ABD ile Kuzey Kore arasฤฑndaki diplomatik kriz karลฤฑlฤฑklฤฑ aรงฤฑklamalarla tฤฑrmanฤฑrken, yaลanan gerilimin Doฤu Asya ekonomileriyle birlikte kรผresel ekonomiyi de olumsuz etkilemesinden endiลe ediliyor. Uluslararasฤฑ iliลkiler ve ekonomi uzmanlarฤฑ, gerilimin daha da bรผyรผmesi ve sฤฑcak รงatฤฑลmaya dรถnรผลmesi halinde Doฤu Asya’daki ticaret hatlarฤฑ, tedarik zincirleri ve bรถlgesel รผretim aฤlarฤฑnฤฑn sekteye uฤrayacaฤฤฑnฤฑ, ciddi bir borรงlanma riskiyle karลฤฑ karลฤฑya kalabilecek ABD ekonomisindeki geliลmelerin de tรผm dรผnyayฤฑ etkileyebileceฤini belirtiyor.
Diplomatik krizin taraflarฤฑndan ABD’nin milli geliri Dรผnya Bankasฤฑ verilerine gรถre geรงen yฤฑl 18,5 trilyon dolarฤฑ buldu. Kuzey Kore’nin 2016’daki milli geliri ise Gรผney Kore Merkez Bankasฤฑnฤฑn yaptฤฑฤฤฑ hesaplamalara gรถre 32 trilyon won (yaklaลฤฑk 29 milyar dolar) seviyesinde gerรงekleลti.
Uzmanlar, uluslararasฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn hedefindeki Kuzey Kore ile dรผnyanฤฑn en bรผyรผk ekonomisine sahip ABD arasฤฑnda yaลanan gerilimin bรผyรผmesinden en fazla etkilenecek รผlkenin, dรผnyanฤฑn ikinci bรผyรผk ekonomisi durumundaki รin olacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor. Kuzey Kore’nin, uluslararasฤฑ ticaretinin yรผzde 90’ฤฑnฤฑ รin ile gerรงekleลtirdiฤi belirtiliyor. รin’in, bu รผlkeye yรถnelik ticaretinde kฤฑsฤฑtlamaya gitmesinin, Kuzey Kore yรถnetimi รผzerinde bรผyรผk baskฤฑ oluลturacaฤฤฑ kaydediliyor. ABD’nin de, รin’in Kuzey Kore ile ticaret yapmasฤฑnฤฑ onaylamadฤฑฤฤฑ ve bu รผlkeyle alฤฑลveriลte bulunan รin ลirketleriyle bankalarฤฑna yaptฤฑrฤฑm uygulama ihtimalinin bulunduฤu รถne sรผrรผlรผyor.
Piyasalarda kriz gerilimi
Dรผnya piyasalarฤฑ ABD ile Kuzey Kore arasฤฑnda yaลanan diplomatik gerilimi yakฤฑndan takip ediyor.
ฤฐki รผlke arasฤฑnda gerginliฤin bรผyรผmesiyle oluลan belirsizlik ve jeopolitik risk algฤฑsฤฑnฤฑn piyasalara satฤฑล yรถnlรผ negatif baskฤฑ yaptฤฑฤฤฑ kaydediliyor. Rakamlar, piyasalardaki belirsizlikle dolarฤฑn, geliลmekte olan รผlke para birimleri karลฤฑsฤฑnda deฤerlenmesine yol aรงtฤฑฤฤฑnฤฑ ortaya koyuyor.
Analistler, sรถz konusu gerilime piyasalarฤฑn verdiฤi negatif yรถnlรผ reaksiyon nedeniyle altฤฑn fiyatlarฤฑnฤฑn hem Tรผrkiye’de hem de yurt dฤฑลฤฑnda haftayฤฑ yรผkseliลle tamamlamasฤฑnฤฑn gรผรงlรผ ihtimal olduฤunu dile getiriyor. Global jeopolitik risklerin, petrol fiyatlarฤฑnda daha bรผyรผk oynamaya yol aรงmasฤฑndan endiลe ediliyor.
“Kriz, piyasadaki gรผvenli varlฤฑk talebini canlandฤฑrdฤฑ”
KapitalFX Araลtฤฑrma Mรผdรผr Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Enver Erkan, AA muhabirine yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, kรผresel piyasalarฤฑn iki รผlke arasฤฑndaki krizin รงok yakฤฑndan takip ettiฤini sรถyledi.
Krizin piyasadaki gรผvenli varlฤฑk talebini canlandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Erkan, ลรถyle devam etti:
“Rusya ve รinโin Kuzey Kore’ye yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlar karลฤฑsฤฑnda sessiz kaldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz. Bu nedenle sฤฑcak รงatฤฑลma ihtimali รงok az gรถrรผnรผyor. Geliลmeler, aฤustos ayฤฑnda piyasalarda kalฤฑcฤฑ etki yapmayabilir. Buna karลฤฑn Asya Pasifik’teki finansal varlฤฑklar, Kore Yarฤฑmadasฤฑ ve Pasifik bรถlgesindeki geliลmelere ciddi reaksiyon veriyor. Gรผnรผmรผzde savaลlar daha รงok ekonomi kanalฤฑyla yapฤฑlฤฑyor. ABD’nin ise bu noktada sฤฑcak mรผdahaleden รงok yaptฤฑrฤฑmlarla Kuzey Kore’nin durumunu daha da zorlaลtฤฑrma ve rejimin bu ลekilde deฤiลmesini saฤlama planฤฑ var ancak Venezuela’daki gibi dฤฑล destekli bir darbe Kuzey Kore gibi dฤฑล dรผnyayla baฤlantฤฑsฤฑ kesik bir รผlkede yapฤฑlamaz.”
“Olasฤฑ bir savaล Doฤu Asya’daki tรผm aktรถrlere zarar verir”
Sabancฤฑ รniversitesi ฤฐstanbul Politikalar Merkezi Araลtฤฑrma Uzmanฤฑ Dr. Altay Atlฤฑ, iki รผlke arasฤฑnda yaลanan gerilimin krizinin piyasalarฤฑ henรผz ciddi bir ลekilde etkilemediฤini belirtti.
Krizin daha da tฤฑrmanmasฤฑnฤฑn bundan sonra bรถlge ekonomileriyle kรผresel piyasalarฤฑ olumsuz etkilemeye baลlayacaฤฤฑnฤฑ dile getiren Atlฤฑ, “ABD ile Kuzey Kore arasฤฑnda nรผkleer silahlar kullanฤฑlmasa bile รงฤฑkacak bir savaล, รถncelikle Doฤu Asya’daki ticaret hatlarฤฑnฤฑ, tedarik zincirlerini ve bรถlgesel รผretim aฤlarฤฑnฤฑ sekteye uฤratฤฑp bรถlgedeki tรผm aktรถrlere zarar verecektir. Kรผresel krizin etkilerinden yeni kurtulmaya baลlayan ABD ekonomisi ciddi bir borรงlanma iรงine girecek ve bu da zaten kฤฑrฤฑlgan ekonomiyi tekrar olumsuz bir sarmalฤฑn iรงine itecektir.” dedi.
Asya borsalarฤฑndaki 2016 yฤฑlฤฑ baลฤฑndan bu yana รงฤฑkฤฑลa iลaret eden Atlฤฑ, Japon yeninin bu sรผrede yรผzde 5-6 oranฤฑnda deฤerlendiฤini, ABD ile Kuzey Kore arasฤฑnda tฤฑrmanan gerilimin, ihracatฤฑnฤฑ artฤฑrmaya รงalฤฑลan Japonya iรงin iyi bir haber olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Atlฤฑ, muhtemel bir รงatฤฑลma durumunda รin’in nasฤฑl konum alacaฤฤฑnฤฑn bรผyรผk รถnem taลฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ, Kuzey Kore ekonomisinin bu รผlke sayesinde ayakta durduฤunu vurgulayarak, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Kuzey Kore, ihracatฤฑnฤฑn yรผzde 90โฤฑnฤฑ รin ile yapฤฑyor. รin bu รผlkeden kรถmรผr, tekstil ve gฤฑda รผrรผnleri alฤฑyor. Bir รงatฤฑลma ortamฤฑ oluลur, รin Kuzey Koreโye aktif destek verirse, bu durum รin ile Japonya ve Gรผney Kore arasฤฑndaki baฤlarฤฑn iyice zedelenmesine yol aรงar ve Doฤu Asyaโdaki bรถlgesel ekonomik entegrasyon sรผreรงlerini durdurur, hatta tamamen sona erdirir. ABD ile Kuzey Kore arasฤฑndaki krizin sฤฑcak savaลa dรถnรผลmese bile, bu noktadan sonra ekonomik olarak ciddi etkileri olur, bรถlgedeki gรผveni iyice zedeleyerek ticaret ve yatฤฑrฤฑmlarฤฑ olumsuz etkileyebilir.”
Atlฤฑ, krizin bรถlge รผlkelerinin askeri harcamalarฤฑnda da ciddi artฤฑลlara yol aรงacaฤฤฑna iลaret ederek, “Bu da ekonominin diฤer alanlarฤฑnฤฑ olumsuz etkileyecektir. Japonya ve Gรผney Kore gibi รผlkeler iรง tรผketimi canlandฤฑrmaya ve ihracatlarฤฑnฤฑ kuvvetli bir seviyede tutmaya รงalฤฑลฤฑrken, askeri harcamalardaki ani artฤฑล tรผm bu sรผreรงlere olumsuz yansฤฑr.” diye konuลtu.
“รin’e yaptฤฑrฤฑm ihtimali kรผresel ekonomiyi olumsuz etkiler”
Ankara Politikalar Merkezi Doฤu Asya Analisti ve Uzmanฤฑ Dr. รmit Alperen dฤฑล ticaretinin รงoฤunu รin ile yapan Kuzey Kore’nin tek baลฤฑna kรผresel ekonomiye ciddi bir etkisinin olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Buna karลฤฑn, Kuzey Kore’nin jeopolitik olarak รin, Gรผney Kore ve Japonya’nฤฑn yer aldฤฑฤฤฑ dรผnya endรผstriyel gรผรง merkezinin ortasฤฑnda bulunmasฤฑnฤฑn gerilimin kรผresel ekonomiye yansฤฑma ihtimalini artฤฑrdฤฑฤฤฑna dikkati รงeken Alperen, “ลu an iรงin รผzerinde durulmasฤฑ gereken husus, bu krizin artmasฤฑ halinde Gรผney Kore ekonomisinin nasฤฑl etkileneceฤi ve bunun dรผnya ekonomisine nasฤฑl yansฤฑyacaฤฤฑdฤฑr. Ayrฤฑca ABD Baลkanฤฑ Donald Trump’ฤฑn gรถrevi devralmasฤฑndan itibaren รin’e karลฤฑ ekonomik tepkiselliฤi dolaylฤฑ da olsa devam etmektedir. Trump, Kuzey Kore sorununda รin’e yรถnelik baskฤฑlarฤฑnฤฑ artฤฑrmaya ve ABD iรงinde de buna destek bulmaya รงalฤฑลmaktadฤฑr. Trump’ฤฑn รin’e karลฤฑ ekonomik yaptฤฑrฤฑmlara gitme ihtimali, gerilimin dรผnya ekonomisi รผzerindeki olumsuz etkisini artฤฑracaktฤฑr.” deฤerlendirmesinde bulundu.Alperen, Kuzey Kore’nin Japonya ve Gรผney Koreโyi tehdide devam etmesinin bรถlgedeki siyasi belirsizlik ve sฤฑcak รงatฤฑลma ihtimaliyle birlikte ekonomik riskleri de artฤฑracaฤฤฑnฤฑ vurgulayarak, bunun da kฤฑsa ve orta vadede Doฤu Asya’daki yatฤฑrฤฑmlarฤฑn bu bรถlgeden kaรงmasฤฑnฤฑ, daha gรผvenli liman olarak gรถrรผlen Avrupa gibi yerlere gitmesini beraberinde getirebileceฤini bildirdi.
ABD ile Kuzey Kore arasฤฑnda kรผรงรผk รงaplฤฑ da olsa nรผkleer silahlarฤฑn kullanฤฑlabileceฤi bir savaลฤฑn รงฤฑkmasฤฑ ihtimalini de deฤerlendiren Alperen, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Bu durumun dรผnya ekonomisinde tartฤฑลmasฤฑz yฤฑkฤฑcฤฑ bir etkisi olacaktฤฑr. Kore Yarฤฑmadasฤฑ’nda patlak veren bir savaลta dรผnyanฤฑn en bรผyรผk siyasi ve ekonomik devleri arasฤฑnda bulunan รin, Japonya, Gรผney Kore doฤrudan etkilenecektir. Bir savaล olasฤฑlฤฑฤฤฑnda dรผnyanฤฑn fabrikasฤฑ olarak nitelendirilen รin’in ve hatta Japonya ile Gรผney Kore’nin limanlarฤฑna ticari gemilerinin yaklaลamamasฤฑ bile kรผresel ekonomideki arzฤฑn karลฤฑlanmasฤฑnฤฑ zorlaลtฤฑracaktฤฑr.”
