ฤฐstanbul’da 14 Eylรผl 1509’da yaลanan ve “Kรผรงรผk Kฤฑyamet” olarak bilinen bรผyรผk depremin yฤฑl dรถnรผmรผnde Yฤฑldฤฑz Teknik รniversitesi (YTร) Doฤa Bilimleri Araลtฤฑrma Merkezi Baลkanฤฑ Prof. Dr. ลรผkrรผ Ersoy’dan, korkutan bir aรงฤฑklama geldi: “ฤฐstanbul’da 7.7, 7.5 ลiddetlerinde bir depremi รถngรถrebiliriz. Arkasฤฑ tsunami” dedi. Prof. Dr. Ersoy, Marmara’daki “รงifte deprem” potansiyeline de dikkat รงekerek tehlikeye dikkat รงekti ve depremden en รงok etkilenecek 5 ilรงeyi aรงฤฑkladฤฑ.
14 Eylรผl 1509’da ฤฐstanbul tarihinin en ลiddetli depremini yaลadฤฑ. Kรผรงรผk kฤฑyamet (Kฤฑyamet-i Suฤra) denilen depremin ardฤฑndan Marmara Denizi’nde tsunami meydana geldi. Boylarฤฑ 10 metreye kadar yรผkselen dev dalgalar ลehirde tufan yaลattฤฑ. Yer bilimcilerin son yรผzyฤฑlda Doฤu Akdeniz’de gรถrรผlen en bรผyรผk doฤal afet olarak tanฤฑmladฤฑฤฤฑ depremin yarฤฑn yฤฑl dรถnรผmรผ. YTร Doฤa Bilimleri Araลtฤฑrma Merkezi Baลkanฤฑ Prof. Dr. ลรผkrรผ Ersoy, 1509 depremini “ฤฐstanbul’un en saฤlam merkezi kesiminde meydana gelen, ลimdiki bรผyรผklรผฤรผyle yaklaลฤฑk 7.7 diyebileceฤimiz, enerji olarak yaklaลฤฑk 3 tane Kocaeli depremi bรผyรผklรผฤรผnde, รงok bรผyรผk bir depremdi” ลeklinde tarif etti.
‘1509’daki tsunaminin surlarฤฑ aลtฤฑฤฤฑ sรถylenir’
Olasฤฑ bir ฤฐstanbul depreminde tsunami dalgalarฤฑ oluลacaฤฤฑnฤฑ kaydeden Prof. Dr. Ersoy, “1509 depreminde tsunami de var. Surlarฤฑ aลtฤฑฤฤฑ sรถylenir. Marmara’nฤฑn tsunami tarihi de sabฤฑkalฤฑ. 4 bin yฤฑl iรงerisinde kayฤฑtlarda 100’e yakฤฑn tsunami var. Yaptฤฑฤฤฑmฤฑz kazฤฑlarda bunlarฤฑn izlerini bulduk. Kim, ‘Marmara kฤฑyฤฑlarฤฑnda tsunami dalgalarฤฑ olmaz’ diyorsa, doฤruyu sรถylemiyor. Bilimsel olarak yanlฤฑลtฤฑr. Marmara kฤฑyฤฑlarฤฑnda mutlaka tsunami dalgalarฤฑ oluลabilir. Marmara’nฤฑn iรงerisinde bin metreyi aลkฤฑn 3 tane รงukur var. Bu รงukurlarฤฑn yamaรงlarฤฑndaki รงamurlar, depremlerde sallandฤฑklarฤฑ takdirde denizaltฤฑ heyelanlarฤฑyla tsunamiler oluลabilir” diye konuลtu.
รifte deprem tehlikesi
Bรถlgede “รงifte deprem” potansiyeli olduฤunun da altฤฑnฤฑ รงizen Prof. Dr. Ersoy, “Marmara’da bir depremi konuลuyorsak tsunamiyi de birlikte anmamฤฑz gerekiyor. รรผnkรผ tarihsel olarak bunlar hep birlikte gerรงekleลmiล. Marmara’nฤฑn รงifte deprem oluลturma รถzelliฤi de var. 1999 depreminde merkezleri Kocaeli ve Dรผzce olmak รผzere 2 ayrฤฑ yerde 3 tane ลiddeti 7’den bรผyรผk deprem meydana geldi. Bunun benzeri 1912 ve 1766 yฤฑllarฤฑnda da yaลandฤฑ” dedi.
‘Tsunami dalgalarฤฑ 5 dakika iรงerisinde gelebilir’
Prof. Dr. Ersoy, tsunaminin sinsi bir ลekilde geliลtiฤine dikkat รงekerek ลunlarฤฑ kaydetti: “Tsunami dalgasฤฑ o kadar sinsi ki bazen cepheden deฤil, ‘kฤฑyฤฑ boyu akฤฑntฤฑlarฤฑ’ ile kฤฑyฤฑlarฤฑ sรผpรผrerek gelebilir. Hatta iรง denizlerde dalgalar karลฤฑ kฤฑyฤฑya รงarpฤฑp 1 saat sonra dรถnebilir. Bu dalgalar 5 dakika iรงerisinde gelebilir. Uzak bรถlgelerde 20 dakikaya kadar รงฤฑkabilir ama her halรผkarda tsunamiden kaรงฤฑล planlarฤฑ yapabiliriz. Deprem gibi deฤil. Kฤฑyฤฑlarda, karalarฤฑn iรงlerine doฤru kaรงmamฤฑz, yรผksek yerlere รงฤฑkmamฤฑz gerekiyor. Sahildeysek, bir tekne iรงerisindeysek aรงฤฑk denize gitmemiz gerekiyor. Aรงฤฑk deniz, tsunami ve depremde en gรผvenilir yerdir. รรผnkรผ deprem dalgalarฤฑ suyun iรงerisinden geรงmez. Tsunami dalgalarฤฑ da aรงฤฑk denizde olmaz. Sadece kฤฑyฤฑlarda olur. Aรงฤฑk denizler daha gรผvenlidir.”
‘7.7 bรผyรผklรผฤรผnde deprem รถngรถrebiliriz’
Olasฤฑ depremin bรผyรผklรผฤรผ hakkฤฑnda ise Prof. Dr. Ersoy, “Bir grup araลtฤฑrmacฤฑya gรถre 30 yฤฑl iรงinde yรผzde 65 olasฤฑlฤฑkla ลiddeti 7’den bรผyรผk bir deprem olacak. Bunun 19 yฤฑlฤฑ geรงti. Tehlikenin riski artฤฑyor. Yarฤฑn da olabilir, 11 yฤฑl sonra da. Tekrarlanma aralฤฑklarฤฑ genellikle tutar. Sรผrenin yaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ buradan รถngรถrebiliriz. Marmara iรงin en kรถtรผ senaryo 1509 depreminin tekrarlanmasฤฑdฤฑr. Yaklaลฤฑk 7.7, 7.5 ลiddetlerinde bir depremi รถngรถrebiliriz” yorumunu yaptฤฑ.
‘5 ilรงe depremden daha รงok etkilenecek’
รzellikle Avrupa Yakasฤฑ’nฤฑn sahil kesiminin zemin olarak daha tehlikeli olduฤunu kaydeden Prof. Dr. Ersoy, “Aksaray’dan Zeytinburnu’na, Bakฤฑrkรถy’e, Kรผรงรผkรงekmece’ye, Avcฤฑlar’a, Bรผyรผkรงekmece’ye doฤru giden sahil kesiminin zemini daha hassas. Dolayฤฑsฤฑyla buradaki yapฤฑlar depremden daha รงok etkilenecek. Bu bรถlgelerdeki kentsel dรถnรผลรผmรผn hฤฑzฤฑna biraz daha aฤฤฑrlฤฑk vermemiz gerekiyor. ฤฐnลaatlar ilรงenin zeminine รถzel yapฤฑlmalฤฑ. Maalesef saฤlam kayalar รผzerinde bile inลaat yapmasฤฑnฤฑ bilmiyoruz. Kadฤฑkรถy’de yaptฤฑฤฤฑnฤฑz bir binayฤฑ Avcฤฑlar’da yapamazsฤฑnฤฑz. Avcฤฑlar’da yaptฤฑฤฤฑnฤฑz bir binayฤฑ ลiลli’de yapamazsฤฑnฤฑz. Zemin รถzellikleri birbirinden farklฤฑ” dedi.
‘Tablo vahim’
ฤฐstanbul’da 4 milyon konut olduฤunu sรถyleyen Prof. Dr. ลรผkrรผ Ersoy ลunlarฤฑ kaydetti: “Marmara Bรถlgesi’ndeki 11 ilde 25 milyon insan yaลฤฑyor. 6 milyon konut var. Dolayฤฑsฤฑyla tablo vahim. Geรงmiลte olduysa gelecekte de bรถyle bir deprem bizi karลฤฑlayabilir. Gรผnรผmรผzde de kรผรงรผk depremler, gelecek depremlerin habercisi olarak karลฤฑmฤฑza รงฤฑkmaktadฤฑr. Geรงmiล depremleri saฤlam zeminler รผzerinde yaลadฤฑk. Gelecek depremleri รงรผrรผk zeminler รผzerinde karลฤฑlayacaฤฤฑz. 150 bin ile 300 bin arasฤฑnda insanฤฑn รถlmesi demek” diye konuลtu.
Depremde en gรผvenilir yer saฤlam binalar
Prof. Dr. Ersoy, vatandaลlara da gรถrevler dรผลtรผฤรผnรผ belirterek, “Vatandaลlar her ลeyi devletten beklemek yerine apartmanlarฤฑnda, mahallelerinde, sitelerinde รถrgรผtlenmeli. ฤฐstanbul’da her yฤฑl bรผyรผk deprem tatbikatฤฑ yapฤฑlmalฤฑ. AFAD’ฤฑn, Kฤฑzฤฑlay’ฤฑn, karar vericilerin, kolluk kuvvetlerinin, arama kurtarma ekiplerinin ve herkesin olacaฤฤฑ deprem tatbikatฤฑnฤฑ her yฤฑl yapmamฤฑz gerekiyor. Kentsel dรถnรผลรผmรผ iyi yaparsanฤฑz depreme karลฤฑ gรผรงlรผ yapฤฑlar ortaya รงฤฑkarฤฑrฤฑz. Depremde en gรผvenli yerler, saฤlam binalarฤฑn iรงleridir. ฤฐnsanlarฤฑ sokaklarda daha bรผyรผk tehlikeler bekliyor. Binalarฤฑmฤฑzฤฑ saฤlam yapmalฤฑ ve eลyalarฤฑmฤฑzฤฑ da sabitlemeliyiz. Bina elbette saฤlanacak, sallansฤฑn diye inลa edilir. ฤฐyi bir mรผhendislik gรถrmรผล bina yฤฑkฤฑlmaz” diye konuลtu.
