Korona Virรผsรผ ile ilgili gรผndem, tartฤฑลmalar ve fikir alฤฑลveriลleri son hฤฑzla devam ediyor. Bu sฤฑrada hem bireyler hem de iลletmeler zorlu bir sรผreรงten geรงiyor. Bununla birlikte, bahse konu olan sรผrecin kabullenilip tamamen bekleme durumuna geรงilmesi yerine, proaktif bir eylem planฤฑ gereklidir.
Bireylerin ve iลletmelerin halihazฤฑrda gerรงekleลen salgฤฑn hususu ile etkilerini vizyoner bir bakฤฑล aรงฤฑsฤฑyla iyi analiz etmesi, incelemesi, yorumlamasฤฑ ve yรถnetmesi ลarttฤฑr. ลu an iรงin ve geleceฤe yรถnelik doฤru kararlarฤฑn verilmesi kritik รถnem arz edip, kader belirleyici olacaktฤฑr. Bir atasรถzรผmรผzรผn de vurguladฤฑฤฤฑ รผzere, โUsta Kaptan Dalgalฤฑ Denizde Belli Olurโ.
Bu baฤlamda, firmalar รถncelikle Korona Virรผsรผ salgฤฑnฤฑn etkilerini makro ve mikro bazda masaya yatฤฑrmalฤฑdฤฑrlar. Bir baลka ifadeyle, salgฤฑnฤฑn ekonomiye genel etkileri, sektรถrel etkileri ve firmalara spesifik etkileri ayrฤฑ ayrฤฑ tespit edilmelidir. Aรงฤฑk olduฤu รผzere, salgฤฑnฤฑn ekonomik etkileri tรผm sektรถrler ve firmalar iรงin aynฤฑ deฤildir. O halde, รงรถzรผm yollarฤฑnฤฑn, planlarฤฑn ve stratejilerin de butik olarak รถzel bir ลekilde geliลtirilmesi isabetli olacaktฤฑr. Belirtilenlerle baฤlantฤฑlฤฑ olarak iลletmelerde iลgรผcรผ tahsisi ve planlamasฤฑnฤฑn, รงalฤฑลma mesaisi ile mekanlarฤฑnฤฑn yeniden gรถzden geรงirilerek optimum bir denge kurulmasฤฑ doฤru gรถzรผkmektedir. ฤฐรงinde bulunduฤumuz sรผreรงte, bazฤฑ firmalar รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑ iลten รงฤฑkarmaktadฤฑrlar. Her ne kadar engebeli bir yoldan geรงiyor olsak da, aslฤฑnda bu son baลvurulmasฤฑ gereken yรถntemlerden biridir. Zira, bir iลletmenin insan sermayesi en deฤerli varlฤฑฤฤฑdฤฑr. Salgฤฑn bittiฤinde ve kriz ortamฤฑ normale dรถndรผฤรผnde, rakiplere transfer olan insan sermayesini iลletmeye dรถndรผrmek รงok zor olacaktฤฑr. Unutmamak gerekir ki makine, teรงhizat ve hatta para daha sonra telafi edilebilir, ancak insan sermayesi her zaman telafi edilemez ve yerini doldurmak uzun bir vakit alabilir. Salgฤฑn sรผrecinde รงalฤฑลanฤฑnฤฑn yanฤฑnda olan firmalarda รงalฤฑลan baฤlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn ve sadakatinin artacaฤฤฑ da rahatlฤฑkla sรถylenebilir. Bunun yanฤฑnda, iลten รงฤฑkarmalarฤฑn negatif pazarlama ve tanฤฑtฤฑm rolรผnรผ de gรถz ardฤฑ etmemek gerekir. Bilimsel araลtฤฑrmalar da, kurumsal sosyal sorumluluk ile iลletme finansal performansฤฑ arasฤฑnda pozitif yรถnlรผ bir iliลki olduฤuna iลaret etmektedir.
Ek olarak, firmalarฤฑn รผretim sรผreรงlerini ve maliyetlerini tekrar gรถzden geรงirip deฤerlendirmeleri doฤru olacaktฤฑr. Bununla baฤlantฤฑlฤฑ olarak, tedarik zinciri yรถnetimi ele alฤฑnmalฤฑ ve gerekirse yeni kararlara imza atฤฑlmalฤฑdฤฑr. Firma รงalฤฑลanlarฤฑ, mรผลterileri ve tedarikรงileriyle bir รงember oluลturmalฤฑ, ลeffaf ve tam bilgi alฤฑลveriลini hฤฑzlฤฑ bir ลekilde saฤlamalฤฑdฤฑr. Bรถylece, sรผrecin halihazฤฑrdaki durumu, kararlar ve beklentiler hususunda tรผm paydaลlar nezdinde farkฤฑndalฤฑk oluลacaktฤฑr. Tedarik zinciri hususunda aynฤฑ zamanda รถzellikle salgฤฑndan daha az etkilenen รผlkeler ve bรถlgeler belirlenmelidir. Bu รผlkeler ve bรถlgelerde bulunan tedarikรงilerle baฤlantฤฑlar kurularak her tรผrlรผ olumsuz potansiyel etkiye karลฤฑ ลimdiden alternatifler geliลtirilmelidir.
Ayrฤฑca, iลletmeler mevcut finansman kaynaklarฤฑ ile devlet tarafฤฑndan sunulan teลvikleri yeniden gรถzden geรงirmeli, yararlanma yollarฤฑnฤฑ belirleyerek aksiyon almalฤฑdฤฑr. Sรถzlรผ anlaลmalar ile yazฤฑlฤฑ sรถzleลmeler mercek altฤฑna alฤฑnarak konjonktรผre uygunluk denetimi yapฤฑlmalฤฑdฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla, salgฤฑn ve ekonomik etkilerini onarฤฑcฤฑ, hatta sรผreci bir fฤฑrsata รงevirebilecek yaklaลฤฑm benimsenmelidir. ฤฐyi firmalar krizleri atlatฤฑr, รงok iyi firmalar ise krizleri fฤฑrsata รงevirerek krizlerden daha gรผรงlรผ รงฤฑkarlar. Albert Einsteinโฤฑn da sรถylediฤi gibi โKarฤฑลฤฑklฤฑk iรงinde basitliฤi bul. Gรผrรผltรผ iรงinde ahengi yakala. Her zorluฤun ortasฤฑnda bir fฤฑrsat yatarโ.
รrnek vermek gerekirse General Motors (GM) bazฤฑ tesislerini kapatฤฑyor, ancak eล zamanlฤฑ olarak Korona Virรผsรผโnden etkilenen hastalar iรงin solunum cihazฤฑ รผretmenin yollarฤฑnฤฑ arฤฑyor. Solunum cihazฤฑ, General Motorsโun (GM) iล kolunun tamamen dฤฑลฤฑnda bir alan olmasฤฑna karลฤฑn firma krizi fฤฑrsata รงevirmek iรงin bรผyรผk bir uฤraล veriyor. 3M ve Ford firmalarฤฑ da solunum cihazฤฑ รผretimi iรงin iลbirliฤi yapmaya karar verdiler. Tรผrkiyeโde ise LC Waikiki รผรง milyon adet maske รผreterek devlete hibe etme kararฤฑ aldฤฑ ve gรผzel bir sosyal sorumluluk รถrneฤi sergiledi. Bunlarฤฑn yanฤฑnda gรผnรผmรผzde bireyler bilgisayar ve internet baลฤฑnda daha รถnce hiรง yapmadฤฑklarฤฑ kadar vakit harcฤฑyorlar. Dolayฤฑsฤฑyla, รงevrimiรงi (online) eฤitimler ve danฤฑลmanlฤฑk faaliyetleri de krizin fฤฑrsata รงevrilme noktasฤฑnda yardฤฑmcฤฑ olabilir. Bundan baลka, mรผลterilerin azaldฤฑฤฤฑ ve iล yoฤunluฤunun dรผลtรผฤรผ firmalar, daha รถnce zaman ayฤฑramadฤฑklarฤฑ projeler รผzerinde รงalฤฑลabilir, salgฤฑn sonrasฤฑ bu projeleri hayata geรงirme planlarฤฑna iลlerlik kazandฤฑrabilirler.
Korona Virรผsรผโnรผn firmalar รผzerindeki ekonomik etkilerine hazฤฑrlฤฑklฤฑ olunmasฤฑ iรงin danฤฑลmanlara da iลletme yรถnetimlerine kฤฑlavuzluk etme hususunda รถnemli gรถrevler dรผลรผyor. Danฤฑลmanlarฤฑn, ilk adฤฑm olarak matrisler ve tablolar oluลturarak tรผm sektรถrleri listelemeleri, her bir sektรถr iรงin risk oranlarฤฑnฤฑ, pozitif-nรถtr-negatif olarak salgฤฑndan etkilenme yรถnlerini, salgฤฑndan etkilenme derecelerini ve talep edilen/edilecek รผrรผn ile hizmetleri belirlemeleri gerekir. ฤฐlaveten, iyimser-orta-kรถtรผmser ลeklinde รผรง kademeli senaryo tahminleme modellerini sektรถrler ve iลletmeler iรงin oluลturmalarฤฑ akฤฑllฤฑca olacaktฤฑr.
Artฤฑ olarak, iลletmelerin salgฤฑn sรผrecinde daima likidite durumlarฤฑnฤฑ kontrol etmeleri doฤru bir hamledir. รzellikle, faaliyetlerin devamฤฑ iรงin yeterli likiditeye sahip olunmasฤฑ ลarttฤฑr. ฤฐลletmede likiditenin dรผลรผk olmasฤฑ maaล ve borรง รถdemelerinde bรผyรผk sorun teลkil edebilir. Eฤer likidite arzu edilen seviyede deฤilse, firmalar รผretimde kullanฤฑlmayan, verimlilik ve katma deฤer yaratmayan atฤฑl duran varlฤฑklarฤฑnฤฑ belirlemeli, gerekirse bunlarฤฑ elden รงฤฑkararak likit varlฤฑklara dรถnรผลtรผrmelidir. Benzer ลekilde, nakit akฤฑล yรถnetiminin ve stok planlamalarฤฑnฤฑn da efektif bir ลekilde yapฤฑlmasฤฑ gereklidir. ฤฐลletmelerin iล yaptฤฑklarฤฑ baลka iลletmelerle halihazฤฑrda sรถzleลmeleri olmalarฤฑ, ancak karลฤฑ iลletmelerin salgฤฑn nedeniyle รถdemelerini yapmakta zorlanmalฤฑ sรถz konusu ise, barterโฤฑn mรผmkรผn olduฤu durumlarda bu yรถnteme baลvurulabilir.
Muhasebe ve finans departmanlarฤฑ gibi, insan kaynaklarฤฑ departmanฤฑ da salgฤฑn sรผrecinde sorumluluk รผstlenmelidir. Salgฤฑnฤฑn ekonomik etkilerinin yanฤฑnda psikolojik etkileri de olduฤu hatฤฑrlanarak, firma personelinin psikolojik durumu periyodik olarak izlenmelidir. Bir รถnlem olarak, uygun firma araรงlarฤฑ toplu taลฤฑma kullanan iลletme personelinin ulaลฤฑmฤฑ iรงin tahsis edilebilir. Aynฤฑ zamanda, halihazฤฑrda aktif olarak รงalฤฑลmakta olan personelin salgฤฑndan etkilenme riskine karลฤฑ, yedek personel ve alternatif gรถrevlendirmeler gibi opsiyonlar hazฤฑr olmalฤฑdฤฑr. ฤฐลletmedeki personellerin diฤer departmanlarฤฑ tanฤฑmlarฤฑ ve bu departmanlarda รงalฤฑลan personelin iลlerine aลina olmalarฤฑ da gelecekte karลฤฑlaลabilecek riskleri dรผลรผrebilir.
Bilgi iลlem departmanlarฤฑ da gerekli olan durumlarda otomasyon ve uzaktan รงalฤฑลma sistemlerinin kurulmasฤฑ iรงin iลletme รผst yรถnetimini teลvik etmelidir. Bunun yanฤฑnda, dijital iลletme yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn hฤฑzlandฤฑrฤฑlmasฤฑ gereklidir. Otomasyon, uzaktan รงalฤฑลma sistemleri ve dijital iลletme yatฤฑrฤฑmlarฤฑ yapฤฑlฤฑrken, eล zamanlฤฑ olarak bunlarla ilgili gรผvenlik zafiyetleri ve aรงฤฑklarฤฑ da kontrol edilmelidir. Veri gรผvenilirliฤi ve gizliliฤi konularฤฑnda iลletme personeline gerekli eฤitimler verilmelidir.
Korona Virรผsรผ ve ekonomik etkilerinin, her zaman bu ลekilde devam etmeyeceฤi de aรงฤฑktฤฑr. Zira, gรผnรผmรผzde teknolojinin ve tฤฑbbฤฑn gelmiล olduฤu nokta dรผลรผnรผldรผฤรผnde Korona Virรผsรผโne kesinlikle รงare bulunacaktฤฑr. Peki Korona Virรผsรผ sonrasฤฑnda bizi nasฤฑl bir Dรผnya bekliyor ve iล hayatฤฑnda ne gibi deฤiลiklikler olacak? Salgฤฑn sonrasฤฑ atmosfere ve senaryolara hazฤฑr mฤฑyฤฑz?
รncelikle, uzaktan ve internet รผzerinden รงalฤฑลma hususunda iลletmeler salgฤฑn sonrasฤฑnda belirli bir รถฤrenme ve tecrรผbe seviyesine ulaลacaklardฤฑr. Bir takฤฑm maliyetleri uzaktan ve internet รผzerinde รงalฤฑลma sayesinde elimine edebildiฤini gรถren firmalar, faaliyet yapฤฑlarฤฑ ile sรผreรงlerini belli oranlarda deฤiลtirebilirler. Esnek รงalฤฑลma sistemlerinin uygulanฤฑลฤฑ daha fazla gรถzlemlenecektir. Aynฤฑ zamanda, iรงinde bulunduฤumuz salgฤฑn hadisesi gibi kriz ortamlarฤฑnฤฑn yรถnetimi iรงin iลletmeler รถzel ekipler belirleyecek ve gelecekte benzer durumlar oluลursa bu ekiplerden esnek bir ลekilde yararlanacaklardฤฑr. Bununla birlikte firmalar teknolojiye hakim, farklฤฑ รถzelliklere sahip ve birbirini ikame edebilen personel istihdam etmeye her zamankinden daha รงok dikkat edeceklerdir. ฤฐลletmelerde tรผm kademelerde daha ลeffaf ve dรผrรผst iletiลim kanallarฤฑ oluลturulacaktฤฑr.
Belirtilenlerin yanฤฑnda, geรงmiลe gรถre รงok daha fazla alternatifli รผretim sรผreรงleri, tedarik zinciri yรถnetimi sรผreรงleri, stratejik ve รงรถzรผm ortaklฤฑklarฤฑ sรถz konusu olacaktฤฑr. Tam istihdam modelleri yerine proje bazlฤฑ istihdam modelleri รผzerinde daha fazla dรผลรผnรผlecektir. Sosyal sorumluluk inisiyatiflerinin ekonomik ve finansal etkileri daha รงok araลtฤฑrฤฑlacak, firmalarฤฑn da gรผndemini daha yoฤun bir ลekilde iลgal edecektir. ฤฐลletmeler, beklenmedik durumlar iรงin geรงmiลe gรถre daha รงok rezerv para tutma eฤiliminde olacaklardฤฑr. Likidite kontrolรผ, nakit akฤฑล yรถnetimi ve stok planlamasฤฑ hususlarฤฑnda firmalar daha dikkatli olacaktฤฑr. ฤฐล rotasyonu (rotation) ve personel gรผรงlendirme (empowerment) uygulamalarฤฑ da รถnรผmรผzdeki sรผreรงte artabilir. Teknoloji yatฤฑrฤฑmlarฤฑ bir taraftan artarken siber gรผvenlik, veri gรผvenilirliฤi ve gizliliฤi konularฤฑnda daha hassas olunacaktฤฑr.
Eฤitim sektรถrรผyle ilgili olarak, salgฤฑn sonrasฤฑ bazฤฑ okullarฤฑn ve รผniversitelerin uzaktan eฤitim programlarฤฑ aรงmalarฤฑ sรถz konusu olabilir. Korona Virรผsรผโnรผn yaratmฤฑล olduฤu kriz ortamฤฑnda uzaktan eฤitim konusunda edinilen bilgi, tecrรผbe ve birikim, bir takฤฑm eฤitim kurumlarฤฑ tarafฤฑndan yeni programlar aรงarak ve uzaktan eฤitime de geleneksel eฤitim yanฤฑnda iลlerlik kazandฤฑrarak deฤerlendirilmek istenebilir. Ancak, salgฤฑn sonrasฤฑ uzaktan eฤitimin geleneksel eฤitimi asla tam anlamฤฑyla ikame edilemeyeceฤi, yerini dolduramayacaฤฤฑnฤฑ da kavranmฤฑล olacaktฤฑr. Geleneksel eฤitimin sunduฤu kalite ve birebir iletiลim olanaklarฤฑ net bir ลekilde anlaลฤฑlacaktฤฑr. รstelik, geleneksel eฤitimde sosyalleลme ve network oluลturma hususlarฤฑnฤฑn da รถn plana รงฤฑkmasฤฑ bu noktada รถnemlidir.
รnรผmรผzdeki sรผreรงte iลletmelerin, firma tesislerinin ve รงalฤฑลanlarฤฑn muhtemelen hijyene karลฤฑ รงok daha hassas olduklarฤฑ gรถrรผlecektir. รrnek vermek gerekirse, Amerika Birleลik Devletleriโnde (ABD) 11 Eylรผl saldฤฑrฤฑlarฤฑ beklenmeyen bir olaydฤฑ. Bu saldฤฑrฤฑlar sonrasฤฑ havalimanlarฤฑna gelen sฤฑkฤฑ รถnlemleri ve kontrolleri hatฤฑrlayalฤฑm. 11 Eylรผl saldฤฑrฤฑlarฤฑnฤฑn รผzerinden yฤฑllar geรงmesine karลฤฑn, bahse konu olan sฤฑkฤฑ รถnemler ve kontroller hala devredeler. Korona Virรผsรผ salgฤฑnฤฑ da beklenmeyen bir olaydฤฑ ve muhtemelen daha sฤฑkฤฑ hijyen uygulamalarฤฑna yol aรงacaktฤฑr.
Son olarak ลu anda sadece Korona Virรผsรผโne karลฤฑ deฤil, Korona Virรผsรผโnรผn ruh ikizi olan Sosyo-Ekonomik Etkilerโe karลฤฑ da mรผcadele ettiฤimiz unutulmamalฤฑdฤฑr. Hem bireysel, hem de iลletme bazฤฑnda halihazฤฑrda attฤฑฤฤฑmฤฑz her stratejik adฤฑm bir taraftan bugรผn kazanmamฤฑzฤฑ saฤlarken, diฤer taraftan da geleceฤimizi ลekillendirmelidir. Korona Virรผsรผ ve ruh ikizine karลฤฑ olan mรผcadeleyi kaybetmemek iรงin daima bir adฤฑm รถnde olmalฤฑ ve uzun vadeli vizyoner bir bakฤฑล aรงฤฑsฤฑyla zamanฤฑn รถtesine geรงmeliyiz.
