Elon Musk ile Ryanair patronu Michael O’Leary arasında, Starlink’in WiFi hizmetinin uçaklara takılma maliyeti konusunda sosyal medyada yaşanan tartışma, havacılıkta uzun süredir devam eden bir soruyu yeniden gündeme getirdi: 30 bin fit yükseklikte internete gerçekten kim ihtiyaç duyuyor ve bunun bedelini kim ödemeye istekli?
Sadakat ayrıcalıklarıyla premium yolcuları hedefleyen uzun mesafeli havayolları için video görüşmeleri ve kesintisiz yayın artık vazgeçilmez hale gelirken, Ryanair gibi kısa mesafeli ve düşük maliyetli havayolları açısından ekonomik tablo çok daha az cazip görünüyor.
Musk, Starlink hizmetini Ryanair’in 600’den fazla uçağına takmayı reddettiği için O’Leary’i “tam bir aptal” olarak nitelendirmiş olabilir. Ancak her kaçınılabilir maliyeti kısarak Avrupa’nın en büyük havayolunu kuran açık sözlü İrlandalının büyük olasılıkla aptal olmadığı söylenebilir.
Valour Consultancy analisti David Whelan, “Ryanair’de uzun mesafeli bir uçuşta alacağınız yolcu deneyimini beklemezsiniz” dedi ve şöyle devam etti:
“Eğer odak noktanız yalnızca A noktasından B noktasına son derece sağlam bir hizmeti en düşük maliyetle sunmaksa, WiFi bunun mutlaka bir parçası olmak zorunda değildir.”
“İş yapmanın maliyeti”
British Airways dahil bazı havayolları şirketleri yıllardır WiFi sunuyor.
Ancak pandemi sonrası premium seyahate yönelik talebin hızla artması ve daha hızlı, daha güvenilir uydu bağlantılarının devreye girmesi, bu hizmetin çok daha yaygın biçimde benimsenmesini sağladı.
Son bir yıl içinde Lufthansa, İskandinav havayolu SAS ve Virgin Atlantic; Starlink ya da rakipleri Viasat ve Intelsat ile anlaşma imzaladı.
Air France-KLM CEO’su Ben Smith, Reuters’a verdiği demeçte, “Özellikle transatlantik hatlarda ve ABD’de bu artık iş yapmanın bir maliyeti haline geldi, bir soru değil” dedi ve ekledi:
“Amerikalı müşterileri çekmek istiyorsanız, yüksek hızlı WiFi’a sahip olmaktan başka seçeneğiniz yok. Hiç yok. Neredeyse bir otel gibi.”
Analistlere göre Starlink, daha düşük yörüngedeki uyduları sayesinde gecikmeleri azaltarak sürekli video görüşmeleri ve yayın izlemeyi mümkün kılmasıyla avantaj sağlıyor.
Havayolunu kısa süre önce bu hizmete dahil eden SAS CEO’su Anko van der Werff, Reuters’a yaptığı açıklamada, “Şu anda Starlink’in altın standart olduğuna inanıyorum” dedi.
Ancak bu hizmet ucuz değil.
Whelan, donanım ve kurulum maliyetleri hariç olmak üzere, uçak başına maliyetin havayoluna bağlı olarak yaklaşık 170 bin dolar seviyesinde olduğunu tahmin ediyor.
Uzun mesafeli havayolları için bu yatırım, “freemium” stratejisine rahatça uyabilir. Buna göre premium yolcular ücretsiz erişim elde ederken, diğer yolcular sadakat programlarına yönlendiriliyor.
Whelan, “Tüm pazar giderek freemium modeline kayıyor” dedi ve Starlink’in bu eğilimi hızlandırdığını ekledi.
Starlink’in sahibi SpaceX, fiyatlandırmaya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.
Ryanair: Yolcularımız bu ücreti ödeyemez
Ancak düşük hizmet sunan, kısa mesafeli uçuşlar gerçekleştiren havayolları için maliyet-fayda dengesi çok farklı görünüyor.
O’Leary, WiFi antenlerinin uçaklara ağırlık eklediğini ve sürüklemeyi, yani aerodinamik direnci artırdığını, bunun da yakıt maliyetlerini yükselttiğini söylüyor.
Musk ise X üzerinden buna karşı çıkarak sürüklemenin ihmal edilebilir olduğunu savundu ve espriyle karışık şekilde Ryanair’i satın alıp CEO’sunu değiştirmekle tehdit etti.
Ancak O’Leary, fiyat hassasiyeti yüksek yolcuların, özellikle kısa uçuşlarda, uçak içi WiFi için 1–2 euro gibi mütevazı bir ücret dahi ödemeyeceğinden şüpheli.
O’Leary bu hafta gazetecilere yaptığı açıklamada, “Deneyimlerimiz ne yazık ki yolcularımızın yüzde 10’undan azının bu erişim için ödeme yapacağını gösteriyor. Bu nedenle yıllık 150 ila 250 milyon dolar arasındaki bir maliyeti üstlenemeyiz. Starlink’in kısa mesafe uçuşlarımızda işe yaramasının tek yolu, bunun tamamen ücretsiz sunulmasıdır.” ifadelerini kullandı.
