฤฑn finansmanฤฑnฤฑ mevcut gelirleri ile karลฤฑlamalarฤฑ kolay gรถrรผnmรผyor. ลu dรถnemde bankalarฤฑn karลฤฑsฤฑna iลletme kredisi talebiyle รงฤฑktฤฑklarฤฑnda karลฤฑlaลacaklarฤฑ yรผksek maliyetin farkฤฑndalar. Dolayฤฑsฤฑyla borรงlanmak yerine hisselerden bir kฤฑsmฤฑnฤฑ halka arz ederek teknolojik yenilenmeyi saฤlayacak yatฤฑrฤฑmlarฤฑ yaparak, geleceฤe daha rahat bakabileceklerini gรถrรผyorlar.
4 – Elektrik fiyatlarฤฑ tahminlerin altฤฑnda: รzellikle elektrik sektรถrรผnde bundan 10 yฤฑl รถncesine gรถre fizibilite raporlarฤฑ oldukรงa farklฤฑ. รรผnkรผ 2012-2013 yฤฑllarฤฑnda Cumhuriyetin 100โรผncรผ yฤฑlฤฑnda, yani 2023 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiyeโnin toplam elektrik talebinin 500 milyar kilovatsaati bulacaฤฤฑ tahmin ediliyordu. Oysa sรถz konusu projeksiyon ilerleyen yฤฑllarda kademe kademe aลaฤฤฑ รงekildi. 2020 yฤฑlฤฑnda รผretilen elektrik miktarฤฑ 305 milyar kWh seviyesindeydi. Talep tahminleri aลaฤฤฑ dรผลerken arz fazlasฤฑ da ortaya รงฤฑkฤฑnca (kurulu gรผรง yaklaลฤฑk 96 bin MW) elektrik fiyatlarฤฑna iliลkin tahminler epeyce ลaลmฤฑล oldu. Dolayฤฑsฤฑyla son 10 yฤฑlda hayata geรงirilmiล santrallerin pek รงoฤu iรงin yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmฤฑ geri รถdeme sรผresi รงok uzadฤฑ. 10 yฤฑl sonra borรงlarฤฑnฤฑ รถdemiล bir santrale sahip olmayฤฑ dรผลleyen bir enerji yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ, bu hayali iรงin duruma gรถre bir buรงuk ya da iki kat bir sรผre beklemek zorunda olduฤunu fark etti.
Bu durumdaki patronlar da ลirketlerini halka arz ederek kaynak ihtiyacฤฑnฤฑ karลฤฑlamaya รงalฤฑลฤฑyor.
