รlkenin kuzeyinde bulunan Yobe, Kano, Bauchi ve Jigawa gibi eyaletlerinde olaฤan dฤฑลฤฑ yaลanan ve รงoฤunluฤu 50 yaล รผstรผ insanlarฤฑn ‘teลhis edilemeyen hastalฤฑk’ nedeniyle hayatฤฑnฤฑ kaybetmesi, รถlรผmlerin yeni tip korona virรผs (Kovid-19) olup olmadฤฑฤฤฑ tartฤฑลmalarฤฑnฤฑ beraberinde getirdi.
Kano eyaletinde nisanda 3 gรผnde aralarฤฑnda akademisyen, siyasetรงi, iล adamฤฑ ve doktorlarฤฑn da bulunduฤu 150 kiลi teลhis edilemeyen hastalฤฑk nedeniyle hayatฤฑnฤฑ kaybetti.
รlkenin kuzeyinde ve Kano eyaletine komลu Jigawa eyaletinde de 10 gรผnde teลhis edilemeyen hastalฤฑk nedeniyle 100’den fazla kiลi yaลamฤฑnฤฑ yitirdi.
Mayฤฑs baลฤฑndan itibaren Bauchi eyaletinde 150 ve Yobe eyaletinde son 3 haftada sebebi bilinmeyen hastalฤฑk yรผzรผnden รงoฤunluฤu yaลlฤฑlardan oluลan 471 kiลinin hayatฤฑnฤฑ kaybettiฤi aรงฤฑklandฤฑ.
Yetkililer รถlรผmlerin Kovid-19 kaynaklฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve Lassa ateลi, kolera, menenjit ve sฤฑtma gibi hastalฤฑklar nedeniyle olabileceฤini aรงฤฑklasa da birรงok kiลi gerรงeklerin gizlendiฤini dรผลรผnรผyor.
Bauchi eyaletinde yaลayan, 37 yaลฤฑndaki Mustafa Muazu, AA muhabirine yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Bauchiโde ilginรง bir olay yaลanฤฑyor. 2 haftada en az 150 kiลi hayatฤฑnฤฑ kaybetti. Bu รงok korkunรง bir ลey. Bazฤฑ insanlar bu รถlรผmlerin Kovid-19’dan kaynakladฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylese de hรผkรผmet buna karลฤฑ รงฤฑkฤฑyor.” dedi.
รlรผmlerin nedenleri bilinmiyor
Hayatฤฑnฤฑ kaybedenlerin tamamฤฑnฤฑn รผlkenin kuzeyindeki eyaletlerden olmasฤฑ dikkati รงekerken, hastalฤฑk dรถneminde test ya da sonrasฤฑnda otopsi yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ iรงin รถlรผm nedenleri bilinmiyor.
Muazu, “Kovid-19 haricindeki hastalฤฑklardan can kaybฤฑ olmuลtu tabii ve bunlar her yaลtan oluyordu. Ayrฤฑca kฤฑsa sรผrede 50 yaล รผstรผ bu kadar kiลinin รถlmesi hiรง normal deฤil.” dedi.
รlkede ilk vaka gรถrรผldรผฤรผnde hรผkรผmetin yolsuzluk iรงin bir bahane uydurduฤunu dรผลรผndรผฤรผnรผ anlatan Muazu, “Ama artฤฑk bu hastalฤฑฤฤฑn ciddi bir ลey olduฤunu anladฤฑm.” ifadelerini kullandฤฑ.
ฤฐnsanlarฤฑn panik iรงerisinde olduฤunu aktaran Muazu, “Burada hiรง kimse รถlรผmlerin Kovid-19’dan olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ bilmiyor. Hele yaลlฤฑlar hiรงbir yere gidemiyor. Hรผkรผmetin bu salgฤฑnฤฑn neden kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ araลtฤฑrmasฤฑnฤฑ istiyoruz, yoksa bu gidiลle daha fazla insan รถlebilir.” diye konuลtu.
รlรผmlerin nedeni araลtฤฑrฤฑlฤฑyor
รlkede “teลhis edilemeyen hastalฤฑk”la ilgili araลtฤฑrma yapฤฑlmasฤฑ iรงin Dรผnya Saฤlฤฑk รrgรผtรผ (DSร) Kano eyaletine bir araลtฤฑrma ekibi gรถndermiลti.
Aminu Kano Eฤitim Hastanesi Salgฤฑn Hastalฤฑklar Departmanฤฑ Direktรถrรผ ฤฐsa Ebubekir, Kano eyaletinde hayatฤฑnฤฑ kaybedenlerin รงoฤunun 60 yaล รผstรผ olduฤuna dikkati รงekmiลti.
Ebubekir, “Bu can kayฤฑplarฤฑ Kovid-19 ya da farklฤฑ bir hastalฤฑk nedeniyle de olabilir ama kฤฑsa sรผrede bu kadar kiลinin รถlmesi normal deฤil.” demiลti.
Test sayฤฑsฤฑ yetersiz
200 milyon nรผfusuyla Afrika’nฤฑn en kalabalฤฑk รผlkesi Nijerya’da bugรผne kadar sadece 29 bin 408 Kovid-19 testi yapฤฑldฤฑ. Uzmanlar yapฤฑlan test sayฤฑsฤฑnฤฑn รผlkedeki gerรงek durumu yansฤฑtmadฤฑฤฤฑ gรถrรผลรผnde. Test yapฤฑlan kiลilerin 4 bin 787’si pozitif รงฤฑktฤฑ, 158 kiลi hayatฤฑnฤฑ kaybetti. 1070 kiลi ise iyileลti.
Temiz suya ulaลฤฑlamamasฤฑ salgฤฑn hastalฤฑklarฤฑ artฤฑrฤฑyor
Dรผnya genelinde Kovid-19’la mรผcadelede el yฤฑkamanฤฑn รถnemi vurgulanฤฑrken, Nijerya’da yaลanan su sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ hastalฤฑklarฤฑn yayฤฑlmasฤฑna neden oluyor.
Nijerya’da altyapฤฑ yetersizliฤi ve suyun muhafaza edilememesi nedeniyle temiz suya ulaลฤฑlamamasฤฑ kolera, tifo, lassa ateลi gibi salgฤฑn hastalฤฑklarฤฑ artฤฑrฤฑyor.
WaterAid Vakfฤฑ รผlkede 60 milyona yakฤฑn insanฤฑn temiz suya ulaลamamasฤฑnฤฑn Kovid-19’la mรผcadeleyi olumsuz etkilediฤine dikkati รงekti.
รlkede 116 milyon insan da tuvalet ihtiyacฤฑnฤฑ giderecek uygun yerlere sahip deฤil ve bu durum her 10 kiลiden 7’sinin sฤฑk sฤฑk hastalanmasฤฑna neden oluyor.
Kovid-19’a karลฤฑ alฤฑnan รถnlemlerin yetersiz ve etkisiz olduฤunu kaydeden WaterAid, “รnlemlere raฤmen Kovid-19’un azaldฤฑฤฤฑna dair bir belirtinin olmadฤฑฤฤฑnฤฑ” kaydetti.
