Küresel piyasalarda petrol fiyatları, ABD ile İran arasında cuma günü imzalanması beklenen barış anlaşması ve Hürmüz Boğazı’nın ticari taşımacılığa tamamen açılacağı yönündeki açıklamaların ardından sert bir düşüş kaydederek mart ayından bu yana ilk kez 80 doların altına geriledi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, küresel enerji arzının kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiğinin cuma gününden itibaren normale döneceğini duyurması, piyasalardaki arz endişelerini hafifleterek fiyatlar üzerinde belirgin bir baskı oluşturdu.
Yaşanan bu kritik gelişme, ham petrol vadeli işlem sözleşmelerinde yüzde 4’ü aşan değer kayıplarını beraberinde getirdi.
Uluslararası standart olarak kabul edilen Brent petrol vadeli işlemleri yüzde 4,1 oranında değer kaybederek varil başına 79,80 dolara kadar geri çekildi. Brent petrolün gün içi işlemlerde 80 doların altını gördüğü son tarih, fiyatın 78,38 dolara kadar indiği 3 Mart olarak kayıtlara geçmişti.
Eş zamanlı olarak, ABD merkezli Batı Teksas türü (WTI) ham petrol vadeli işlemleri de yüzde 4,3’lük azalışla varil başına 77,32 dolar seviyesine indi. Her iki gösterge, haftanın ilk işlem gününde de yaklaşık yüzde 5 oranında gerileyerek 4 Mart’tan bu yana en düşük kapanış seviyelerini test etmişti. Pazartesi günü Group of Seven (G7) zirvesinin başlangıcında değerlendirmelerde bulunan ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın halihazırda imzalandığını ve boğazın kısmen açıldığını ifade etti.
Gemilerin geçişe başladığını belirten Trump, cuma günü itibarıyla rotanın tamamen açık olacağını vurguladı.
Hürmüz Boğazı ve sevkiyat takvimi
Anlaşmanın genel hatları henüz resmi olarak netleşmemiş olsa da cuma günü İsviçre’de imzalanacak olan ABD-İran barış anlaşması, enerji piyasalarında risk priminin hızla düşmesini sağladı. Piyasalar açısından en kritik parametreyi, küresel günlük petrol trafiğinin yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı’nın ne kadar sürede eski işleyişine döneceği sorusu oluşturuyor.
Trump’ın iyimser açıklamalarına karşılık, Amerikan basınında yer alan haberlerde üst düzey ABD’li yetkililerin temkinli yaklaşımı dikkat çekiyor. The Wall Street Journal gazetesine konuşan yetkililer, bölgede normal sevkiyat düzenine geri dönülmesinin iki haftadan uzun sürebileceğine işaret etti. Ayrıca, İran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü ne ölçüde sürdüreceği ve geçiş yapan gemilerden “servis ücreti” adı altında bir geçiş ücreti talep edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Deutsche Bank analisti Henry Allen, yayımladığı araştırma notunda, barış anlaşması duyurusunun petrol fiyatlarında net bir düşüşe yol açarak Brent petrolü üç ayın en düşük seviyesine çektiğini kaydetti. Allen, vadeli işlem eğrisinin de normalleştiğini belirterek, yatırımcıların önümüzdeki altı aya yönelik daha sert bir düşüş beklentisini artık fiyatlamadığını, çünkü bu beklentinin zaten ilan edilen anlaşmaya dayandığını ifade etti.
Petrol piyasası dinamikleri ve risk priminin geleceği
Küresel ekonomi ve finans çevreleri, petrol fiyatlarındaki bu gevşemenin enflasyon baskılarını azaltabileceği yönünde öngörülerde bulunuyor. Uzmanlar, şubat ayı sonunda başlayan askeri gerilimin petrol fiyatlarında uzun süredir “jeopolitik risk primi” olarak suni bir yüksekliğe neden olduğunu, diplomatik adımlarla birlikte bu primin sistemden hızla çekildiğini değerlendiriyor.
Bununla birlikte, ham petrol fiyatlarının kalıcı olarak 75-80 dolar bandında stabilize olup olmayacağı, sahada atılacak teknik adımlara ve sevkiyat kapasitesinin ne kadar hızlı restore edileceğine bağlı görünüyor. Yatırımcılar, cuma günü Cenevre’de imzalanacak taslak mutabakatın ardından başlayacak ve İran’ın nükleer programı gibi karmaşık başlıkları içerecek 60 günlük teknik müzakere sürecini yakından takip edecek. Sürecin uzaması veya sevkiyat hatlarında yaşanabilecek olası bürokratik aksamalar, fiyatlarda yukarı yönlü volatiliteyi yeniden tetikleyebilir. Ancak mevcut tabloda, küresel enerji koridorlarının yeniden işlerlik kazanacağına dair güçlü beklenti, piyasalarda kalıcı bir rahatlama sinyali olarak okunuyor.
