ฤฐngiliz Economist dergisi Tรผrkiye’de yaklaลan genel seรงimle ilgili olarak “Tรผrkiye’nin bir yol ayrฤฑmฤฑnda olduฤuna” vurgu yapan yapan bir makale yayฤฑnladฤฑ.
“Erdoฤan ve Tรผrkiye iรงin bรผyรผk bir an” baลlฤฑฤฤฑ kullanฤฑlan yazฤฑda, AKP hรผkรผmetinin dฤฑล politikasฤฑ, ekonomi ve Kรผrt politikasฤฑ ayrฤฑ baลlฤฑklar altฤฑnda inceleniyor.
Economist’in yazฤฑsฤฑ “Dฤฑล politika bir kibir felaketi. Ekonomi yavaลladฤฑ. Ama bunlar Recep Tayyip Erdoฤan tarafฤฑndan kurulmuล olan AK Parti’yi seรงimi kazanmaktan alฤฑkoymayacak” ifadeleriyle baลlฤฑyor ve hemen ardฤฑndan Tรผrkiye sokaklarฤฑnฤฑn seรงim รถncesi gรถrรผnรผmรผ tasvir ediliyor:
“Tรผrkiye’ye demokrasinin tehdit altฤฑnda olduฤu eleลtirileri yรถneltiliyor, ama seรงim zamanฤฑ sokaklar bรถyle gรถrรผnmรผyor. Kรถylerde yรผzlerce, kentlerde onbinlerce kiลi, siyasilerin konuลmalarฤฑnฤฑ dinlemek iรงin sokaklara iniyor. รlke [siyasi partilerin] bayraklarฤฑyla bezeli. Son seรงimlere katฤฑlฤฑm oranฤฑ %80’in รผzerindeydi- ve sฤฑk sฤฑk sandฤฑkta hile yapฤฑldฤฑฤฤฑ iddialarฤฑ ortaya atฤฑlsa da- seรงimler bรผyรผk รถlรงรผde adil”.
7 Haziran seรงiminin galibinin bรผyรผk olasฤฑlฤฑkla AKP olacaฤฤฑnฤฑn belirtildiฤi makalede, AKP’nin 2001’den bu yana aralฤฑksฤฑz kazandฤฑฤฤฑ seรงimlerin de bir dรถkรผmรผ de yapฤฑlฤฑyor.
Ancak ardฤฑndan AKP’nin sorun yaลamaya baลladฤฑฤฤฑ konulara deฤiniliyor; son 10 yฤฑl gรผรงlenmiล olan ekonominin durgunluฤa girdiฤi, iลsizliฤin arttฤฑฤฤฑ, dฤฑล politikanฤฑn bรผรผyk bir yenilgi olduฤu ve Kรผrtlerle hรผkรผmet arasฤฑndaki barฤฑล sรผrecinin de bฤฑรงak sฤฑrtฤฑnda olduฤu hatฤฑrlatฤฑlฤฑyor.
Tรผm bunlara ek olarak Erdoฤan’ฤฑn anayasayฤฑ deฤiลtirerek gรผรงlรผ bir baลkanlฤฑk sistemi kurmak istediฤinฤฑ belirten dergi, “Genel seรงim Erdoฤan’ฤฑn bunu yapฤฑp yapamayacaฤฤฑnฤฑ belirleyeceฤi iรงin, Tรผrkiye’nin geleceฤi aรงฤฑsฤฑndan รงok ลey ifade ediyor” yazฤฑyor.
“Ekonomik bรผyรผme yavaลladฤฑ”
Economist, AKP’nin popรผlerliฤinde ekonominin bรผyรผk bir รถnemi olduฤuna dikkat รงekiyor: “AKP’nin en gรผรงlรผ ataฤฤฑ, รผlkeyi neredeyse iflasฤฑn eลiฤine sรผrรผklemiล olan koalisyon hรผkรผmetlerinden sonra ve IMF’nin 2001 kurtarma planฤฑ dรถneminde gรถreve gelmiล olmasฤฑydฤฑ.”
2001’den bu yana enflasyonun dรผลtรผฤรผ, gayri safi yurtiรงi hasฤฑlanฤฑn (GSYH) ve dฤฑล yatฤฑrฤฑฤฑmlarฤฑn arttฤฑฤฤฑ, Tรผrkiye’nin 10 yฤฑl iรงinde dรผnyanฤฑn ilk 10 ekonomisinden biri olma hedefi olduฤu belirtiliyor.
Ancak Economist bu olumlu verileri sฤฑraladฤฑktan sonra, ekonomik bรผyรผmenin hฤฑzlฤฑ bir dรผลรผล yaลadฤฑฤฤฑnฤฑ vurguluyor.
ย Bir grafik eลlinde, GSYH ve Tรผrk lirasฤฑnฤฑn dolar karลฤฑsฤฑndaki dรผลรผลรผ yavaลlamaya รถrnek olarak gรถsteriliyor. Makalede, Tรผrkiye ekonomisinin emlak ve inลaat sektรถrรผne baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ bir zayฤฑflฤฑk olarak yorumlanฤฑrken, Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn Merkez Bankasฤฑ’na yรถnelik รงฤฑkฤฑลlarฤฑnฤฑn da yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn gรผvenini zedelediฤi belirtiliyor ve “Kredi derecelendirme kuruluลlarฤฑnฤฑn, Tรผrkiye’nin puanฤฑnฤฑ gรถzden geรงirmesi sรผrpriz deฤil” deniliyor.
ฤฐรงgรผcรผne katฤฑlฤฑm oranฤฑnฤฑn dรผลรผklรผฤรผ ve yรผksek teknoloji รผrรผnlerin รผretilmemesi, Tรผrkiye ekonomisiyle ilgili sฤฑralanan diฤer olumsuz noktalar arasฤฑnda.
“Tรผrkler geliyor”
Tรผrkiye’nin dฤฑล politikasฤฑnฤฑn da incelendiฤi yazฤฑda, Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn dฤฑล politikayฤฑ, รผlke iรงinde destek toplayabilmek amacฤฑyla ลekillendirdiฤi yorumu yapฤฑlฤฑyor.
Dergi Erdoฤan’ฤฑn sรถyleminde Batฤฑ karลฤฑtlฤฑฤฤฑnฤฑn giderek artฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ, mezhepsel Sรผnni ve milliyetรงi duygulara oynadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Ekonomi ve Dฤฑล Politika Araลtฤฑrma Merkezi’nden (EDAM) Sinan รlgen’in ” Erdoฤan yerel amaรงlarฤฑ iรงin dฤฑล politikayฤฑ gaspetti” ifadesine de yer veriliyor.
Yazฤฑ ลรถyle devam ediyor: “รรง yฤฑl รถnce Erdoฤan’ฤฑn dฤฑล politikasฤฑ Batฤฑ ve Orta Doฤu’dan alkฤฑล almฤฑลtฤฑ. Ama ลimdi bu politikanฤฑn bazฤฑ kollarฤฑ baลarฤฑsฤฑzlฤฑฤa uฤradฤฑ. Suriye’deki Kรผrtleri desteklemekteki isteksizliฤi Batฤฑ’da ayฤฑplandฤฑ. Mฤฑsฤฑr’da Mursi darbeyle indirilmiล ve Suriye’de yรถnetim hala Esad’ฤฑn elindeyken, Tรผrkiye Arap dรผnyasฤฑna model รผlke olarak gรถrรผlmekten uzaklaลฤฑyor. ลu an Mฤฑsฤฑr, ฤฐsrail, Libya ve Suriye’de, ayrฤฑca Ermeni Soykฤฑrฤฑmฤฑ’na yรถnelik tartฤฑลmalar yรผzรผnden Avusturya ve Vatikan’da elรงisi bulunmayan garip bir pozisyonda”.
Yazฤฑda bu durumun, Erdoฤan’ฤฑn รผlke iรงinde destek kaybetmesine de neden olduฤu ifade ediliyor.
Kรผrtlerin parlamentoda sandalyesi olacak mฤฑ?
Makalenin son ve Kรผrtlerle ilgili olan bรถlรผmรผ, Erdoฤan’ฤฑn รผlkedeki 15 milyon Kรผrtle barฤฑล giriลiminin takdir edilmesi gerektiฤini ifade ederek baลlฤฑyor: “Erdoฤan, PKK’nin tutuklu lideri Abdullah รcalan ile gรถrรผลerek, Kรผrtlerle anlaลma saฤlayabilmek iรงin รถnceki liderlerden รงok daha fazlasฤฑnฤฑ yaptฤฑ. […] Ancak รcalan ile gecelekte yapฤฑlacak gรถrรผลmeler, hรผkรผmet gerรงek bir yetki devri teklif etmediฤi sรผrece- meyve vermeyebilir.”
Yetki konusunda kilidin de Halklarฤฑn Demokratik Partisi’nin (HDP) parlamentoya girmesiyle รงรถzรผleceฤi belirtiliyor.
Economist’e gรถre HDP’nin %10 barajฤฑnฤฑ aลฤฑp meclise girmesi halinde Kรผrtler anaakฤฑma yaklaลabilir; ancak mecliste temsilcileri olmazsa barฤฑล sรผreci sona erebilir.
Yazฤฑda “HDP seรงim barajฤฑnฤฑ aลamaz da oylarฤฑ diฤer partilere daฤฤฑtฤฑlฤฑrsa, Erdoฤan nihai รถdรผlรผne, yani anayasayฤฑ deฤiลtirecek milletvekili sayฤฑsฤฑna ulaลฤฑp gรผรงlรผ bir baลkanlฤฑk sistemine kavuลabileir” deniyor.
1982’de askerler tarafฤฑndan yazฤฑlmฤฑล olduฤuna dikkat รงekilen anayasanฤฑn deฤiลtirilmesinin รงok da kรถtรผ bir fikir olmayacaฤฤฑ belirten Economist, devamฤฑnda ise ลรถyle bir eleลtiride bulunuyor:
“Erdoฤan’ฤฑn gรผรงlรผ baลkanlฤฑk planlarฤฑ tedirgin edici. Gรผcรผnรผ kontrol edebilecek mekanizmalarฤฑ ortadan kaldฤฑrdฤฑ. Yaklaลฤฑmฤฑ รงoฤunlukรงu ve ayrฤฑลtฤฑrฤฑcฤฑ. […] Kendisini eleลtirenleri eziyor. Eleลtiride bulunan gazetelere vergi cezalarฤฑ getiriliyor, kรถลe yazarlarฤฑ iลten kovuluyor. Tรผrkiye, geรงen yฤฑl 40 gazeteci salฤฑverilene kadar, dรผnyada en fazla tutuklu gazetecinin olduฤu รผlkeydi.”
Yazฤฑda hรผkรผmetin sosyal medya ve internet yasaklarฤฑna, 2 yฤฑl รถnce yaลanan Gezi protestolarฤฑna sert mรผdahalesine, Gรผlen cemaati ile arasฤฑndaki รงatฤฑลmaya, yolsuzluk iddialarฤฑna, hรผkmetin hukuk ve polis รผzerindeki kontrolรผnรผ artฤฑran yeni yasalarada deฤiniliyor, ve Tรผrkiye’nin bir yol ayrฤฑmฤฑnda olduฤu ifade ediliyor:
“Bir tarafta Tรผrkiye’deki karลฤฑtlarฤฑnฤฑ daha da รงok ezip, Batฤฑlฤฑ mรผttefiklerine daha da รงok meydan okuyabilecek gรผรงlรผ bir otokratik baลkan; diฤer tarafta ise รผlkedeki muhalifleri de iรงine alacak, ekonomiyi reforme etmeye gรถnรผllรผ, daha uzlaลtฤฑrฤฑcฤฑ bir hรผkรผmet ihtimali var. Bazฤฑ Tรผrkler ve Kรผrtlerin fark ettiฤi รผzere, ikinci yolu kolaylaลtฤฑrmanฤฑn yolu, HDP’nin meclise girmesinden geรงiyor”.
ย
