Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB) Baลkanฤฑ ลahap Kavcฤฑoฤlu, yฤฑlฤฑn ikinci enflasyon raporunu aรงฤฑkladฤฑ. Merkez Bankasฤฑ, 2022 yฤฑl sonu enflasyon tahminini yรผzde 23,2’den yรผzde 42,8’e รงฤฑkardฤฑ.
Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB) Baลkanฤฑ ลahap Kavcฤฑoฤlu, yฤฑlฤฑn ikinci enflasyon raporunu aรงฤฑkladฤฑ. Merkez Bankasฤฑ, 2022 yฤฑl sonu enflasyon tahminini yรผzde 23,2’den yรผzde 42,8’e รงฤฑkardฤฑ. TCMB, bir รถnceki raporda 80,4ย dolarย olan ham petrol tahminini 102 dolara; yรผzde 24,2 olan gฤฑda enflasyonu tahminini ise yรผzde 49’a yรผkseltti. Enflasyon 2023 iรงin yรผzde 12,9 ve 2024 yฤฑlฤฑ iรงin yรผzde 8,3 olarak รถngรถrรผldรผ.
Kavcฤฑoฤlu’nun aรงฤฑklamalarฤฑndan satฤฑr baลlarฤฑ:
ลubat ayฤฑnda รงatฤฑลmaya dรถnรผลen jeopolitik riskler tedarik zinciri sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ ve arz kฤฑsฤฑtlarฤฑna neden olmaktadฤฑr. รinโde karantina รถnlemlerinin geniลletilmesi arz sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑnฤฑ derinleลtiriyor. Rusya Ukrayna รงatฤฑลmasฤฑ emtia fiyatlarฤฑ ve ticaret kanallarฤฑyla riskleri artฤฑrmaktadฤฑr. Ticaret ortaklarฤฑmฤฑzdaki bรผyรผme beklentileri รถnceki rapora gรถre aลaฤฤฑ yรถnlรผ gรผncellenmektedir.
Birinci รงeyrekte iyileลme devam ediyor. Bu nedenle iรง talep bir miktar ivme kaybetmekle birlikte รผretim dฤฑล talebin katkฤฑsฤฑyla gรผcรผnรผ korudu. Sanayi รผretimi ocak ลubat ortalamasฤฑ bir รถnceki รงeyreฤe kฤฑyasla arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล olarak yรผzde 2 oranฤฑnda arttฤฑ. Sanayi รผretimi takvim etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล yรผzde 13.3 ilk รงeyrekte arttฤฑ.
Sanayi รผretimi arz kฤฑsฤฑtlarฤฑn raฤmen esnek ve dayanฤฑklฤฑ yapฤฑsฤฑyla bรผyรผmeyi ve iลgรผcรผ piyasasฤฑnฤฑ desteklemektedir. Yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑ gรผรงlรผ eฤilimde, makine teรงhizat yatฤฑrฤฑmlarฤฑ 2019 son รงeyrekten bu yana artฤฑล kaydetti. Makine teรงhizatta ortalama bรผyรผme yรผzde 20 seviyesinde gerรงekleลti. Net ihracat gibi cari dengeyi destekleyen bileลenlerin katkฤฑsฤฑ yรผksek seviyelerde gerรงekleลti. Bรผyรผmenin kompozisyonunda sรผrdรผrรผlebilir bileลenlerin gรผรงlendiฤine iลaret ediyor.
Sanayi รผretimi arz kฤฑsฤฑtlarฤฑn raฤmen esnek ve dayanฤฑklฤฑ yapฤฑsฤฑyla bรผyรผmeyi ve iลgรผcรผ piyasasฤฑnฤฑ desteklemektedir. Yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑ gรผรงlรผ eฤilimde, makine teรงhizat yatฤฑrฤฑmlarฤฑ 2019 son รงeyrekten bu yana artฤฑล kaydetti. Makine teรงhizatta ortalama bรผyรผme yรผzde 20 seviyesinde gerรงekleลti. Net ihracat gibi cari dengeyi destekleyen bileลenlerin katkฤฑsฤฑ yรผksek seviyelerde gerรงekleลti. Bรผyรผmenin kompozisyonunda sรผrdรผrรผlebilir bileลenlerin gรผรงlendiฤine iลaret ediyor.
Anket verileri nisan itibariyle firmalarฤฑn gelecek dรถnem yatฤฑrฤฑm harcamalarฤฑnฤฑ artฤฑrmayฤฑ planladฤฑklarฤฑnฤฑ gรถsteriyor. ฤฐhracatรงฤฑ ve yatฤฑrฤฑm malฤฑ รผretenlerden baลlayฤฑp yayฤฑlฤฑyor. Sanayi รผretiminde gรถrรผlen artฤฑลlar sabit sermaye mallarฤฑ talebinin gรผรงlรผ seyrettiฤini gรถsteriyor. Kapasite kullanฤฑm oranฤฑ tarihsel ortalamalarฤฑn รผzerinde seyrediyor. ฤฐlave kapasite ihtiyacฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑ ihtiyacฤฑnฤฑ artฤฑracak. Artan ihtiyacฤฑn TL uzun vadeli kredilerle karลฤฑlanmasฤฑ รถnem kazanฤฑyor.
Ekonominin istihdam oluลturma kapasitesi sรผrekli artฤฑyor. ฤฐลgรผcรผne katฤฑlฤฑm oranฤฑ artarken iลsizlik oranฤฑ geriledi. Tรผrkiye salgฤฑn sonrasฤฑnda OECD รผlkeleri arasฤฑnda istihdamฤฑnฤฑ en fazla artฤฑran รผlke oldu.
ฤฐhracatฤฑmฤฑz salgฤฑn dรถneminde yakaladฤฑฤฤฑ artฤฑล eฤilimini ilk รงeyrekte bรถlgesel risklere raฤmen sรผrdรผrdรผ. Rusya ve Ukrayna ihracatฤฑ azalฤฑrken ABโye ihracat belirgin artฤฑล gรถstererek ihracattaki kayฤฑplarฤฑ รถnledi.
ย Ticari kredi bรผyรผmesi enflasyona kฤฑyasla daha yavaล seyretti. Ticari krediler ivmelemenin uyumlu olmayan kฤฑsmฤฑyla ilgili duyduฤumuz rahatsฤฑzlฤฑฤฤฑ PPKโda dile getirmiล, mikroihtiyati tedbirleri artฤฑracฤฤฑmฤฑzฤฑ sรถylemiลtik. Kredilerin yatฤฑrฤฑm ve ihrcatta kullanฤฑlmasฤฑ iรงin tedbirleri kararlฤฑlฤฑkla uygulamaktayฤฑz.
Enflasyonda tรผm alt gruplarda artฤฑล gรถzlendi. Kรผresel emtia fiyatlarฤฑndaki gรผรงlรผ artฤฑลlar da belirleyici oldu. Emtia fiyatlarฤฑnda martta en yรผksek artฤฑลlar kaydedildi. ฤฐthalat fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn yanฤฑ sฤฑra tedarik zinciri aksaklฤฑklarฤฑ ve yรผksek taลฤฑma maliyetleri enflasyon gรถrรผnรผmรผnde olumsuz etki yapฤฑyor.
Analizler enflasyondaki yรผkseliลin temel belirleyicilerinin kรผresel emtia fiyatlarฤฑ, dรถviz kuru ve arz yรถnlรผ aksaklฤฑklar olduฤuna iลaret ediyor. ฤฐthalat birim deฤer endeksi belirgin artฤฑล gรถsterdi. Enerji endeksi yรผzde 44 oranฤฑnda yรผkseliล ile รถne รงฤฑkarken, emtia artฤฑลฤฑ da alt endeksler geneline yayฤฑldฤฑ.
Gฤฑdada riskler belirginleลti. รatฤฑลmayla uluslararasฤฑ emtia fiyatlarฤฑnda yรผksek artฤฑลlar gรถzlendi. Uluslararasฤฑ gฤฑda fiyatlarฤฑ, tarihsel olarak en yรผksek seviyesine ulaลtฤฑ. Yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde kรผresel tedarik aksaklฤฑklarฤฑ sรผrdรผ. รin salgฤฑn tedbirlerini sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmasฤฑ tedarik zincirinde iyileลmeyi sฤฑnฤฑrlฤฑyor.
Beklentiler ve tahminlerย
Sฤฑcak รงatฤฑลma ortamฤฑna dรถnรผลen gerginliฤin etkisiyle uluslararasฤฑ emtia fiyatlarฤฑ belirgin yรผkseldi. Yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde elektrik ve doฤalgaz fiyatlarฤฑnda yรผksek artฤฑลlar gรถrรผldรผ. Vadeli fiyat ham petrol fiyatlarฤฑ, enflasyon varsayฤฑmlarฤฑnฤฑn รถnemli oranda รผzerinde kalacaฤฤฑna iลaret ediyor.
Ham petrolde ortalama beklentimizi bu yฤฑl iรงin 102,2; 2023 iรงin 93.9ย dolarย olarak gรผncelledik.
ฤฐthalat fiyatlarฤฑnฤฑn genel seviyesine iliลkin varsayฤฑmlar da yukarฤฑ yรถnlรผ gรผncellendi. Tarฤฑmsal kuraklฤฑk geliลmelerinin etkisiyle gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ 2022 ve 2023 iรงin yukarฤฑ yรถnlรผ gรผncelledik. Dฤฑล talebe iliลkin varsayฤฑmlarฤฑ geรงen rapor dรถnemine gรถrรผ aลaฤฤฑ yรถnlรผ revize ettik.
Enflasyon yรผkseldikรงe enflasyon beklentilerinde aralฤฑk aรงฤฑlmakta tahmin aralฤฑฤฤฑ geniลlemektedir. Bu รงerรงevede enflasyon tahmin aralฤฑฤฤฑnฤฑn orta noktasฤฑ 2022 sonunda yรผzde 42,8; 2023 yฤฑlsonunda yรผzde 12,9; 2024 yฤฑlsonunda yรผzde 8,3โtรผr.
10,6 puanlฤฑk gรผncelleme TL cinsinden ithalat enflasyon tahminini 5.5 puan, gฤฑda fiyatlarฤฑ 2.8 puan etkiledi. Yรถnetilen yรถnlendirilen fiyatlar bรผyรผk รถlรงรผde alkol tรผtรผn ve doฤal gazdaki artฤฑลla 2.1 puan yukarฤฑ รงekti.
2023 yฤฑlsonu enflasyon tahmini de yรผzde 8,2โden yรผzde 12,9โa yรผkseldi. Baลlangฤฑรง noktasฤฑ eฤilimleri 1.9 puan arttฤฑrdฤฑ. Gฤฑda enflasyonu gรผncellemesi tahmini 0.7 puan yukarฤฑ รงekmektedir. TL cinsinden ithalat fiyatlarฤฑ 2.2 puan yรผkseltirken รงฤฑktฤฑ aรงฤฑฤฤฑ da 0.1 puan dรผลรผrรผcรผ yรถnde etkilemektedir.
Hane halkฤฑ, firma, banka bilanรงolarฤฑnda mili paranฤฑn artmasฤฑ, tek รถdeme amacฤฑnฤฑn TL olmasฤฑ nihai hedefimizdir.
รnemli bir bileลen de uygun maliyetli vadeli kredilerin รผretim yatฤฑrฤฑm ve ihracat artฤฑลlarฤฑyla sรผrdรผrรผlebilir fiyat istikrarฤฑnฤฑ desteklemesidir. Kredilerin doฤru kompozisyonla tabana yayฤฑlmasฤฑ iรงin mikroihtiyati tedbirleri gรผรงlรผ ลekilde kullanmaya devam edeceฤiz.
Diฤer taraftan MB olarak firmalarฤฑn รถdemelerini TL ile yapmasฤฑnฤฑ รถnemsiyoruz. Bu konuda son dรถnemde atฤฑlan adฤฑmlarฤฑ deฤerli buluyoruz. Saฤlฤฑklฤฑ, gรผรงlรผ istikrarlฤฑ TL altyapฤฑsฤฑnฤฑ saฤlamak, kalฤฑcฤฑ fiyat istikrarฤฑ iรงin en รถnemli eลiktir.
SORU – CEVAP
1-Enflasyonla mรผcadele iรงin somut olarak baลka ne adฤฑmlar gรถreceฤiz? Gฤฑda fiyatlarฤฑ iรงin MB nasฤฑl adฤฑm atacak. Erken uyarฤฑ sistemini konuลmuลtuk o konuda geliลme var mฤฑ? Kademeli azalฤฑลtan bahsettiniz pik noktasฤฑndan sonra dรผลรผลe ne zaman geรงilecek?
Kavcฤฑoฤlu:ย Enflasyondaki artฤฑลa รถnce global ve lokal bakmak lazฤฑm. Son rapordaki tahminleri savaล olmasaydฤฑ bugรผn รงok daha farklฤฑ noktalarda revizyona ihtiyaรง duymadan sรผrdรผrebilecektik. Birinci derecede uluslararasฤฑ piyasalardaki geliลmeler pandemi ile baลlayฤฑp tedarik zincirindeki sฤฑkฤฑntฤฑlar ve Rusya Ukrayna รงatฤฑลmasฤฑyla birlikte emtia fiyatlarฤฑnฤฑn kรผresel artฤฑล gรถstermesi dรผnyadaki ve bizdeki enflasyonun yรผkseliลinde รงok bรผyรผk bir etkisi olmuลtur. Onun dฤฑลฤฑnda iรงeride de iรง talep ve talepten kaynaklanan รถnemli bir artฤฑลa para politikasฤฑyla karลฤฑlฤฑk vereceฤimiz yรผkseliล yok.
Bu noktada hem MB hem hรผkรผmet gerekli adฤฑmlarฤฑ atmฤฑลtฤฑr atmaya devam ediyor. Kararlฤฑlฤฑฤฤฑmฤฑz son derece gรผรงlรผ ลekilde devam ediyor. Aldฤฑฤฤฑmฤฑz tedbirler lokale bakฤฑnca bizim tarafta kredilerin iktisadi faaliyetle buluลmasฤฑ รถnem arz ediyor. Cari dengenin gerรงekleลmesi sรผrdรผrรผlebilir fiyat istikrarฤฑ iรงin รถnem arz ediyor. Cari dengede sฤฑkฤฑntฤฑ varmฤฑล gibi gรถrรผnse de normale dรถnmesiyle birlikte miktar bazฤฑnda ihracattaki artฤฑลฤฑ รงatฤฑลmalar sonunda fiyat bazฤฑndaki enerji ve gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn normale gelmesiyle cari dengemizin รถnemli ลekilde dรผลรผndรผฤรผmรผz noktaya gelecek.
Uzun vadeli kredilerin iktisadi faaliyetle buluลmasฤฑ รถnem arz ediyor. Son PPK metni ve aldฤฑฤฤฑmฤฑz makroihtiyati tedbirler รถnemli oranda enflasyonla mรผcadeleyi desteklemektedir. Enflasyon patikasฤฑnda da gรถrรผldรผฤรผ gibi mayฤฑstan sonra aลaฤฤฑ doฤru enflasyonun inmeye baลlayacaฤฤฑnฤฑ gรถreceฤiz.
2- DBโnin son raporunda gฤฑda ve enerji fiyatlarฤฑndaki ลoklarฤฑn sรผrebileceฤi sรถz konusu artฤฑล eฤiliminin sรผrmesi รถngรถrรผlerinizin iรงinde mi? Cari dengede iyileลme aรงฤฑsฤฑndan turizmin de รถnemli olduฤunu biliyoruz, Rus turistlere iliลkin beklenildiฤi kadar turist gelmeyeceฤi belirtiliyor beklentileriniz nedir? Mayฤฑs ayฤฑnda zirve gรถrรผyoruz yรผzde 70-75 bandฤฑnda yฤฑl ortasฤฑnda gรผncelleme yapฤฑlacak maaลlarda bu Tรผrkiyeโde geleneksel fiyatlama davranฤฑลฤฑ var รผcretler artฤฑnca fiyatlar artฤฑyor bu hesaplarฤฑnฤฑzda var mฤฑ? TCMBโnin ฤฐstanbulโa taลฤฑnmada bir erteleme mi var mฤฑ?
Kavcฤฑoฤlu:ย Turizme yรถnelik beklentilerimiz รงok olumlu 2019 รถncesi rakamlarฤฑnฤฑn รผzerine รงฤฑktฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla rezervasyonlar ve talep Avrupa Ortadoฤu รงok bรผyรผk artฤฑล sรถz konusu. รatฤฑลma ve sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn nasฤฑl sonuรงlanacaฤฤฑ รถnemli. Tรผrkiye bu coฤrafyada komลularฤฑyla yakฤฑn iliลkileri olan bir รผlke. Bu sฤฑkฤฑntฤฑlardan veya oluลacak iyileลmelerden kฤฑsa sรผrede olumlu olumsuz etkileniyoruz.
Turizmde ciddi sฤฑkฤฑntฤฑ gรถrmรผyor iyi bir artฤฑล bekliyoruz, cari denge sรถylemimize olumlu yansฤฑyacak.
Kรผresel anlamda gฤฑda fiyatlarฤฑndan etkileniyor Tรผrkiye. Diฤer รผlkelere gรถre avantajlฤฑ konumda รผretebilen bir รผlke. Bu sene verimli bir รผretim dรถnemine girdik, fiyatlara ve enflasyona mayฤฑstan sonra รงok olumlu yansฤฑyacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyoruz.
Taลฤฑnma ile ilgili herhangi sฤฑkฤฑntฤฑ yok. Yol haritasฤฑ, inลaat planlandฤฑฤฤฑ gibi devam ediyor. Planladฤฑฤฤฑmฤฑz gibi eylรผl ayฤฑ gibi taลฤฑnma iลlemi gerรงekleลir.
3-Medyan enflasyon รงekirdek endekslerin trendlerinde arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล olarak mart ayฤฑnda bir ivme kaybฤฑ gรถrdรผk bu eฤilimin korunabileceฤini dรผลรผnรผr mรผsรผnรผz? Talepte bir yavaลlama var onu yansฤฑtฤฑlmฤฑล olabilir mi? Ticari kredilerde nasฤฑl bir risk gรถrรผldรผ? ฤฐlave enflasyonist etki mi yoksa dรถvize yรถnelim mi gรถrรผldรผ? Reel kur endeksi 2021โin altฤฑnda ama son dรถnemde artฤฑล kaydediyor rekabetรงi kur politikasฤฑ dรผลรผnรผldรผฤรผnde reel kurdaki artฤฑลฤฑ risk gรถrรผr mรผsรผnรผz?
Kavcฤฑoฤlu:ย Enflasyonda รงekirdek medyan mart ayฤฑndaki geliลmelerin doฤal seyri iรง talepte daralma ama bir artฤฑล sรถz konusu deฤil, enflasyonist baskฤฑ yok. Zorunlu karลฤฑlฤฑk denince ilgili aktifi pasifi doฤru okumak lazฤฑm. Nihai hedefimiz kredilerin iktisadi faaliyetle buluลmasฤฑ. KOBฤฐโler, yatฤฑrฤฑm, รผretim ve ihracatฤฑ etkileyen krediler dรผzenlemenin dฤฑลฤฑnda. Bunun รงok geniล okumamฤฑz gerekirse iktisadi faaliyet dรถvize gitmesi farklฤฑ yere gitmesi var bunu arzulamฤฑyoruz. Kredilerin dรถvize, farklฤฑ yerlere gitmesini arzu etmiyoruz. Amacฤฑmฤฑz dรผลรผk faiz politikasฤฑ uygularken รผretimi ihracatฤฑ finanse etmek ve sรผrdรผrรผlebilir fiyat istikrarฤฑnฤฑ saฤlamak.
