Haziran ayฤฑnฤฑn bรผyรผk bir bรถlรผmรผnde Bangladeล’in baลkenti Dakka ve รงevresindeki 23 milyon insan 38ยฐC’ye varan sฤฑcaklฤฑklarda acฤฑ รงekti. Vantilatรถrler ve klimalar pek iลe yaramadฤฑ; รผlkede bu yฤฑlฤฑn ilk 150 gรผnรผnรผn 114’รผnde elektrik kesintisi yaลandฤฑ. Sadece 500 km kuzeydeki Himalaya cumhuriyeti Nepal ise tam tersi bir sorunla karลฤฑ karลฤฑya. รlkenin elektrik talebi 1,7 gw’a ulaลฤฑrken, neredeyse tamamฤฑ hidroelektrikten elde edilen รผretim kapasitesi 2,8 gw’a ulaลฤฑyor. Yetkililer elektrik santrallerine ลebekenin dengesini bozmamak iรงin รผretimi kesmelerini sรถylรผyor.
Economist’in haberine gรถre bu dengesizlik yakฤฑnda dรผzelmeye baลlayabilir. Bangladeล, Hindistan ve Nepal arasฤฑnda haftalar iรงinde sonuรงlandฤฑrฤฑlmasฤฑ beklenen รผรงlรผ bir anlaลma, Nepal’in fazla elektriฤinin bir kฤฑsmฤฑnฤฑn Hindistan’ฤฑn iletim altyapฤฑsฤฑ รผzerinden elektrik aรงlฤฑฤฤฑ รงeken Bangladeล’e, mรผtevazฤฑ bir 50mw ile baลlayarak akmasฤฑnฤฑ saฤlayacak. ลรผpheciler bunu Bangladeล’in aรงฤฑฤฤฑnda yuvarlama hatasฤฑ olarak deฤerlendiriyor. Reuters tarafฤฑndan yapฤฑlan analize gรถre, en yoฤun zamanlarda talep arzฤฑ %25’e kadar aลฤฑyor. Yine de Nepal’den gelen enerji miktarฤฑna odaklanmak asฤฑl noktayฤฑ gรถzden kaรงฤฑrmak anlamฤฑna geliyor. On yฤฑllardฤฑr komลularฤฑn birbirlerine ลรผpheyle baktฤฑฤฤฑ bir bรถlgede bunun gerรงekleลiyor olmasฤฑ bile bir dรถnรผm noktasฤฑ. Gรถzlemciler bu anlaลmanฤฑn bรถlgede daha entegre bir enerji piyasasฤฑnฤฑn temelini atacaฤฤฑnฤฑ umuyor.
รรง acil faktรถr, anlaลmanฤฑn ivme kazanmasฤฑna yardฤฑmcฤฑ oldu. Bunlardan ilki artan enerji maliyetleri. Gรผney Asya, Ukrayna’daki savaล nedeniyle sekteye uฤrayan kรผresel enerji piyasalarฤฑnda ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ karลฤฑlamakta zorlanฤฑyor. ฤฐkincisi, Gรผney Asya รผlkeleri, sฤฑcak hava dalgalarฤฑ ve sellerin daha sฤฑk ve yoฤun hale gelmesiyle iklim deฤiลikliฤinin gerรงekleriyle uฤraลฤฑyor. รรงรผncรผsรผ ise Hindistan’ฤฑ kรผรงรผk komลularฤฑna daha fazla dikkat etmeye iten รin’e karลฤฑ artan ihtiyatlฤฑlฤฑk.
Gรผney Asya dรผnyanฤฑn ekonomik olarak en az entegre olmuล bรถlgelerinden biri, dolayฤฑsฤฑyla ticaretteki herhangi bir artฤฑลฤฑn รถnemli faydalarฤฑ olabilir. Ancak siyaset uzun zamandฤฑr buna engel oluyor. Hindistan’ฤฑn Pakistan ile olan gergin iliลkisi en bรผyรผk engel. Ancak Nepal ve Bangladeล’te de siyasi ve diฤer karฤฑลฤฑklฤฑklar ilerlemeyi engelledi. Nepal 2006 yฤฑlฤฑna kadar iรง savaลla รงalkalandฤฑ ve 2015 yฤฑlฤฑnda yฤฑkฤฑcฤฑ bir deprem yaลadฤฑ. Hindistan’ฤฑn hakimiyetinden endiลe duyan ve diฤer seรงenekleri keลfetmeye hevesli olan Nepal, son yฤฑllarda รin’e yรถnelmeye baลlamฤฑลtฤฑ. Hindistan ve Bangladeล nehir suyunun paylaลฤฑmฤฑndan yasadฤฑลฤฑ gรถรงe kadar her konuda anlaลmazlฤฑk yaลฤฑyor. Bangladeล’in eski Hindistan Bรผyรผkelรงisi Tarฤฑk Karim, 15 yฤฑl kadar รถnce “Bangladeล’te Hindu gรผcรผ istemiyoruz, karanlฤฑkta kalmayฤฑ tercih ederiz diyen insanlar vardฤฑ” diyor.
Karanlฤฑkta oldukรงa uzun bir zaman geรงiren Bangladeลliler ลimdi yeniden dรผลรผnรผyor. รlkenin tรผketiminin รผรงte ikisini karลฤฑlayan doฤal gaz rezervleri azalฤฑyor ve on yฤฑl iรงinde tรผkenebilir, bu da รผlkeyi sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaz (lng) ithalatฤฑna daha baฤฤฑmlฤฑ hale getiriyor. Zengin Avrupa รผlkeleri geรงen yฤฑl Rus gazฤฑna alternatif ararken lng fiyatlarฤฑnฤฑ artฤฑrdฤฑ ve Bangladeล’in tedarikรงilerle uzun vadeli anlaลmalar yapmasฤฑnฤฑ zorlaลtฤฑrarak daha pahalฤฑ petrol ve benzin tesislerine geรงmeye zorladฤฑ. Bu durum dรถviz rezervlerini tรผketti ve yeterli yakฤฑt alamamasฤฑna neden oldu. Dahasฤฑ, Bangladeล 2030 yฤฑlฤฑna kadar karbon emisyonlarฤฑnฤฑ %20’den fazla azaltma sรถzรผ verdi, bu da fosil yakฤฑt kullanฤฑmฤฑnฤฑ azaltmayฤฑ gerektiriyor.
Bu arada Nepal, ekonomik kalkฤฑnma stratejisinin bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑnฤฑ komลularฤฑna hidroelektrik enerji satฤฑลฤฑna baฤlamฤฑล durumda. Geรงen yฤฑl Hindistan’a 400mw enerji ihraรง etmeye baลladฤฑ; bu yฤฑl 600mw daha ihraรง etmek iรงin bir anlaลma yaptฤฑ. 5 gw’lฤฑk bir kapasite daha yapฤฑm aลamasฤฑnda. Eฤer bu kumar tutmazsa, hem elektrik alฤฑm satฤฑmฤฑnda tekel konumunda olan hรผkรผmet hem de รผlkenin รถzel enerji รผreticileri bir yฤฑฤฤฑn borรง ve yarฤฑm kalmฤฑล projelerle karลฤฑ karลฤฑya kalacak. Bir hidroelektrik yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ olan Ashish Garg, “Eฤer bu anlaลmalar iลe yaramazsa, mahvoluruz” diyor.
Entegrasyon Gรผney Asya’nฤฑn yeลil enerjiye geรงiลi iรงin de hayati รถnem taลฤฑyor. Nepal ve Bhutan’ฤฑn yaklaลฤฑk 70 gw hidroelektrik potansiyeli olduฤu tahmin ediliyor, bunun sadece kรผรงรผk bir kฤฑsmฤฑndan yararlanฤฑlฤฑyor. Bangladeล’in yenilenebilir enerji kapasitesi รงok az ve yeterli rรผzgar ve gรผneล enerjisi eklemek iรงin yeterli alanฤฑ da bulunmuyor. Hindistan 2030 yฤฑlฤฑna kadar 500 gw yenilenebilir enerji kapasitesi kurmayฤฑ planlฤฑyor. Hindistan’ฤฑn 2040 yฤฑlฤฑnda รถngรถrรผlen elektrik talebini karลฤฑlamak iรงin mevcut 418 gw’lฤฑk kapasiteye ek olarak 950 gw’lฤฑk, yani yaklaลฤฑk Avrupa’nฤฑn elektrik piyasasฤฑ bรผyรผklรผฤรผnde bir kapasite eklemesi gerekecek. Komลularฤฑndan gelen hidroelektrik, yenilenebilir enerjinin istikrarlฤฑ bir temelini saฤlamaya yardฤฑmcฤฑ olabilir. Daha temiz elektriฤin faydalarฤฑ, kฤฑsa vadede, dรผnyanฤฑn en kirli ลehirlerinden bazฤฑlarฤฑ olan bรถlge ลehirlerinde daha solunabilir hava ลeklinde de kendini gรถsterebilir.
Hindistan tarihsel olarak รงok taraflฤฑ enerji anlaลmalarฤฑna girmekte isteksiz davrandฤฑ, Nepal ile yapฤฑlan ithalat anlaลmalarฤฑ ve sฤฑnฤฑra yakฤฑn bir Hint santralinden Bangladeล’e kรถmรผrle รงalฤฑลan elektrik satmak iรงin yapฤฑlan yeni uzun vadeli anlaลma gibi ikili anlaลmalarฤฑ tercih etti. Ancak Washington’daki Georgetown รniversitesi’nden Sanjay Kathuria, “รin’e karลฤฑ koymak iรงin bรถlge รผlkeleri, karลฤฑlฤฑklฤฑ baฤฤฑmlฤฑlฤฑk yaratmaya hevesli ve enerji bunu yapmanฤฑn, รถrneฤin diฤer ลeylerin ticaretinden daha az tehdit edici bir yolu” diyor. Hindistan baลbakanฤฑ Narendra Modi, รผlkenin komลularฤฑyla iliลkilere รถncelik veriyor. 2021 yฤฑlฤฑnda Bangladeล baลbakanฤฑ ลeyh Hasina ile samimi bir baล baลa gรถrรผลme iรงin Dakka’ya gitti. Mayฤฑs ayฤฑnda ise Nepal Baลbakanฤฑ Pushpa Kamal Dahal’ฤฑ Delhi’de aฤฤฑrladฤฑ.
รรงlรผ anlaลma Mayฤฑs ayฤฑndaki zirve sฤฑrasฤฑnda lanse edildi; Modi ayrฤฑca รถnรผmรผzdeki yฤฑllarda Nepal’den 10 gw enerji satฤฑn alma sรถzรผ verdi. Enerji bakanlฤฑฤฤฑnda mรผzakereleri yรผrรผten Ajay Tewari, “Bangladeล’in bizim iletim hatlarฤฑmฤฑzฤฑ kullandฤฑฤฤฑ sรผrece Nepal’den doฤrudan alฤฑm yapmasฤฑndan รงok memnunuz” diyor. Hindistan’ฤฑn elektrik alฤฑm kurallarฤฑ รin tarafฤฑndan finanse edilen projelerden elektrik ithalatฤฑnฤฑ yasaklฤฑyor ve Nepal’i Hintli yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ tercih etmeye teลvik ediyor.
Daha derin enerji entegrasyonunun รถnรผndeki engeller ise devam ediyor. Bu zorluklarฤฑn baลฤฑnda, bรถlgede enerji naklini saฤlayacak ลebekelerin olmamasฤฑ geliyor. รรง รผlke arasฤฑndaki mevcut yรผksek gerilim hatlarฤฑ ลimdiden aลฤฑrฤฑ yรผklenmiล durumda. Yeni hatlar planlanฤฑyor ancak bunlarฤฑn inลasฤฑ arazi edinme sorunlarฤฑ ve finansman eksikliฤi nedeniyle engelleniyor, รถzellikle de Nepal’de hรผkรผmetin yeni hatlar iรงin parasฤฑ yok ve รถzel sektรถrรผn bunlarฤฑ inลa etmesine izin vermeyi reddediyor.
Bangladeล ve Nepal, Hindistan’ฤฑn iki komลusu arasฤฑnda enerji ticareti iรงin kendi topraklarฤฑ รผzerinden รถzel bir hat inลa edilmesine izin vermesi iรงin lobi yapฤฑyor. Ancak Hindistan ลimdiye kadar buna yanaลmadฤฑ ve yakฤฑn zamanda da fikrini deฤiลtirmesi beklenmiyor. ฤฐklim deฤiลikliฤi de sorunu daha da kรถtรผleลtirebilir: eriyen buzullar, toprak kaymalarฤฑ ve deฤiลen nehir akฤฑลlarฤฑ Nepal’in hidroelektrik potansiyelinin bir kฤฑsmฤฑnฤฑ รถnรผmรผzdeki on yฤฑllarda kullanฤฑlamaz hale getirebilir.
Hindistan, net sฤฑfฤฑr hedefleri konusunda ciddiyse kรถmรผrden uzaklaลmaktan baลka รงaresi yok. Bangladeล de fosil yakฤฑtlara olan baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑndan kurtulmak zorunda kalacak. Yenilenebilir kaynaklardan istikrarlฤฑ ve gรผvenli bir enerji arzฤฑ saฤlamak iรงin komลularฤฑn ลebekelerini birbirine baฤlamalarฤฑ, enerji piyasalarฤฑnฤฑ serbestleลtirmeleri ve dรผzenleyici rejimlerini uyumlu hale getirmeleri gerekecek. Nepal Elektrik Kurumu’nda elektrik satฤฑลlarฤฑnฤฑ denetleyen Prabal Adhikari, bugรผn รผzerinde รงalฤฑลฤฑlan kรผรงรผk รผรงlรผ anlaลmanฤฑn bu bรผyรผk hedef iรงin zemin hazฤฑrlayabileceฤini sรถylรผyor.
