Ekonomist Uฤur Gรผrses, Halkbank’ฤฑn internet sitesinde dรผn gece yaลanan geliลmeler ile ilgili kiลisel internet sitesinde bir yazฤฑ yayฤฑmladฤฑ. Gรผrses, Halkbank’ฤฑn hata algoritmasฤฑnฤฑn รงalฤฑลฤฑp รงalฤฑลmadฤฑฤฤฑnฤฑ sorduฤu yazฤฑsฤฑnda, iลleyiลin nasฤฑl olduฤunu da anlattฤฑ.
ฤฐลte Uฤur Gรผrses’in kiลisel internet sitesinde yayฤฑmladฤฑฤฤฑ konu ile ilgili yazฤฑsฤฑ:
Ankara toplumu kรถtรผ olan her ลeyde โdฤฑล gรผรงlerin saldฤฑrฤฑsฤฑโ biรงimindeki komplolarla aรงฤฑklamaya รถyle alฤฑลtฤฑrdฤฑ ki; bir bankanฤฑn internet kurlarฤฑnฤฑn teknik bir nedenle piyasa dฤฑลฤฑ kalmasฤฑ bile baลka tรผrlรผ aรงฤฑklanamaz oldu.
Halkbank dรผลรผk kur ilan ederek birilerine รงฤฑkar saฤlamฤฑล olamaz. รok belli ki algoritmada, โpiyasa fiyat sรผzgeรงlerindeโ bir hata meydana gelmiล.
Bankalarฤฑn internet kurlarฤฑ uluslararasฤฑ piyasada geรงen kurlara endekslidir. Reuters ya da Bloombergโde geรงen kurlara ya da faizlerin kaynaฤฤฑ da โmatchingโ denilen otomatik alฤฑm-satฤฑm brokerlarฤฑ, bankalar, yatฤฑrฤฑm ลirketleridir.
Zaman zaman yanlฤฑล ya da hatalฤฑ kotasyonlar girilmiล olabilir. Eฤer kendi internet sitesinde mรผลterilerine dรถviz alฤฑm-satฤฑm kuru ilan eden banka gรผvenlik algoritmasฤฑnฤฑ iyi kurgulamamฤฑลsa bunu mรผลterilerine yansฤฑtabilir. Ucuzdan satฤฑp, pahalฤฑdan da alabilir.
Tรผrkiyeโde piyasa aรงฤฑkken hatalฤฑ kur geรงmesi zor. Anฤฑnda yeni kur ya da fiyat geรงer. Hatalฤฑ kur, yanlฤฑล kotasyon รงoฤunlukla Tรผrkiyeโde piyasa kapalฤฑ iken, bu piyasaya uzak mali piyasa โdealerโฤฑ, โtraderโฤฑ tarafฤฑndan girilir. Bu hata hemen de fark edilmeyebilir.
Tรผrkiye ise bankalarฤฑn en zorlandฤฑฤฤฑ zamanlar iรง piyasanฤฑn kapalฤฑ olduฤu zamanlardฤฑr. Hem piyasa fiyatlarฤฑna uzak kurlarฤฑn potansiyel olarak geรงme olasฤฑlฤฑฤฤฑna karลฤฑ, hem de sฤฑฤ piyasa koลullarฤฑnda yรผksek dalgalanma olduฤu iรงin Tรผrkiyeโde bankalar geniล bir alฤฑล-satฤฑล kuru ilan ederler. Baลka da รงare yoktur. Bazen bunu bilmeyenler โbanka bize dรถvizi รงok yรผksekten satmak istiyorโ ya da โdรผลรผkten almak istiyorโ diye yakฤฑnฤฑrlar.
ฤฐรง piyasalarฤฑn kapalฤฑ olduฤunda; geceleri, hafta sonlarฤฑ, resmi tatillerde piyasalar kapalฤฑ olsa da uluslararasฤฑ piyasalarda TL iรงin kur ilanฤฑ yabancฤฑ kuruluลlarca durdurulmaz.
Piyasa sฤฑฤ olsa da fiyat vardฤฑr. Ama iรงeride bankalar temkinli olmak iรงin marjฤฑ aรงarlar, gรผvenlik algoritmalarฤฑ koyarlar.
รrneฤin piyasa aรงฤฑkken en son dolar kuru 6.5 geรงmiล iken diyelim ki gece yarฤฑsฤฑ 4.5 gibi bir kur girildi ise internette kur ilan eden bankanฤฑn kendi iรง algoritmasฤฑ รถrneฤin ลรถyle รงalฤฑลmalฤฑdฤฑr; โeฤer uluslararasฤฑ piyasa kaynaฤฤฑndan gelen kur (faiz) en son iล gรผnรผnde geรงen kurdan yรผzde 2 (ya da daha geniล bir marj) farklฤฑ ise alฤฑm-satฤฑmฤฑ durdur, kur ilan etme; 15 dakika bekle, sonra yeniden kaynaฤฤฑ kontrol edip fiyat yayฤฑmlaโ
Bu tรผr piyasa dฤฑลฤฑ fiyat, kur ya da faiz kotasyonu yerel piyasanฤฑn kapalฤฑ olduฤu anlarda gelebilir. Bunun iรงin de algoritmalar yazฤฑlฤฑr. Bunu birรงok banka yapฤฑyor.
Buradan โbizim bankalarฤฑmฤฑza operasyon รงekiliyorโ saรงmalฤฑฤฤฑna gidilmez.
Halkbankโฤฑ baลฤฑna gelen de eฤer โhacklenmeโ deฤilse olasฤฑlฤฑkla bรถyle bir durum. Algoritma karฤฑลmฤฑล, รงalฤฑลmamฤฑล ya da รถnceden รถngรถrรผlmemiล bir fiyat geรงtiฤinde ne yapacaฤฤฑnฤฑ bilememiล olabilir.
Ucuz dรถviz alanlara ne olur?
Banka bu iลlemleri iptal eder; ฤฑsrar eden olursa olasฤฑlฤฑkla โsebepsiz zenginleลmeโ davasฤฑ ile karลฤฑlaลฤฑr.
Bir banka ลubesinde yerde para bulsanฤฑz sonra biri รงฤฑkฤฑp dรผลรผrdรผฤรผnรผ sรถyleyrek sizden talep etse ฤฑsrar mฤฑ edersiniz? รtesi hฤฑrsฤฑzlฤฑฤa girer.
Halkbank olayฤฑnฤฑn en kรถtรผ tarafฤฑ ลu; aรงฤฑklamada โdฤฑล kaynaklฤฑ 3. parti yazฤฑlฤฑmdaki sistemsel ve operasyonel hataโฆโ sรถzleri ile yapฤฑlmasฤฑ. Topu โdฤฑล kaynaฤaโ atฤฑnca hata ortadan kalkฤฑyor mu?
Hatadan รงok รถte hataya nasฤฑl yaklaลฤฑldฤฑฤฤฑ, hatanฤฑn nasฤฑl aรงฤฑklandฤฑฤฤฑ รงok daha รถnemli.
Hatanฤฑn telafisi olur. Tรผm iลlemler geri alฤฑnฤฑr; hatayฤฑ yapan hesap verir.
Ama hatayฤฑ โdฤฑล gรผรงlerleโ aรงฤฑklama sersemliฤi hepimize kalฤฑr.
