ABD’nin ฤฐran’a karลฤฑ ikinci aลama yyaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn Pazar gece yarฤฑsฤฑ devreye girmesiyle petrol fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลin sekteye uฤrayabileceฤi belirtiliyor.
Son iki yฤฑldฤฑr yรผkseliลte olan petrol fiyatlarฤฑ, ฤฐran’a yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn devreye girmesiyle arzda oluลabilecek istikrarsฤฑzlฤฑk ve talepte doฤabilecek darlฤฑk yรผzรผnden bรผyรผk bir testten geรงecek.
ฤฐran’a uygulanacak yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn arzda kesinti yaratacaฤฤฑ beklentisiyle son aylarda petrol fiyatlarฤฑnda yรผkseliล yaลanmฤฑลtฤฑ.
Ancak diฤer petrol รผreticilerinin รผretim kapasitelerini artฤฑracaฤฤฑnฤฑ duyurmasฤฑ, bu yรถndeki beklentiyi azalttฤฑ.
Diฤer yandan dรผnya ekonomisinin bรผyรผmesinde daralma beklenmesi, petrole duyulan talebin azalmasฤฑna yol aรงabilir. Bu yรผzden her senaryoda petrol fiyatlarฤฑnda รถnรผmรผzdeki dรถnemde gelgitlerin yaลanmasฤฑ bekleniyor.
Londra merkezli bir araลtฤฑrma enstitรผsรผ olan Energy Aspects’ten analist Riccardo Fabiani, Reuters’a yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “รnรผmรผzdeki haftalarda herkesin gรถzรผ ฤฐran’ฤฑn gerรงekleลtirdiฤi petrol ihracatฤฑ rakamlarฤฑnda olacak. Amerikan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ bir ลekilde katakulliye getirilecek mi ya da รผretim nasฤฑl bir hฤฑzda azalacak…” aรงฤฑklamasฤฑnda bulunuyor.
Enerji alฤฑcฤฑlarฤฑnda talep dรผลebilir
Petrol fiyatlarฤฑ 2,5 yฤฑldฤฑr yรผkseliล seyrindeydi.
Ekim ayฤฑ iรงinde ham petrolรผn varil fiyatฤฑ 86 dolara kadar รงฤฑktฤฑ. ABD tipi ham petrolรผn (WTI) varil fiyatฤฑ ise 75 dolara kadar yรผkseldi.
Petrol fiyatlarฤฑndaki bu yรผkseliล, รผรง yฤฑl sonra ilk defa 100 dolar seviyelerinin gรถrรผlebileceฤi yorumlarฤฑnฤฑn yapฤฑlmasฤฑna yol aรงฤฑyordu.
Ancak Pazartesi itibariyle ABD’nin ฤฐran’dan petrol satฤฑn alacaklarฤฑn peลine dรผลecek olmasฤฑ bu tabloyu deฤiลtirebilir.
Petrol ฤฐhraรง Eden รlkeler รrgรผtรผ’nรผn (OPEC) รผรงรผncรผ bรผyรผk รผreticisi olan ฤฐran’ฤฑn hedef alฤฑnmasฤฑ, petrol arzฤฑ cephesinde bรผyรผk sonuรงlar doฤurabilir.
ฤฐran Nisan ayฤฑnda gรผnlรผk olarak 2,5 milyon varil petrol ihraรง ediyordu; ancak ABD’nin ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ tekrar devreye sokacaฤฤฑnฤฑ sรถylemesiyle bu tablo zarar gรถrdรผ.
Son aylara kadar arzฤฑn azalacaฤฤฑ dรผลรผncesiyle yรผkselen petrol fiyatlar ise ABD, Rusya ve Suudi Arabistan gibi รผlkelerin รผretimi artฤฑracaฤฤฑnฤฑ sรถylemesiyle darbe yedi.
Ekim ayฤฑ iรงinde yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyelerine รงฤฑkan petrol fiyatlarฤฑ, รถzellikle kรผresel ekonomiyle ilgili endiลeler, ticaret savaลlarฤฑ ve yรผkselen faizler eลliฤinde bir aydan kฤฑsa bir sรผre iรงinde 15 dolar kadar azaldฤฑ.
Uluslararasฤฑ Para Fonu’nun (IMF) รถnรผmรผzdeki dรถnem iรงin beklediฤi gibi kรผresel ekonomik bรผyรผmede bir daralmanฤฑn yaลanmasฤฑ, enerji alฤฑcฤฑlarฤฑnฤฑn talebinin dรผลmesine yol aรงabilir.
ABD’nin muafiyet uygulamasฤฑnฤฑn sonuรงlarฤฑ ne olur?
Cuma gรผnรผ ABD’nin ฤฐran ile ticaretinde bazฤฑ รผlkelere muafiyet tanฤฑyacaฤฤฑnฤฑ sรถylemesi de รถnรผmรผzdeki dรถnemde petrol fiyatlarฤฑnda istikrarsฤฑzlฤฑk gรถrรผlebileceฤine iลaret ediyor.
ABD, รถzellikle petrol piyasasฤฑnฤฑn bรผyรผk bir zarar gรถrmemesi iรงin ฤฐran’dan gerรงekleลtirilen petrol ticaretinde birtakฤฑm muafiyetler tanฤฑyacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mike Pompeo, Cuma gรผnรผ isim vermeden 8 รผlkeye muafiyet tanฤฑyacaklarฤฑnฤฑ belirtti.
Bu รผlkelerden birinin Tรผrkiye olduฤu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanฤฑ Fatih Dรถnmez tarafฤฑndan yapฤฑlan aรงฤฑklama ile duyuruldu.
Dรถnmez Cuma gรผnรผ, ABD’nin ฤฐran yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnda istisna uygulayacaฤฤฑ sekiz รผlke arasฤฑnda Tรผrkiye’nin de olduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
Muafiyet tanฤฑnan diฤer รผlkeler arasฤฑnda Hindistan, Japonya ve Gรผney Kore’nin olmasฤฑ bekleniyor.
ABD, ฤฐran’ฤฑn ihracatฤฑnฤฑ sฤฑfฤฑra indirmeyi amaรงlฤฑyor
ABD’nin pozisyonunu son gรผnlerde yumuลatmasฤฑna raฤmen, ฤฐran’dan ithal edilen petrolรผn varil miktarฤฑnฤฑ 0’a indirmeyi hedeflediฤi biliniyor.
Bu da piyasalarda endiลe yaratan konularฤฑn baลฤฑnda geliyor.
14 yฤฑl รถnce baลlayan Libya iรง savaลฤฑndan beri petrol arzฤฑnda yaลanan en bรผyรผk sฤฑkฤฑntฤฑnฤฑn baล gรถsterebileceฤi aktarฤฑlฤฑyor.
ABD Baลkanฤฑ Donald Trump’ฤฑn ฤฐran’a yeniden yaptฤฑrฤฑm uygulayacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklamasฤฑndan beri, gerรงekleลtirilen yรผklemelerde yรผzde 37 azalma yaลandฤฑ.
Analistler ฤฐran รผretiminde tamamen bir durmanฤฑn yaลanmasฤฑnฤฑ beklemese de bir รถnceki ABD baลkanฤฑ Barack Obama dรถneminde 2012 yฤฑlฤฑnda uygulamaya konan yaptฤฑrฤฑmlara kฤฑyasla Trump yรถnetimi altฤฑnda daha aฤฤฑr sonuรงlarฤฑn yaลanacaฤฤฑ dรผลรผnรผlรผyor.
AFP’ye konuลan UBS analisti Giovanni Staunovo, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesini bekleyerek, “ABD, bazฤฑ muafiyetler tanฤฑsa bile ฤฐran’dan gerรงekleลtirilen ithalat oranฤฑnฤฑn ciddi bir oranda dรผลmesini isteyecek” yorumunu yapฤฑyor.
Acil durum kaynaklarฤฑ tรผketiliyor mu?
Kimi analistler tarafฤฑndan ise ฤฐran’ฤฑn yaratacaฤฤฑ boลluฤun Suudi Arabistan tarafฤฑndan bile doldurulmakta zorluk yarataฤฤฑ belirtiliyor.
Aynฤฑ zamanda diฤer petrol รผreticilerinin รผretimi artฤฑrmalarฤฑ, bir baลka krize karลฤฑ cevap vermekte zorluk yaลamalarฤฑna yol aรงabilir.
Societe Generale’de petrol piyasalarฤฑ araลtฤฑrma mรผdรผrรผ olan Mike Wittner, Bloomberg’e yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Eฤer bir acil durum yastฤฑฤฤฑnฤฑz kalmazsa, Libya ya da Nijerya’da bir ลeylerin olmasฤฑ takdirinde ortada kalฤฑrsฤฑnฤฑz” yorumunu yapฤฑyor.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk petrol ihracatรงฤฑsฤฑ Suudi Arabistan’ฤฑn petrol รผretimini artฤฑracaฤฤฑnฤฑ sรถylemesi, kaynaklarฤฑnฤฑ tรผketme ihtimaline dikkati รงekiyor.
Fransa merkezli yatฤฑrฤฑm bankasฤฑ Natixis’te analist olan Joel Hancock, AFP’ye yaptฤฑฤฤฑ yorumda, ลu an iรงin gรผnlรผk 11 milyon varil รผretim yapan Suudi Arabistan’ฤฑn ancak yatฤฑrฤฑm yapmasฤฑ durumunda gรผnlรผk รผretimini 12 milyon varile artฤฑrabileceฤini sรถylรผyor.
Petrol fiyatlarฤฑ analiz ลirketi Tanker Trackers’tan Samir Madani ise asฤฑl yรผkseliลin ลimdiye kadar hiรง gรถrmediฤi bir miktarda Irak’ta yaลandฤฑฤฤฑna dikkati รงekiyor.
Madani’ye gรถre kaya gazฤฑ petrolรผ operasyonlarฤฑ sayesinde dรผnyanฤฑn en bรผyรผk รผreticisi olmaya hazฤฑrlanan ABD’nin ise ihracat kapasitesi sฤฑnฤฑrlฤฑ.
Diฤer yanda Venezuela’daki petrol รผretimi devam eden ekonomik kriz, Libya ve Nijerya’da ise siyasi durum yรผzรผnden kesintiye uฤramฤฑล durumda.
Petrol fiyatlarฤฑnฤฑn dรผลmesi durumunda ise arzฤฑ kesmek iรงin OPEC devreye girerek รผretimde kesintiye gitme kararฤฑ alabilir. BBC Tรผrkรงe
