ABD Los Angeles’ta görülen emsal niteliğindeki sosyal medya bağımlılığı davasında jürinin Meta ve Google aleyhine verdiği karar, teknoloji şirketlerinin iş modellerini derinden etkileme potansiyeli taşıyor.
Jüri üyeleri, platform tasarımlarının tehlikeli olduğunu, kullanıcıların tehlikeyi fark edemeyeceğini ve makul bir platformun yapması gerektiği halde şirketlerin kullanıcıları uyarmadığını karara bağladı. Davacılar olan K.G.M. rumuzlu 20 yaşındaki genç kadın ile annesi Karen’a 6 milyon dolar tazminat ödenmesine hükmedildi.
Alphabet ve hedeflerin başında gelen diğer ilgili şirket, kararı temyize götürmeyi planladıklarını açıkladı. Söz konusu hukuki süreç, ebeveynler, okul bölgeleri ve eyaletlerin teknoloji devlerine karşı hazırladığı binlerce benzer dava için kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, temyiz sürecinin aylar süreceğini ve ifade özgürlüğü korumalarıyla ilgili tartışmaların davayı Yüksek Mahkeme’ye kadar taşıyabileceğini vurguluyor. Olası bir nihai mağlubiyet teknoloji şirketleri için ağır sonuçlar doğurabilirken, internetteki ifade özgürlüğü konusunda da ciddi soru işaretleri yaratıyor.
Teknoloji devlerine yönelik bağımlılık davası ve Meta üzerindeki etkileri
Los Angeles’ta karara bağlanan sosyal medya bağımlılığı davası, sektörün önde gelen platformlarına ve özellikle de Meta ile TikTok veya Snap gibi rakiplere karşı açılabilecek gelecekteki davalar için bir gösterge kabul ediliyor. JCCP 5255 olarak bilinen dosyada, K.G.M.’nin 10 yaşında başlayan sosyal medya kullanımının, Meta ürünlerine karşı tehlikeli bir bağımlılığa, anksiyeteye, depresyona, kendine zarar vermeye ve beden dismorfisine yol açtığı iddia ediliyor.
Eleştirmenler geleneksel olarak sosyal platformların barındırdığı içeriklere karşı çıkıyor, içeriklerin genç kullanıcılar için tehlikeli ve zarar verici olduğunu savunuyor. İletişim Ahlakı Yasası’nın 230. Maddesi, internet şirketlerini kullanıcı içeriklerini barındırmaktan ve sakıncalı buldukları içerikleri denetlemek için iyiniyetli çaba göstermekten sorumlu tutulmaya karşı koruyor. İlgili yasa geçmişte hem Cumhuriyetçilerin hem de Demokratların tepkisini çekmiş; Cumhuriyetçiler yasanın sağcı seslerin sansürlenmesine olanak tanıdığını savunurken, Demokratlar dezenformasyonun yayılmasına yardımcı olduğunu dile getirmişti.
Mahkemeler geçmişte 230. Madde konusunda büyük ölçüde Meta gibi dev sosyal medya ve internet şirketlerinin yanında yer almıştı. Los Angeles’taki davada davacı avukatları ise argümanlarını, sonsuz kaydırma, beğeniler ve bildirimler gibi özellikler de dahil olmak üzere sosyal platformların tasarımı etrafında şekillendirdi. Harvard Hukuk Fakültesi öğretim görevlisi Timothy Edgar, Meta yetkililerinin algoritmalarının ve tasarım seçimlerinin bir tür ifade şekli olduğu gerekçesiyle karara Birinci Değişiklik kapsamında itiraz etmelerini beklediğini belirtti.
Edgar, kararın mevcut haliyle onanmasının ve şirketlerin bahsi geçen türden tasarım kararlarından sorumlu tutulmasının, internetin bütünü üzerinde caydırıcı bir etki yaratabileceğini açıkladı. Teknoloji şirketlerinin daha sorumlu davranmaya teşvik edilmesinin herkesi memnun edeceğini kaydeden Edgar, pratikte uygulamanın tartışmalı konuların konuşulmadığı, çok daha kontrollü platformlar anlamına gelip gelmeyeceğini sorguladı.
Edgar, 21. yüzyılın başlarındaki döneme bakıldığında, önümüzdeki on yıla kıyasla çevrimiçi ortamda çok daha fazla özgürlüğe sahip olunduğunun anlaşılabileceğinden endişe duyduğunu sözlerine ekledi.
Yasal düzenlemeler ve küresel ölçekteki kısıtlama adımları
Columbia Hukuk Fakültesi profesörü Eric Talley, 230. Madde’nin mevcut davaya uygulanıp uygulanmayacağının dosyayı nihayetinde Yüksek Mahkeme’ye taşıyabileceğini değerlendirmesinde bulundu. Talley, davacı tarafının teorisinde ilginç bir yeni yaklaşım bulunduğunu, 230. Madde’nin içerikle ilgili ortaya koyduğu yasağı kasıtlı bir şekilde atlatma girişimi yaşandığını belirtti.
Federal yasalara göre söz konusu girişimin 230. Maddeyi aşmaya yönelik kabul edilemez bir çaba olarak görülebileceğini ifade eden Talley, iddianın doğrulanması halinde Kaliforniya ve benzer teoriye dayanan diğer tüm eyalet davalarının ortadan kalkabileceğini vurguladı. Meta ve Google’ın Yüksek Mahkeme nezdinde davayı kaybetmesi ve platform tasarımlarının 230. Madde kapsamında korunmaması durumunda, Kongre üyelerinin yasayı bahsi geçen tasarımları kapsayacak şekilde genişletebileceği belirtiliyor.
Aksi bir senaryoda ise Meta ve Google’ın, Los Angeles davasında gündeme getirilen sorunları çözmek amacıyla platform tasarımlarında değişikliğe gitmesi gerekecek.
Sosyal medya şirketleri, düzenleyici kurumların gençlerin kullanımı ve ruh sağlığı ile ilgili endişeleri gidermenin yollarını aramasıyla küresel çapta baskı altında bulunuyor. Avustralya halihazırda 16 yaşından küçük gençlerin sosyal medya hizmetlerini kullanmasına yasak getirdi ve basına yansıyan haberlere göre diğer ülkeler de aynı yolu izliyor. Brezilya sonsuz kaydırma gibi özellikleri yasaklarken, pek çok farklı ülke de gençlerin platform kullanımını yasaklıyor veya kısıtlamaya yönelik yasal düzenlemeler hazırlıyor.
Yasaklara karşı çıkan savunucular, kısıtlamaların gençlerin internetteki bilgilere erişimini sınırladığını ve ruh sağlıklarına fayda sağlayabilecek destekleyici topluluklarla bağlantı kurmalarını engellediğini dile getiriyor. Kısıtlamalar aynı zamanda, gençler olarak yanlış tanımlanan kullanıcıların gerçek yaşlarını doğrulamak için devlet tarafından verilmiş kimlikleri kullanmak zorunda kalıp kalmayacağı da dahil olmak üzere çevrimiçi gizlilik hakkında zorlu soruları beraberinde getiriyor.
Los Angeles davasındaki temyiz süreci başlarken ve diğer davalar şekillenirken, bahsedilen konular hakkındaki kararların çevrimiçi dünya için hayati önem taşıyacağı öngörülüyor. Sektördeki Meta başta olmak üzere önde gelen aktörlerin atacağı adımlar henüz tam bir netlik kazanmış değil.
