Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan, kamuoyunda “yargฤฑ paketi” olarak bilinen 6572 sayฤฑlฤฑ kanunu onayladฤฑ. Bรถylece, ลรผphelilerin ev ve iลyerlerine arama yapabilmek iรงin ‘somut delile dayalฤฑ kuvvetli ลรผphe’ yerine ‘makul ลรผphe’ yeterli sayฤฑlacak
CMK ve TCK’da deฤiลiklikler yapฤฑlarak ‘Paralel yapฤฑyla mรผcadele’ iรงin yasal zemin hazฤฑrlandฤฑฤฤฑ savunulan yargฤฑ paketiyle, ลรผphelilerin ev ve iลyerlerine arama yapabilmek iรงin ‘somut delile dayalฤฑ kuvvetli ลรผphe’ yerine ‘makul ลรผphe’ yeterli sayฤฑlacak.
Avrupa รถrnekleriyle “yeni yargฤฑ paketi”
TBMM Baลkanlฤฑฤฤฑ’na sunulan ‘yeni yargฤฑ paketi’ndeki ”makul ลรผphe” ve ”iletiลimin tespiti’ gibi dรผzenlemelerin benzeri uygulamalar Avrupa รผlkelerinde de bulunuyor.
AK Parti Kฤฑrฤฑkkale Milletvekili Ramazan Can ve Isparta Milletvekili Recep รzel tarafฤฑndan hazฤฑrlanan ve kamuoyunda “yeni yargฤฑ paketi” olarak bilinen “Hakimler ve Savcฤฑlar Kanunu ile Bazฤฑ Kanun ve Kanun Hรผkmรผnde Kararnamelere Deฤiลiklik Yapฤฑlmasฤฑ Hakkฤฑnda Yasa Teklifi” ile Tรผrk Ceza Kanunu (TCK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) รถnemli deฤiลiklikler รถngรถrรผlรผyor.
Buna gรถre, teklifle, CMK’nฤฑn “ลรผpheli veya sanฤฑkla ilgili arama” maddesinde yapฤฑlan deฤiลiklikle, “yakalanabileceฤi veya suรง delillerinin elde edilebileceฤi hususunda somut delillere dayalฤฑ kuvvetli ลรผphe varsa; ลรผphelinin veya sanฤฑฤฤฑn รผstรผ, eลyasฤฑ, konutu, iลyeri veya ona ait diฤer yerler aranabilir” ifadesindeki “somut delillere dayalฤฑ kuvvetli” ibaresi, “makul” olarak deฤiลtiriliyor.
Almanya, ฤฐngiltere ve Fransa’da da aramalar iรงin “makul ลรผphe” yeterli kabul ediliyor. Fransa polisi, hakkฤฑnda hapis cezasฤฑ gerektirecek bir suรง iลlediฤi yรถnรผnde makul ลรผphe ve ลรผpheler bulunan kiลileri gรถzaltฤฑna alabiliyor. ฤฐngiltere’de ลahsฤฑn suรงa bulaลmฤฑล olma ihtimaliyle ilgili makul ลรผphe yeterli kabul ediliyor. Almanya’da รผst aramalarฤฑnda makul ลรผphe yeterliyken ev aramalarฤฑnda hakim kararฤฑ gerekiyor.
Avukatฤฑn dosya alma hakkฤฑ
Teklifle avukatlar, รถnceden olduฤu gibi soruลturma evresinde dosya iรงeriฤini inceleyebilecek ve istediฤi belgelerin bir รถrneฤini harรงsฤฑz alabilecek ancak avukatlarฤฑn dosya iรงeriฤini incelemesi veya belgelerden รถrnek almasฤฑ, soruลturmanฤฑn amacฤฑnฤฑ tehlikeye dรผลรผrebilecekse, cumhuriyet savcฤฑsฤฑnฤฑn istemi รผzerine hakim kararฤฑyla bu yetkisi kฤฑsฤฑtlanabilecek.
Almanya ve ฤฐngiltere’de avukatlar, soruลturma tamamlandฤฑktan sonra, mahkeme aลamasฤฑnda dosyalarฤฑ gรถrebiliyor. Fransa’da ise avukatlar, mรผvekkilleri hakkฤฑndaki bรผtรผn dosyalara tam ulaลฤฑm hakkฤฑna sahip. Kiลiler hakkฤฑnda aรงฤฑlmฤฑล idari, disiplin ve her tรผrlรผ ceza soruลturmalarฤฑyla ilgili dosyalarฤฑ avukatlarฤฑ inceleyebiliyor.
ฤฐletiลimin tespiti
Teklif, bir suรง dolayฤฑsฤฑyla yapฤฑlan soruลturma ve kovuลturmada iletiลimin tespitine aฤฤฑr ceza mahkemeleri yerine sulh ceza hakimlikleri veya yargฤฑlamayฤฑ yapan mahkemelerce karar verilmesini รถngรถrรผyor. Buna gรถre, ลรผpheli ve sanฤฑฤฤฑn telekomรผnikasyon yoluyla iletiลiminin tespiti, soruลturma aลamasฤฑnda hakim; kovuลturma aลamasฤฑnda mahkeme kararฤฑna istinaden yapฤฑlacak.
Dinleme iลlemleri terรถr ve benzeri aฤฤฑr suรงlarda Almanya’da savcฤฑlฤฑk, ฤฐngiltere’de hakim kararฤฑyla yapฤฑlabiliyor. Almanya’da dinleme iรงin aฤฤฑr suรง durumu olmasฤฑ gerekiyor. Terรถr ve benzer suรงlarda savcฤฑlฤฑk kararฤฑyla dinleme yapฤฑlabiliyor veya suรงa iliลkin somut kanฤฑtlar bulunmasฤฑ gerekiyor. Fransa’da savcฤฑlar, kanuni telefon dinlemelerini kamu gรผvenliฤinin saฤlanmasฤฑ ve suรงlunun etkin takibi iรงin yapabiliyor. ฤฐngiltere’de ise kiลiler, hakimden yetki alฤฑnarak organize suรง ve terรถr suรงlarฤฑna karลฤฑ istihbarat faaliyeti kapsamฤฑnda dinlenebiliyor.
Gizli soruลturmacฤฑ gรถrevlendirilmesi
Teklifle, devletin gรผvenliฤine, anayasal dรผzene ve bu dรผzenin iลleyiลine karลฤฑ suรงlarda; “dinleme ve kayda alma”, “gizli soruลturmacฤฑ gรถrevlendirme”, “teknik araรงla izleme” mรผmkรผn olabilecek.
Almanya’da sadece baลka bir ลekilde suรงun aydฤฑnlatฤฑlmasฤฑ mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnda veya suรงun aydฤฑnlatฤฑlmasฤฑnฤฑn gรผรงleลeceฤi durumda gizli soruลturmacฤฑ gรถrevlendiriliyor. Gizli soruลturmacฤฑlar, yeterli kanฤฑtlarฤฑn bulunmasฤฑ durumunda uyuลturucu ve silah ticareti, devlet gรผvenliฤini tehdit eden ve bir grup veya รงete tarafฤฑndan organize edilen suรงlarฤฑn aydฤฑnlatฤฑlmasฤฑnda gรถrev alabiliyor. Ayrฤฑca belirli olaylarda suรงun yeniden iลlenme tehlikesinin bulunmasฤฑ durumunda gรถrevlendiriliyor.
ฤฐngiltere’de รผlke gรผvenliฤine tehdit oluลturan davalarda gizli soruลturmacฤฑ gรถrevlendirilirken, Fransa’da gizli soruลturmalar iรงin sorgu yargฤฑรงlarฤฑna gรถrev veriliyor.
El koyma kararlarฤฑ
Teklif, taลฤฑnmazlara, hak ve alacaklara el koymanฤฑn kapsamฤฑnฤฑ geniลletiyor. TCK’da “Anayasal Dรผzene ve Bu Dรผzenin ฤฐลleyiลine Karลฤฑ Suรงlar” baลlฤฑฤฤฑnda sayฤฑlan “silahlฤฑ รถrgรผt” veya “รถrgรผte silah saฤlama” suรงundan elkoyma kararฤฑ verilirken; “Anayasayฤฑ ihlal”, “yasama organฤฑna karลฤฑ suรง”, “hรผkรผmete karลฤฑ suรง”, “hรผkรผmete karลฤฑ silahlฤฑ isyan”, “silahlฤฑ รถrgรผt”, “silah saฤlama” ve “suรง iรงin anlaลma” soruลturmalarฤฑnda el koyma kararฤฑ verilebilecek.
Almanya’da suรงun niteliฤine gรถre taลฤฑnmaz mallara veya alacaklara ipotek koyulabilirken, ฤฐngiltere’de bu iลlem, bazฤฑ durumlarda da 6 yฤฑl geriye gidilerek yapฤฑlabiliyor. Fransa’da organize suรงlara karฤฑลanlarฤฑn bรผtรผn mal varlฤฑฤฤฑna el koyulabiliyor, suรง alanฤฑ ile iliลkisi olmasa da tedbir konabiliyor.
Noter bilgilerinin paylaลฤฑlmasฤฑ
Teklifle, elektronik ortamda gรผvenli elektronik imzayla yapฤฑlabilecek noterlik iลlemlerine iliลkin tรผm bilgi ve belgelerin, gerektiฤinde diฤer ilgili kiลi ve kurumlara gรถnderilmesi รถngรถrรผlรผyor.
Almanya’da ciddi bir suรง durumu olduฤunda bilgiler paylaลฤฑlฤฑyor. Noterde yapฤฑlan alฤฑm satฤฑm iลlemleri maliyeye iletiliyor. Polis gerekli hakim izni alฤฑndฤฑฤฤฑnda bu tรผr bilgilere eriลebiliyor. Fransa’da savcฤฑlar mรผfettiล olarak gรถrevli bir noterin eลliฤinde suรง tespitine iliลkin gerekli gรถrdรผฤรผ kiลiyle ilgili bรผtรผn bilgileri ilgili noterden temin edebiliyor. ฤฐngiltere’de ise noter sistemi yok denecek kadar az. Eฤer noterdeki bilginin bir suรง ile baฤlantฤฑsฤฑ bulunuyorsa, bu durumda polis kendi araลtฤฑrmalarฤฑ doฤrultusunda bu bilgileri toplayฤฑp, gerekli birimlerle paylaลabiliyor.
Teklifle, hรผrriyete karลฤฑ suรงlar bรถlรผmรผndeki “tehdit” maddesi yeniden dรผzenleniyor.
Bu kapsamda, bir baลkasฤฑnฤฑ, kendisinin veya yakฤฑnฤฑnฤฑn hayatฤฑna, hรผrriyetine, vรผcut veya cinsel dokunulmazlฤฑฤฤฑna yรถnelik bir saldฤฑrฤฑ gerรงekleลtireceฤinden ya da malvarlฤฑฤฤฑ itibarฤฑyla bรผyรผk bir zarara uฤratacaฤฤฑndan veya sair bir kรถtรผlรผk edeceฤinden bahisle tehdit eden kiลi maฤdurun ลikayeti รผzerine, altฤฑ aydan iki yฤฑla kadar hapis veya adli para cezasฤฑ ile cezalandฤฑrฤฑlacak.
Tehdidin; kiลinin yerine getirdiฤi kamu gรถrevi nedeniyle ve kamu gรถrevlisinin sahip bulunduฤu nรผfuz kรถtรผye kullanฤฑlmak suretiyle yapฤฑlmasฤฑ halinde iki yฤฑldan beล yฤฑla kadar hapis cezasฤฑ verilecek.
Teklifle, Yargฤฑtay Kanunu’nda deฤiลiklik yapฤฑlฤฑyor. Buna gรถre, Yargฤฑtay’da yeteri kadar tetkik hakimi bulunacak. Tetkik hakimleri, meslekte en az 5 yฤฑlฤฑnฤฑ fiilen doldurmuล adli yargฤฑ hakim ve Cumhuriyet Savcฤฑlarฤฑ arasฤฑndan HSYK tarafฤฑndan atanacak.
Mesleฤinde en az 2 yฤฑl fiilen รงalฤฑลmฤฑล avukatlarฤฑn hakimlik ve savcฤฑlฤฑk adaylฤฑฤฤฑ sฤฑnavฤฑna girebilmelerine imkan tanฤฑnฤฑyor. Bu konuda 5 yฤฑllฤฑk fiili รงalฤฑลma sรผresi kฤฑsaltฤฑlฤฑyor. Hakim ve savcฤฑ adaylฤฑฤฤฑna atanabilmek iรงin “giriล sฤฑnavฤฑnฤฑn yapฤฑldฤฑฤฤฑ tarih itibarฤฑyla 35 yaลฤฑnฤฑ doldurmamฤฑล olmak” ลartฤฑ, “giriล sฤฑnavฤฑnฤฑn yapฤฑldฤฑฤฤฑ ocak ayฤฑnฤฑn 1’inci gรผnรผ itibarฤฑyla 35 yaลฤฑnฤฑ doldurmamฤฑล olmak” ลeklinde deฤiลtiriliyor.
Mesleฤe kabul edilenlere HSYK tarafฤฑndan verilen kimlik kartฤฑ, tรผm resmi ve รถzel kuruluลlarca resmi kimlik olarak kabul edilecek.
Teklifle, Adalet Bakanlฤฑฤฤฑ Yurtdฤฑลฤฑ Teลkilatฤฑ kuruluyor. Adalet Bakanlฤฑฤฤฑ teลkilatฤฑ; merkez, taลra ve yurtdฤฑลฤฑ teลkilatฤฑ ile baฤlฤฑ kuruluลlardan meydana gelecek. Yurt dฤฑลฤฑ teลkilatฤฑnda yer alan Adalet Mรผลavirliฤi kadrolarฤฑna, hakimlik ve savcฤฑlฤฑk mesleฤinde fiilen en az 5 yฤฑl gรถrev yapmฤฑล ve รผstรผn baลarฤฑsฤฑ ile yurt dฤฑลฤฑ hizmetlerinde yararlฤฑ olacaฤฤฑ anlaลฤฑlmฤฑล bulunanlar arasฤฑndan atama yapฤฑlacak.
Tรผrkiye’deki veya Yรผksekรถฤretim Kurulu (YรK) tarafฤฑndan denkliฤi kabul edilen yurt dฤฑลฤฑndaki รผniversitelerin lisans dรผzeyinde eฤitimini baลarฤฑyla bitirenlerden ilgili รผlke vatandaลlฤฑฤฤฑna sahip olanlar ile sรผresiz oturma ve รงalฤฑลma izni bulunanlar, Bakanlฤฑkรงa mahallinden sรถzleลmeli statรผde istihdam edilebilecek.
รrgรผt faaliyeti รงerรงevesinde iลlenen suรงlarda, cumhuriyet savcฤฑsฤฑ, soruลturmanฤฑn yapฤฑldฤฑฤฤฑ yer sulh ceza hakiminden de karar alabilecek.
Adli yฤฑl aรงฤฑlฤฑล tรถreni kaldฤฑrฤฑlฤฑyor
Yargฤฑtay Kanunu’nda รถngรถrรผlen “Adli Yฤฑlฤฑn Aรงฤฑlฤฑลฤฑ”na iliลkin dรผzenleme yรผrรผrlรผkten kaldฤฑrฤฑlฤฑyor. Maddede, “Her adli yฤฑl Ankara’da bir tรถrenle aรงฤฑlฤฑr. Yargฤฑtay Birinci Baลkanฤฑ bir konuลma yapar. Aรงฤฑlฤฑล konuลmasฤฑnฤฑn metni ve tรถren gรผndemi รผzerinde daha รถnceden Baลkanlar Kurulunun dรผลรผncesi alฤฑnฤฑr” dรผzenlemesi yer alฤฑyordu.
Hakim ve savcฤฑ adaylฤฑฤฤฑ dรถnemi sonunda yapฤฑlan yazฤฑlฤฑ sฤฑnavda baลarฤฑlฤฑ olduฤu halde Kurul tarafฤฑndan mesleฤe kabul edilmeyenler, dรผzenlemenin yรผrรผrlรผฤe girdiฤi tarihten itibaren 60 gรผn iรงinde, mesleฤe kabul edilmeleri talebiyle Kurulun ilgili dairesine baลvurabilecek.
Teklifle, Adalet Bakanlฤฑฤฤฑna yurt dฤฑลฤฑ teลkilatฤฑ iรงin Adalet Mรผลaviri olarak 30 kadro tahsis ediliyor.
