Tรผrkiye’nin son on yฤฑl iรงindeki gรผรงlรผ bรผyรผmesi birรงok geliลmekte olan รผlkeden farklฤฑ duruyordu. Ancak Tรผrkiye’nin bรผyรผk รถlรงรผde iรง talep ve aktif inลaat sektรถrรผne dayalฤฑ ekonomik modeli artan gerilim altฤฑnda.
Bรผyรผme, 2010 ve 2011’deki yรผzde 9’dan, 2014 yฤฑlฤฑnda keskin biรงimde yรผzde 3’รผn altฤฑna dรผลtรผ.
รlke รงapฤฑnda, tรผketici gรผveni beล yฤฑlฤฑn en dรผลรผk seviyesine dรผลerken, iลsizlik yรผzde 11 ile son beล yฤฑlฤฑn en yรผksek dรผzeyine รงฤฑktฤฑ.Gayri safi yurtiรงi hasฤฑla birkaรง yฤฑldฤฑr kiลi baลฤฑna 10.000 dolar civarฤฑnda sฤฑkฤฑลmฤฑล halde.
Tรผrk lirasฤฑ dolar karลฤฑsฤฑnda Mayฤฑs 2013’dan bu yana yaklaลฤฑk yรผzde 40 deฤer kaybetti. Bu zeminde, hรผkรผmet iรงinde son yฤฑllarda bรผyรผmeyi yaratan modelin geleceฤi hakkฤฑnda bir tartฤฑลma baลladฤฑ.
Atฤฑlฤฑm arayฤฑลฤฑ
Bazฤฑlarฤฑ, bir yandan ekonomik ve hukuki reformlar yapฤฑlฤฑrken, diฤer yandan katma deฤeri daha yรผksek รผrรผnler รผretmeye yรถnelik temel bir deฤiลim ihtiyacฤฑ olduฤunu savunuyor.Cumhurbaลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan’ฤฑ eleลtirenler yatฤฑrฤฑmฤฑn, rekabet gรผcรผndeki yetersizlikler nedeniyle aksadฤฑฤฤฑnฤฑ savunuyor.
Birรงok uluslararasฤฑ bankacฤฑ, Tรผrkiye ekonomisinin kฤฑsa vadede baลarฤฑlฤฑ olmasฤฑ iรงin hala yeterince kรผresel likidite olduฤunu sรถylรผyor.Ama Erdoฤan’ฤฑn daha dรผลรผk faiz oranlarฤฑ iรงin yรผrรผttรผฤรผ kampanya petrol fiyatlarฤฑndaki dรผลรผลรผn faydalarฤฑnฤฑ gรถlgede bฤฑraktฤฑ. Lira, dolar karลฤฑsฤฑnda keskin biรงimde dรผลtรผ.Tรผrk iลletmeleri yeni pazarlar bulmadaki esneklikleri ile รผnlรผdรผr. Ancak iรง ekonomi yavaลlarken, bรผyรผk ve kalฤฑcฤฑ ihracat artฤฑลlarฤฑ elde etmek de zorlaลฤฑyor.
Talebi, Avrupa’daki ekonomik sorunlar ve Orta Doฤu ile Kuzey Afrika’daki bir รงok piyasalarฤฑ iรงine รงeken kaos da olumsuz etkiledi.
Bu tรผr eฤilimler รผlkenin mevcut ekonomik durumunun sรผrdรผrรผlebilir olmadฤฑฤฤฑ konusunda bir fikir birliฤi yarattฤฑ ama รงรถzรผm konusunda bir mutabakat yok.
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ ve gelecek
Tรผrkiye’nin siyasi ve bรผyรผk รถlรงรผde ekonomik geleceฤi, Erdoฤan’ฤฑn mahkemeler veya Meclis’ten pek muhalefet gelmeyecek bir baลkanlฤฑk sistemini hayata geรงirip geรงirememesine baฤlฤฑ.Dฤฑล dรผnyadaki deฤiลikliklere raฤmen, cumhurbaลkanฤฑnฤฑn kolay paranฤฑn siyaset ve ekonomik getirilerine bel baฤlamasฤฑndan kaygฤฑ duyuluyor.
Tรผrkiye nin ikilemi bu. Bir dรถnemin ekonomik baลarฤฑsฤฑ, liderinin gรผcรผ elinde toplamasฤฑna yardฤฑmcฤฑ oldu. ลimdi muarฤฑzlarฤฑ, daha fazla gรผรง konsantrasyonunun Tรผrkiye’nin geleceฤine zarar vereceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor.Aynฤฑ zamanda, yabancฤฑ fonlar her zamankinden daha titiz.
Tรผrkiye iรง ve dฤฑล ลoklara hassas kalmaya devam ediyor ve bรผyรผme son standartlara gรถre vasat.
Ekonomik zaferlerle dolu yฤฑllarฤฑn anฤฑlarฤฑ hala tazeyken, daha az hoลgรถrรผlรผ bir dรผnyaya uyum saฤlamak zor olacak.
