Federal Rezerv Başkanı Jerome Powell, önümüzdeki hafta Jackson Hole’da yapacağı konuşmayla kariyerinin dönüm noktasına geldi. Bu kritik zirve, Powell için hem mirasını sağlamlaştırma hem de merkez bankasının bağımsızlığını savunma adına en iyi fırsat olarak görülüyor. Özellikle görev süresinin sona ermesine yaklaşılması ve Fed’in, Trump yönetimi tarafından eleştirilmesi, bu konuşmayı çok daha önemli bir hale getirdi.
Kansas City Federal Rezerv Bankası’nın düzenlediği sempozyum, dünyanın en etkili merkez bankacılarını 21-23 Ağustos tarihlerinde Wyoming’deki Grand Teton Ulusal Parkı’nda bir araya getirdi. Jackson Hole zirvesi ‘nde bu yıl, ABD işgücü piyasası ve genel ekonomiyi yeniden şekillendiren yapısal güçlere odaklanıldı. Bu ana tema, Powell’ın, Fed’in ikili görevini (fiyat istikrarı ve maksimum istihdam) yerine getirirken ekonomideki yapısal değişiklikleri nasıl yöneteceğiyle ilgili en büyük zorluğu işaret ediyor.
Siyasi baskılar ve enflasyonla mücadele
Başanlığının ikinci dönemine başlayan Trump, Fed’in faiz indirimine gitmemesini ağır bir şekilde eleştirdi ve Powell’ı “inatçı MORON” ve “Çok Geç” olarak nitelendirdi. Trump, hatta Powell’ın görevden alınabileceğini ima etti ve Beyaz Saray, faizleri düşürmeye istekli potansiyel adayları şimdiden değerlendirmeye başladı. Bu durum, para politikasının siyasi baskı altında kalmasının yarattığı tehlikeyi bir kez daha gözler önüne serdi. Powell’ın mevcut faizleri düşürmekteki isteksizliğinin arkasındaki en önemli neden, Trump’ın gümrük vergisi politikasının enflasyonu daha da kötüleştirebileceği yönündeki endişelerdi.
Merkez bankası işlerine siyasi müdahalenin olumsuz sonuçlarına dair geçmişten birçok örnek bulunuyor. 1970’lerde Nixon yönetiminin baskısı, dönemin Fed Başkanı Arthur Burns’ü enflasyon yükselmesine rağmen faizleri düşük tutmaya zorladı. Bu kararın neticesinde, fiyatlar çift haneli artışa geçti. Daha yakın bir zamanda ise, Türkiye’de artan enflasyon karşısında faiz oranlarını yükselten merkez bankası başkanlarının görevden alınması, enflasyonun yüzde 80’in üzerine çıkmasına ve Türk lirasının büyük değer kaybına uğramasına neden oldu. Bu örnekler, bir merkez bankasının iktidar partisinin uzantısı olarak algılandığı durumlarda fiyatları kontrol etme yeteneğini hızla kaybettiğini gösteriyor.
Powell’ın başarısı ve gelecek zorluklar
Powell, 2012 yılında Fed Yönetim Kurulu’na katıldıktan sonra 2017’de Trump tarafından başkan adayı gösterildi ve 2018’de göreve başladı. Daha sonra Başkan Joe Biden tarafından yeniden atanan Powell, Jackson Hole’a 13. kez katıldı. Görev süresi 2026’ya kadar devam etse de bu, onun son Jackson Hole katılımı olabilirdi.
Powell’ın başkanlığı, özellikle Covid-19 salgınının yarattığı ekonomik krizle tanımlandı. Merkez Bankası, ekonomiyi desteklemek için acil faiz indirimleri ve benzeri görülmemiş tahvil alımları gibi olağanüstü politika önlemleri aldı. Ancak bu önlemlerin bir sonucu olarak 2021’de enflasyon yükseldi ve Powell’ın “geçici” değerlendirmesi yanlış çıktı. Fed’in, Haziran 2022’de yüzde 9,1’e ulaşan enflasyonu düşürmek için agresif sıkılaştırma politikaları uyguladığını gördük. Mart 2022’den itibaren 11 kez faiz artışı yaparak federal fon faiz oranını sıfırdan yüzde 5’in üzerine çıkardı.
Bu çabalar, ekonomistler tarafından beklenen resesyonu tetiklemeden enflasyonun yüzde 2,8’e düşmesini sağladı. Ancak bu oran hâlâ Merkez Bankası’nın hedefi olan yüzde 2’nin üzerinde kalmaya devam ediyor. Öte yandan, ücret artışları yavaşladı ve işsizlik yüzde 4,1 ile yüzde 4,3 arasında dalgalandı. Bu durum, zorlu bir “yumuşak iniş” olarak nitelendirilebilir.
Gelecek dönem daha belirsiz
Gelecek dönem ise daha da zorlu ve belirsiz görünüyor. Enflasyon rakamları bu yaz yeniden yükseldi ve gümrük vergileri bazı ithalat fiyatlarını yukarı çekti. Gıda ve enerji dışı çekirdek TÜFE Temmuz’da yüzde 0,3 artışla son altı ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Powell’a göre gümrük vergileri, Fed’in bundan sonra alacağı her kararı zorlaştırıyor. Faizleri çok agresif indirirlerse enflasyonu körükleme, mevcut seviyelerde tutarlarsa ise istihdam artışının yavaşlaması riski bulunuyor.
Bu belirsizlik ortamı, Federal Açık Piyasa Komitesi’nin (FOMC) Eylül toplantısının “canlı” geçmesine neden olacak. Powell’ın Jackson Hole’daki konuşması, Fed’in ekonomiyi nasıl değerlendireceği ve gelecek kararlarını nasıl şekillendireceği konusunda önemli sinyaller verdi.
RSM US baş ekonomisti Joe Brusuelas, Powell’ın mirasını Fed’in bağımsızlığını korumak olarak gördüğünü belirtti. Jackson Hole, bu mirasın tamamlanacağı yer olmasa da Powell’ın, geçiş sürecindeki ekonomiyi yönetme, siyasi düşmanlığı idare etme ve güçlü bir karar alma çerçevesi geliştirme rollerini nasıl dengelediğini gösterdi.
