Dolar, Tรผrk Lirasฤฑ’na karลฤฑ son dรถnemde hฤฑzlฤฑ yรผkseliลini sรผrdรผrรผyor. Hafta iรงinde dolar/TL kuru 4,50 seviyesinin รผzerine รงฤฑkarak yeni bir rekor kฤฑrdฤฑ.
Bรถylelikle bu yฤฑlฤฑn baลฤฑndan beri Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑn dolara karลฤฑ deฤer kaybฤฑ yรผzde 17’yi buldu.
Kurun yรผkseliลini durdurmak iรงin Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (TCMB) gerekli adฤฑmlarฤฑ atฤฑp atmadฤฑฤฤฑ tartฤฑลma konularฤฑnฤฑn baลฤฑnda geliyor.
รzellikle piyasalara Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faizleri artฤฑrmak konusunda รงekingen davrandฤฑฤฤฑ gรถrรผลรผ hakim.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan ekonomistler, her ne kadar kurdaki yรผkseliลin TCMB politikalarฤฑndan kaynaklanmadฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnse de Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑn dรผลรผลรผnรผ engellemek iรงin yeteri kadar รถnlem almadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
‘Yangฤฑnฤฑ su bardaฤฤฑyla sรถndรผrmek’
Amerikan Merkez Bankasฤฑ Fed’in eski araลtฤฑrma direktรถrรผ olan Erkin ลahinรถz, kurdaki yรผkseliลin ekonomiyi ‘รผรง yerden hฤฑrpaladฤฑฤฤฑnฤฑ’ sรถylรผyor:
Kur yรผkseliลi รผretimin ithalata baฤฤฑmlฤฑ olmasฤฑ sebebiyle enflasyonda artฤฑลa sebep oluyor.
Reel sektรถr bilanรงolarฤฑnda 220 milyar dolarฤฑ aลan bรผyรผklรผkte net dรถviz aรงฤฑฤฤฑ olduฤu iรงin finansal istikrarฤฑ tehdit ediyor.
Belirsizlik yarattฤฑฤฤฑ iรงin ekonomik aktiviteyi olumsuz etkiliyor, bรผyรผmenin hฤฑz kesmesine sebep oluyor.
ลahinรถz, bรผtรผn bu risklere raฤmen Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn hem dรถviz arzฤฑ hem de politika faizini artฤฑrmak konusunda zayฤฑf adฤฑmlar attฤฑฤฤฑnฤฑ, ‘yangฤฑnฤฑ su bardaฤฤฑyla sรถndรผrmeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ’ ifade ediyor.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn ‘eli kolu baฤlฤฑ’ mฤฑ?
Koรง รniversitesi TรSฤฐAD Ekonomik Araลtฤฑrmalar Direktรถrรผ Prof. Dr. Selva Demiralp, kurdaki yรผkseliลin Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn uyguladฤฑฤฤฑ para politikasฤฑ yรผzรผnden kaynaklanmadฤฑฤฤฑnฤฑ, ancak “Para politikasฤฑnฤฑn eli kolu baฤlฤฑ” algฤฑsฤฑnฤฑn kurdaki zayฤฑflamayฤฑ tetiklediฤini dile getiriyor.
BBC Tรผrkรงe’nin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan Demiralp’e gรถre kurdaki yรผkseliลin nedenleri ลรถyle:
Bรผyรผme odaklฤฑ politikalarฤฑn uzun vadeli dengelerde yaratacaฤฤฑ bozulma
Seรงim รถncesi artan siyasi belirsizlik
Jeopolitik riskler
Dolarฤฑn kรผresel olarak deฤer kazanmasฤฑ
Para politikasฤฑ nedir?
Para politikasฤฑ, ekonomik bรผyรผme, istihdam artฤฑลฤฑ ve fiyat istikrarฤฑ gibi hedeflere ulaลabilmek iรงin paranฤฑn elde edilebilirliฤini ve maliyetini etkilemeye yรถnelik olarak alฤฑnan kararlarฤฑ ifade etmektedir.
Uygulanmasฤฑndan sorumlu kuruluลlar merkez bankalarฤฑdฤฑr.
Tรผrkiye’de merkez bankasฤฑnฤฑn temel amacฤฑnฤฑn fiyat istikrarฤฑnฤฑ saฤlamak olduฤu TCMB Kanunu ile hรผkme baฤlanmฤฑลtฤฑr.
Kaynak: TCMB
Demiralp’ฤฑn da dikkati รงektiฤi gibi Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn para politikasฤฑnda istediฤi gibi hareket edemediฤi algฤฑsฤฑ uzun zamandฤฑr piyasalarฤฑn gรผndeminde.
“Son dรถnemde yaลanan tartฤฑลmalar รงerรงevesinde MB’nin baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑn zedelendiฤini dรผลรผnรผyor musunuz?” sorumuza, Erkin ลahinรถz de Selva Demiralp de ‘Evet’ yanฤฑtฤฑnฤฑ veriyor.
MB’nฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ ile ilgili tartฤฑลmalarฤฑn temelinde ise Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn dรผลรผk faiz politikasฤฑnda ฤฑsrar eden sรถzleri yatฤฑyor.
Erdoฤan, bu hafta iรงinde ABD merkezli uluslararasฤฑ ekonomi haber kanalฤฑ Bloomberg’in Londra’daki binasฤฑnda gerรงekleลen rรถportajฤฑnda dรผลรผk faiz konusundaki ฤฑsrarฤฑnฤฑ sรผrdรผrdรผ.
Baลkan olmasฤฑ takdirinde ekonomi ve para politikasฤฑnda daha etkin rol oynayacaฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Erdoฤan, faizlerle ilgili olarak, “Sebep netice iliลkisine baktฤฑฤฤฑmฤฑz zaman faiz sebep enflasyon neticedir. Faiz ne kadar dรผลรผk olursa enflasyon da o kadar dรผลรผk olur” dedi.
Erdoฤan Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ ile ilgili olarak ise, “Tabii ki Merkez Bankasฤฑ baฤฤฑmsฤฑzdฤฑr. Ancak Merkez Bankasฤฑ bu baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ alฤฑp, yรผrรผtmenin baลฤฑndaki cumhurbaลkanฤฑnฤฑn verdiฤi sinyalleri bir kenara koyamaz. Buna gรถre deฤerlendirmelerini yapฤฑp, adฤฑmlar atacaktฤฑr ve ben bunun ileride รงok yararlฤฑ adฤฑmlarla sonuรงlanacaฤฤฑna inanฤฑyorum” ifadelerini kullandฤฑ.
Erdoฤan’ฤฑn bu sรถzlerinin ardฤฑndan Salฤฑ gรผnรผ Tรผrk varlฤฑklarฤฑnฤฑn satฤฑล dalgasฤฑ hฤฑzlandฤฑ.
Para ve maliye politikasฤฑ uyumu
Boฤaziรงi รniversitesi Ekonomi Bรถlรผmรผ’nden Prof. Dr. Burak Saltoฤlu, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn para politikasฤฑ kadar, ekonomi yรถnetiminin de buna uyumlu olmasฤฑnฤฑn รถnemine iลaret ediyor.
Saltoฤlu, TCMB’nin eski faiz koridoru uygulamasyla TL’yi daha maliyetsiz koruyabildiฤine ancak ลu an bรถyle bir esnekliฤi olmadฤฑฤฤฑna vurgu yapฤฑyor:
“Kalฤฑcฤฑ ve radikal รถnlemler iรงin seรงim รถncesi รงok kararlฤฑ davranmasฤฑ zor gรถrรผnรผyor. Buna raฤmen รถzellikle enflasyon ve maliye politikasฤฑnฤฑn uyumlu olacaฤฤฑndan emin olmadan aksiyon almasฤฑ da faydalฤฑ olmayabilir.”
Saltoฤlu, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn 25 Nisan’da dรผzenlenen Para Politikasฤฑ Kurulu (PPK) toplantฤฑsฤฑnda aldฤฑฤฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma kararฤฑnฤฑn etkisinin geniลleyici maliye politikalarฤฑyla sฤฑfฤฑrlandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor:
“Bu dรถnem iรงin faiz tepkisinde gecikme var, araรง eksikliฤi var, ลanssฤฑz bir dรถneme denk gelen bir dalga var, agresif bir bรผyรผme beklentisi var ve รงok yakฤฑnda bir seรงim var. Para politikasฤฑ iรงin รงok ลanssฤฑz koลullar.”
Para Politikasฤฑ Kurulu nedir?
Para Politikasฤฑ Kurulu (PPK), enflasyon hedeflemesi rejimi รงerรงevesinde, para politikasฤฑ kararlarฤฑnฤฑn alฤฑndฤฑฤฤฑ organdฤฑr.
PPK, Baลkan (Guvernรถr), Baลkan Yardฤฑmcฤฑlarฤฑ, Banka Meclisi รผyeleri arasฤฑndan seรงilecek bir รผye ve Baลkanฤฑn รถnerisi รผzerine mรผลterek kararla atanacak diฤer bir รผyeden oluลur.
Hazine Mรผsteลarฤฑ veya onun belirleyeceฤi Mรผsteลar Yardฤฑmcฤฑsฤฑ, toplantฤฑlara oy hakkฤฑ olmaksฤฑzฤฑn katฤฑlabilir.
Kaynak: TCMB
PPK, 25 Nisan’daki toplantฤฑda politika faizi olan 1 haftalฤฑk repo faizinde deฤiลikliฤe gitmese de, politika faizi ile TL fonlamasฤฑnฤฑn kฤฑsฤฑldฤฑฤฤฑ gรผnlerde kullanฤฑma giren geรง likidite penceresi borรง verme faizini yรผzde 12,75’ten yรผzde 13,50’ye kadar yรผkseltti.
Merkez Bankasฤฑ gerรงekleลen son PPK toplantฤฑsฤฑnฤฑn ardฤฑndan kur ile mรผcadele etmek iรงin dรถviz likidetisini artฤฑrฤฑcฤฑ bazฤฑ รถnlemler aldฤฑ.
PPK’nฤฑn bir sonraki toplantฤฑsฤฑ 7 Haziran’da gerรงekleลecek.
‘Her gรผn resesyona bir adฤฑm daha yakฤฑn’
Sorularฤฑmฤฑzฤฑ yanฤฑtlayan ekonomistlere Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn yรผkselen kura karลฤฑ ne yapmasฤฑ gerektiฤini soruyoruz.
Fed’in eski araลtฤฑrma direktรถrรผ olan ลahinรถz de Koรง รniversitesi’nden Prof. Dr. Demiralp de TCMB’nin hemen harekete geรงmesi gerektiฤi gรถrรผลรผnde.
Demiralp, “Doฤru olan 7 Haziran toplantฤฑsฤฑnฤฑ beklemeden acil ve gรผรงlรผ bir faiz artฤฑrฤฑmฤฑna giderek piyasada ลok etkisi yaratmaktฤฑr. Bu adฤฑm bile enflasyonu yรผzde 7-8’li seviyelere รงekmekte aciz kalacaktฤฑr ama en azฤฑndan kurun kontrol dฤฑลฤฑ yรผkseliลi bir sรผre iรงin engellenebir” ifadesini kullanฤฑyor.
“Kurun mevcut dรผzeylerinde geรงirdiฤi her gรผn ekonomiyi resesyona bir adฤฑm daha yaklaลtฤฑrฤฑyor” diyen ลahinรถz, MB’nฤฑn bir an รถnce faiz kararฤฑ almasฤฑnฤฑn gerekliliฤini ลu ลekilde aรงฤฑklฤฑyor:
“Piyasa faizinin (gรถsterge faiz) yรผzde 17’ye yakฤฑn olduฤu bir dรถnemde defacto politika faizini yรผzde 13,5’ta tutarak kurda dรผลรผล beklemek iyimserlik olur.
“Merkez Bankasฤฑ piyasa faizinden uzak kaldฤฑฤฤฑ sรผrece hamlelerinin etkisiz kalmasฤฑ kuvvetle muhtemel.”
Boฤaziรงi รniversitesi’nden Prof. Dr. Saltoฤlu da MB’nin 7 Haziran’da faiz artฤฑrmamasฤฑnฤฑn piyasalar aรงฤฑsฤฑndan รงok sert sonuรงlar doฤurabileceฤini sรถylรผyor.
“TCMB’nin en radikal hamlesi bile yalnฤฑz kalmasฤฑ durumunda etkisiz olur” diyen Saltoฤlu, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn alacaฤฤฑ herhangi bir karara ekonomi yรถnetiminin de seรงime kadar agresif bรผyรผme ve bรผtรงeyi zorlayan hamleleri yavaลlatarak destek vermesi gerektiฤinin altฤฑnฤฑ รงiziyor. BBC Tรผrkรงe
