Dรผnya Bankasฤฑโnฤฑn bugรผn Ankaraโda aรงฤฑklanan Tรผrkiye Dรผzenli Ekonomik Notuโna (Ekim) gรถre 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn ikinci รงeyreฤinde, yatฤฑrฤฑmlar sรผrpriz bir artฤฑล gรถstererek bรผyรผmeyi destekledi.
Haziran ayฤฑndaki genel seรงimler รถncesindeki belirsizliklere raฤmen, yฤฑlฤฑn ikinci รงeyreฤinde mevsim etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล (MEA) bรผyรผmenin รงeyrek bazฤฑnda yรผzde 1,3 olarak gerรงekleลtiฤinin belirtildiฤi รงalฤฑลmada, “Beklendiฤi gibi รถzel sektรถr ve kamu tรผketimleri ivme kaybetmeye devam etti. Altฤฑn ihracatฤฑ ve ithalattaki dรผลรผล sebebiyle ilk รงeyrekte bรผyรผmeye olumlu katkฤฑda bulunan net ihracat, ikinci รงeyrekte zayฤฑf gerรงekleลen ihracat talebi sebebiyle bรผyรผmeye negative katkฤฑ yaptฤฑ. Stoklarฤฑn eritilmesi de bรผyรผmenin hฤฑzlandฤฑrฤฑlmasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olamadฤฑ. รte yandan, รถzel yatฤฑrฤฑmlar beklenmeyen bir ลekilde yรผkseldi ve ikinci รงeyrekteki bรผyรผmenin ana sรผrรผkleyicisi oldu. Bu durum, รถzel sektรถrรผn Haziran seรงimleri
sonrasฤฑnda belirsizliklerin ortadan kalkacaฤฤฑ รถngรถrรผsรผ ile daha รถnce ertelenen yatฤฑrฤฑmlarฤฑ gerรงekleลtirdiฤini gรถstermektedir” denildi.
Dรผnya Bankasฤฑ’nฤฑn Ekonomik Notu’nda ลu ayrฤฑntฤฑlara yer verildi:”2015 yฤฑlฤฑnda enflasyonun hedefin รผzerinde kalmasฤฑ bekleniyor. Mayฤฑs ayฤฑnda zirve yapan 12 aylฤฑk enflasyon, รถzellikle Mayฤฑs ve Haziran gฤฑda fiyatlarฤฑndaki dรผลรผล sayesinde Temmuz ayฤฑnda 1,3 puan dรผลรผลle yรผzde 6,8โe geriledi. Liranฤฑn deฤer kaybetmesi ve kรผresel petrol fiyatlarฤฑndaki artฤฑล sebebiyle Mayฤฑs ayฤฑna kadar yรผkselen enerji enflasyonu, kรผresel petrol fiyatlarฤฑnฤฑn varil baลฤฑna 45 ABD$
seviyelerine inmesi ile birlikte Eylรผl sonuna doฤru gevลedi. รte yandan, gฤฑda fiyatlarฤฑ tekrar hฤฑzlฤฑ bir ลekilde yรผkselmeye baลladฤฑ ve Eylรผl ayฤฑnda gฤฑda enflasyonu momentumunu yรผzde 14,7โye kadar yรผkseltti. Kurda deฤer kaybฤฑnฤฑn tekrar baลlamasฤฑ, รงekirdek enflasyonu yรผzde 8โin รผzerine ve momentumunu yรผzde 10,5โin รผzerine yรผkseltti.
รzellikle, kurun deฤer kaybetmesi sebebiyle otomobil fiyatlarฤฑnda yaลanan keskin artฤฑล, Eylรผl ayฤฑnda enflasyon artฤฑลฤฑna yรผksek katkฤฑda bulundu. Bu geliลmeler ile birlikte, Eylรผl itibariyle 12 aylฤฑk enflasyon yรผzde 7,9โa tฤฑrmandฤฑ. Ayrฤฑca, kurdaki deฤer kaybฤฑnฤฑn yerel enerji fiyatlarฤฑna yansฤฑmasฤฑ ile birlikte enerji enflasyonu da artฤฑล eฤilimi gรถstermesi muhtemeldir. Dolayฤฑsฤฑyla, 2015 yฤฑlฤฑnฤฑ enflasyon tahminimizi yukarฤฑ yรถnlรผ revize ederek yรผzde 7,5โe yรผkseltiyoruz.
Zayฤฑflayan lira ve รถnemli oranda dรผลen petrol fiyatlarฤฑnฤฑn etkisiyle daralmasฤฑ beklenen cari aรงฤฑk azalmadฤฑ. 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk yedi aylฤฑk dรถneminde Tรผrk Lirasฤฑ ABD dolarฤฑ karลฤฑsฤฑnda yรผzde 18,4 (Avro karลฤฑsฤฑnda yรผzde 7,6) deฤer kaybetti. Enerji aรงฤฑฤฤฑ รถnemli รถlรงรผde dรผลmรผล olmasฤฑna raฤmen, Tรผrkiyeโnin cari aรงฤฑฤฤฑ Temmuz 2015 sonu itibariyle son 12 aylฤฑk dรถnemde 45 milyar ABD dolarฤฑna yรผkseldi (altฤฑn etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล) -2014 yฤฑlฤฑnda 42,6 milyar ABD dolarฤฑ idi.
Cari aรงฤฑktaki kรถtรผleลmenin temel sebebi ticaret ortaklarฤฑndaki zayฤฑflฤฑklar ile 2015 yazฤฑnda turizm gelirlerinde yaลanan dรผลรผล oldu. รzellikle ABโdeki yavaล bรผyรผme, MENA bรถlgesi ve Rusyaโdaki gรผรงlรผkler cari aรงฤฑฤฤฑ olumsuz etkiledi. Liradaki deฤer kaybฤฑ devam etti ve Eylรผl sonu itibariyle yฤฑl baลฤฑndan bu yana ABD dolarฤฑ karลฤฑsฤฑndaki kayฤฑp yรผzde 29,8โe ulaลtฤฑ (Avro karลฤฑsฤฑndaki kayฤฑp yรผzde 20,1).
Yurt iรงindeki siyasi endiลeler ve kรผresel finans piyasalarฤฑndaki dalgalanmalar kฤฑsa vadeli sermaye giriลlerini kuruttu. Temmuz sonu itibariyle son รผรง aylฤฑk dรถnemde portfรถy รงฤฑkฤฑลlarฤฑ hฤฑzlanฤฑrken, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn yurt dฤฑลฤฑndan borรงlanmalarฤฑ ve Temmuz ayฤฑndaki bรผyรผk miktarlฤฑ doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑm giriลi sebebiyle uzun vadeli giriลler arttฤฑ. Uzayan vade finansman kalitesini iyileลtirmesine raฤmen, yฤฑlฤฑn ilk yedi aylฤฑk dรถneminde net giriลler cari aรงฤฑฤฤฑ
karลฤฑlamakta yetersiz kaldฤฑ. Sรถz konusu dรถnemde dรถviz rezervlerinden รงekilen 2,5 milyar ABD$โlฤฑk tutar ile cari aรงฤฑฤฤฑn bir kฤฑsmฤฑ finanse edilirken, net hata noksan kalemi 9.1 milyar ABD$ fazla verdi.
Merkez Bankasฤฑ, ABD Merkez Bankasฤฑโnฤฑn olasฤฑ faiz oranฤฑ yรผkseltme kararฤฑ karลฤฑsฤฑnda izleyeceฤi yol haritasฤฑnฤฑ aรงฤฑklarken, politika kararlarฤฑ konusunda beklemede kaldฤฑ. Merkez Bankasฤฑ รผรงรผncรผ รงeyrekte faiz oranlarฤฑnฤฑ mevcut seviyelerinde sabit tuttu. รte yandan, bankacฤฑlฤฑk sisteminde artan likidite ihtiyacฤฑ karลฤฑsฤฑnda, Merkez Bankasฤฑโnฤฑn Mayฤฑs ayฤฑnda 65 milyar TL civarฤฑnda olan fon enjeksiyonu, Eylรผl sonu itibariyle 90 milyar TLโnin รผzerine รงฤฑktฤฑ. Merkez Bankasฤฑ fazla finansmanฤฑn bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑnฤฑ gecelik borรง verme aracฤฑ yoluyla saฤladฤฑ ve Mayฤฑs ayฤฑnda yรผzde 25 olan gecelik finansmanฤฑn payฤฑ yรผzde
45โe yรผkseldi. Sonuรง olarak, 1 haftalฤฑk repo oranฤฑ yรผzde 7,5 iken, Merkez Bankasฤฑโnฤฑn ortalama finansman maliyeti yรผzde 9โa ulaลtฤฑ. รte yandan, Merkez Bankasฤฑ koridor geniลliฤini daraltarak para politikasฤฑ รงerรงevesini sadeleลtirmeyi vaat ettiฤi bir yol haritasฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Hฤฑzlฤฑ bรผyรผme sayesinde beklenenden iyi gerรงekleลen gelir performansฤฑ bรผtรงe fazlasฤฑna yol aรงtฤฑ. Merkezi yรถnetim bรผtรงesi 0,6 milyar TLโlik fazla kaydederken, geรงtiฤimiz yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถneminde 30,9 milyar TL olan faiz dฤฑล fazla bu yฤฑlฤฑn ilk sekiz aylฤฑk dรถneminde 39 milyar TLโye yรผkseldi. Bรผyรผmeyi destekleyici mali politika sรผrdรผrรผlรผrken, yฤฑlbaลฤฑndan bu yana mal ve hizmet alฤฑmlarฤฑ Aฤustos itibariyle yรผzde 17 artฤฑล kaydetti. รte yandan, diฤer hesaplardaki artฤฑลlarฤฑn daha dรผลรผk dรผzeylerde kalmasฤฑ toplam harcamalardaki artฤฑลฤฑ yรผzde 11,8 ile sฤฑnฤฑrladฤฑ. Ayrฤฑca, gรผรงlenen vergi gelirleri toplam gelirleri yรผzde 13,1 oranฤฑnda yรผkseltti ve bรผtรงe dengelerini iyileลtirdi.
Ekonomi istihdam yaratma hฤฑzฤฑnฤฑ arttฤฑrdฤฑ, ancak iลgรผcรผndeki hฤฑzlฤฑ artฤฑล, iลsizlik oranฤฑnฤฑn yรผkselmesine sebep oldu. Tarฤฑm dฤฑลฤฑ sektรถrde รผรง aylฤฑk istihdam yaratma hฤฑzฤฑ (MEA) Nisan ayฤฑnda 150.000 iken Temmuz ayฤฑ itibariyle 177.000โe yรผkseldi. Aynฤฑ zamanda, iลgรผcรผnde 312.000 kiลilik bir artฤฑล yaลandฤฑ ve bu artฤฑล Temmuz sonu itibariyle รผรง aylฤฑk tarฤฑm dฤฑลฤฑ iลsizlik rakamฤฑnฤฑ 135.000 kiลi yรผkseltti. Bunun sonucunda, Nisan ayฤฑnda yรผzde 12,2 olan tarฤฑm dฤฑลฤฑ iลsizlik oranฤฑ (MEA) Temmuz
itibariyle yรผzde 12,6โya yรผkseldi.
Siyasi belirsizliklerin devam etmesi sebebiyle, 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda ekonomik faaliyetin hฤฑz kaybetmesi bekleniyor.
Tรผketici gรผveni Ocak 2009โdan bu yana en dรผลรผk seviyeye indi ve reel sektรถr gรผven endeksi Aฤustos ve Eylรผl aylarฤฑnda kayda deฤer รถlรงรผde dรผลtรผ. รte yandan, kredi artฤฑล hฤฑzฤฑ Eylรผl ortasฤฑ itibariyle Merkez Bankasฤฑโnฤฑn yรผzde 15โlik referans oranฤฑnฤฑn altฤฑna indi. Kurda yeniden baลlayan deฤer kaybฤฑnฤฑn ve tek basamaklฤฑ rakamlarฤฑn yรผksek seviyelerinde seyreden enflasyonun hanehalklarฤฑnฤฑn satฤฑn alma gรผcรผnรผn azaltmasฤฑ, olasฤฑdฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla, yฤฑlฤฑn geri kalan bรถlรผmรผnde รถzel
tรผketimlerin hฤฑz kaybetmesini bekliyoruz. Ayrฤฑca, devam eden siyasi belirsizlikler ve Tรผrkiyeโnin gรผneydoฤusundaki gerginliklerin รถzel sektรถrรผn yฤฑlฤฑn ikinci รงeyreฤinde gรถzlenen yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑnฤฑ sรผrdรผrmesini gรผรงleลtirmektedir. ฤฐลletmelerin ikinci รงeyrekteki yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑnฤฑ kฤฑsmalarฤฑ ve yeniden istikrarlฤฑ bir siyasi denge yakalanฤฑncaya kadar yatฤฑrฤฑm kararlarฤฑnฤฑ ertelemeleri olasฤฑdฤฑr. Dฤฑล ticarete baktฤฑฤฤฑmฤฑzda, ABโde yeni baลlayan toparlanmanฤฑn ihracatฤฑ
desteklemesi beklenmesine raฤmen, MENA bรถlgesinde ve Rusyaโda yaลanan ekonomik gรผรงlรผklerin 2015 yฤฑlฤฑnda ihracat artฤฑลฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlamasฤฑ olasฤฑdฤฑr. Dรผลen petrol fiyatlarฤฑnฤฑn yฤฑlฤฑn geri kalan bรถlรผmรผnde cari aรงฤฑฤฤฑ 5 milyar ABD$ daha azaltmasฤฑ ile birlikte dฤฑล dengedeki dรผzeltme devam edecektir.
Yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda beklenen yavaลlamaya raฤmen, 2015 yฤฑlฤฑ iรงin bรผyรผme tahminimizi yukarฤฑ yรถnlรผ revize ederek yรผzde 3,2โye รงฤฑkarฤฑyoruz. ฤฐkinci รงeyrekte beklenenden daha hฤฑzlฤฑ gerรงekleลen bรผyรผme sebebiyle, Temmuz ayฤฑnda yayฤฑnlanan son Tรผrkiye Dรผzenli Ekonomik Notundaki yรผzde 3,0โlฤฑk 2015 bรผyรผme tahminimizi yukarฤฑ yรถnlรผ revize ediyoruz. Bu kararฤฑmฤฑzda yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda bรผyรผmenin รถnemli รถlรงรผde yavaลlamasฤฑ beklentisi de dikkate alฤฑnฤฑyor. Altฤฑn ve enerji
etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล cari dengedeki kรถtรผleลme gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda, dรผลen petrol fiyatlarฤฑnฤฑn olumlu etkisi รงok sฤฑnฤฑrlฤฑ
kalacaktฤฑr. รte yandan, zayฤฑflayan lira sebebiyle nominal GSYH daralmakta ve oranฤฑn paydasฤฑnฤฑ dรผลรผrmektedir. Bu geliลmeler ฤฑลฤฑฤฤฑnda, 2015 yฤฑlฤฑ iรงin daha รถnce GSYHโnin yรผzde 4,6โsฤฑ olarak aรงฤฑkladฤฑฤฤฑmฤฑz cari aรงฤฑk tahminimizi yรผzde 5,5 olarak dรผzeltiyoruz.
Orta vadede daha hฤฑzlฤฑ ve sรผrdรผrรผlebilir bรผyรผme performansฤฑ iรงin, siyasi istikrar ve yapฤฑsal reformlarda ilerleme kaydedilmeye devam edilmesi kilit รถneme sahip olacaktฤฑr. Zayฤฑf dรผzeyde gerรงekleลen yatฤฑrฤฑmlar ile birlikte, kรผresel bรผyรผmedeki zayฤฑflฤฑklar ve komลu รผlkelerdeki jeopolitik gerginlikler 2012 yฤฑlฤฑndan bu yana bรผyรผme hฤฑzฤฑnฤฑ รถnemli รถlรงรผde dรผลรผrmรผลtรผr, ancak dฤฑล kฤฑrฤฑlganlฤฑklarda sadece sฤฑnฤฑrlฤฑ dรผzeyde iyileลme kaydedilmiลtir. Tรผrkiyeโnin cari aรงฤฑฤฤฑ halen
yรผksek seviyelerdedir ve mevcut dฤฑล ortam gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda รถnemli yapฤฑsal reformlar yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ sรผrece yรผzde 5,5โin altฤฑna inmesi olasฤฑ gรถrรผnmemektedir. Bu arada, Mayฤฑs 2013โten bu yana Tรผrkiyeโye net finansal giriลler azalmฤฑลtฤฑr. Kรผresel para politikalarฤฑndaki normalleลme maliyetleri arttฤฑrฤฑrken, geliลmekte olan รผlkeler arasฤฑnda dฤฑล kaynaklar iรงin olan rekabeti daha da sertleลtirecektir.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑ gรผveninin yeniden tesis edilmesi, kฤฑrฤฑlganlฤฑklarฤฑn giderilmesi ve bรผyรผmeye hฤฑz kazandฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin, siyasi istikrara ve yapฤฑsal reformlarฤฑn uygulanmasฤฑna tekrar dรถnรผlmesine acil bir ลekilde ihtiyaรง duyulmaktadฤฑr.
