Tรผrkiye ekonomisinde son 10 yฤฑlda yaลanan deฤiลimi, dรถnรผลรผmรผ, geliลimi tek bir sektรถr รผzerinden anlatฤฑn deseler nasฤฑl cevap verirsiniz?
Hiรง kuลkusuz รงoฤunluฤun aklฤฑna kรถprรผler, havalimanlarฤฑ, yรผksek hฤฑzlฤฑ tren, limanlar, duble yollar gibi devasa altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑ ile ฤฐstanbul baลta olmak รผzere รผlkenin dรถrt bir yanฤฑnฤฑ alฤฑลveriล merkezlerinin ve gรถkdelenlerin sarmasฤฑna ve yol aรงan gayrimenkuldeki hฤฑzlฤฑ bรผyรผme gelecektir.
Ve bu doฤrudur da.
Peki ikinci bir sektรถr daha sรถyleyin denilse ne dersiniz?
Sizi bilmem ama ben enerji derim.
2001’de รงฤฑkarฤฑlan ve enerji sektรถrรผnรผ serbestleลtirmeyi hedefleyen Elektrik Piyasasฤฑ Kanunu ile baลlayan bir sรผreรงten sรถz ediyoruz.
Elektrik daฤฤฑtฤฑmฤฑ tamamen รถzel sektรถre devredildi. Ve bu operasyonla devletin kasasฤฑna รถzel sektรถr tarafฤฑndan yaklaลฤฑk 12-13 milyar dolar koyuldu.
Elektrik รผretiminde ise 2002 yฤฑlฤฑndaki 32 bin MWโlik bir kurulu gรผce karลฤฑlฤฑk bugรผn 74 bin MWโnin รผzerinde bir kapasiteden sรถz ediyoruz.
Ve bu kurulu gรผcรผn aฤฤฑrlฤฑklฤฑ bรถlรผmรผ de รถzel sektรถr eliyle yapฤฑldฤฑ. Kabaca sรถylersek, 40 bin MWโnin รผzerindeki ilave gรผรง iรงin de 45-50 milyar dolarlฤฑk bir yatฤฑrฤฑm yapฤฑldฤฑ.
Tรผm bu yatฤฑrฤฑmlarฤฑn yรผklรผce bir kฤฑsmฤฑ iรงin รถzkaynak yerine borรงlanma yoluyla saฤlanan kaynaklar kullanฤฑldฤฑ.
O halde yaklaลฤฑk 60 milyar dolarlฤฑk bir finansal borรง yรผkรผnden sรถz etmek yanlฤฑล olmaz.
Ki bunu hem finans sektรถrรผ temsilcileri hem de enerji sektรถrรผ oyuncularฤฑ zaman zaman ifade ediyorlar.
Peki bu kaynaklarฤฑn finans sektรถrรผne sorunsuz ลekilde dรถnmesi ne รถlรงรผde mรผmkรผn?
Ekonomide รงarklar dรถnmeye devam ettiฤi sรผrece, yani pedala basฤฑldฤฑฤฤฑ sรผrece dรถneceฤini sรถyleyebiliriz.
Ancak elektrik piyasasฤฑndaki geliลmeler, bir tehlike sinyali veriyor.
Son yฤฑllarda toptan elektrik piyasasฤฑndaki fiyatlar sรผrekli geriliyor. Potansiyel enerji sektรถrรผ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan referans alฤฑnan bu fiyatlar TL cinsinden. Ve rakamlar ลu sฤฑralarda 5-6 yฤฑl รถncesinin bile altฤฑnda.
Bu ne anlama geliyor?
Elektrik sektรถrรผne dรถviz cinsinden yatฤฑrฤฑm yapan รถzel sektรถr satฤฑลlarฤฑnฤฑ TL cinsinden yapฤฑyor.
ฤฐลte fiyatlardaki bu geliลmeler, enerji sektรถrรผ yatฤฑrฤฑmlarฤฑ iรงin alฤฑnmฤฑล finansal borรงlarฤฑn nasฤฑl รงevrileceฤi sorusunu beraberinde getiriyor.
Bazฤฑ bรผyรผk enerji oyuncularฤฑ, finansal borรงlarฤฑnฤฑ kolay รงevirmek iรงin birkaรง yฤฑldฤฑr รงeลitli รงรถzรผm yรถntemleri geliลtirdi.
รzellikle dรถviz cinsinden borรงlarฤฑ TL cinsinden borรงlara รงevirip daha uygun รถdeme ลartlarฤฑ oluลturmaya yรถneldiler.
Uzun soluklu hareket edebilecek gรผce sahip รถnemli oyuncular bunu yaparken, yapamayanlarฤฑn da bulunduฤunu sรถylemeye herhalde gerek yoktur.
Bu durumda enreji sektรถrรผnde el deฤiลtirmelerin, birleลmelerin, kฤฑsacasฤฑ konsolidasyonun kaรงฤฑnฤฑlmaz olduฤu sonucuna gรถtรผrรผyor bizi.
Eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Murat Mercan Enerji Gรผnlรผฤรผโne verdiฤi rรถportajda konuya iliลkin sorularฤฑ cevaplarken, โkonsolidasyon kaรงฤฑnฤฑlmazโ mesajฤฑnฤฑ verdi.
Ancak Mercan konuya daha yukarฤฑdan bakฤฑp, bu sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ ortamฤฑn bazฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin de bรผyรผme ve sektรถre girme fฤฑrsatฤฑ yarattฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Bu fฤฑrsatฤฑ yaratan ise aslฤฑnda sektรถrdeki varlฤฑk deฤerlerinin erozyona uฤramasฤฑndan baลka bir ลey deฤil.
Son 10 yฤฑlda enerji sektรถrรผndeki bรผyรผme trenine binememekten yakฤฑnan รงok sayฤฑda oyuncu olduฤu biliniyor.
Evet, iลin bu kฤฑsmฤฑ bir ลekilde kendi dengesini bulur diyebiliriz.
Ancak varlฤฑk deฤerleri erozyona uฤradฤฑฤฤฑna gรถre, bu varlฤฑklarฤฑn oluลmasฤฑ iรงin verilmiล finansal desteklerin bankacฤฑlฤฑk sistemine geri dรถnmesinde ciddi sฤฑkฤฑntฤฑlar yaลanmasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmaz.
O halde elekttrikten mรผlhem, bu meselenin, ekonominin bรผtรผnรผ aรงฤฑsฤฑndan yol aรงacaฤฤฑ sorunun adฤฑnฤฑ โFinansta yรผksek gerilimโ koymak รงok da yanlฤฑล olmaz.
