Orta Doฤu’da askeri hareketliliฤin yeniden tฤฑrmanmasฤฑ, kรผresel enerji piyasalarฤฑnda arz gรผvenliฤi endiลelerini tetikleyerek petrol fiyatlarฤฑ รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ sert bir baskฤฑ oluลturdu. ABD ile ฤฐran arasฤฑnda hafta sonu yaลanan karลฤฑlฤฑklฤฑ askeri saldฤฑrฤฑlar ve ฤฐsrail ordusunun Lรผbnan iรงerisindeki ilerleyiลini tahkim etme kararฤฑ, haftanฤฑn ilk iลlem gรผnรผnde fiyatlarฤฑn yรผzde 2’nin รผzerinde deฤer kazanmasฤฑna yol aรงtฤฑ.
Cuma gรผnรผ Washington’da gerรงekleลtirilen diplomatik temaslarฤฑn ardฤฑndan ateลkes anlaลmasฤฑnฤฑn uzatฤฑlabileceฤine yรถnelik oluลan olumlu hava, sahadan gelen รงatฤฑลma haberleriyle yerini yeniden yรผksek volatiliteye bฤฑraktฤฑ. Kรผresel tedarik zincirinin en kritik noktalarฤฑndan biri olan Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndaki gรผvenlik riskleri, รin’den gelen zayฤฑf makroekonomik verilerin yol aรงtฤฑฤฤฑ talep endiลelerini gรถlgede bฤฑrakarak piyasadaki yรผkseliล eฤilimini destekledi.
Asya seansฤฑndaki iลlemlerde ABD hafif petrolรผ vadeli kontratlarฤฑ varil baลฤฑna 2,29 dolar, yani yรผzde 2,62 oranฤฑnda deฤer kazanarak 89,65 dolara ulaลtฤฑ. Kรผresel gรถsterge niteliฤindeki Brent petrolรผ vadeli kontratlarฤฑ ise varil baลฤฑna 2,05 dolar veya yรผzde 2,25 artฤฑลla 93,17 dolardan iลlem gรถrdรผ. Yaลanan bu sert yรผkseliล, cuma gรผnรผ ABD ev sahipliฤinde gerรงekleลtirilen ฤฐsrail-Lรผbnan barฤฑล gรถrรผลmelerinin ardฤฑndan fiyatlarda gรถzlenen dรผลรผล eฤilimini tamamen tersine รงevirdi.
Hafta sonu รถncesinde taraflar arasฤฑnda nisan ayฤฑnda yรผrรผrlรผฤe giren geรงici ateลkes anlaลmasฤฑnฤฑn uzatฤฑlabileceฤine dair beklentiler artmฤฑล, bu durum Brent petrolรผnรผn gรผnรผ yรผzde 1,8, ABD hafif petrolรผnรผn ise yรผzde 1,7 oranฤฑnda kayฤฑpla tamamlamasฤฑnฤฑ saฤlamฤฑลtฤฑ.
Ancak diplomatik รงabalarฤฑn sahadaki askeri operasyonlar nedeniyle sekteye uฤramasฤฑ, piyasalarฤฑn risk primini yeniden fiyatlamasฤฑna neden oldu.
Karลฤฑlฤฑklฤฑ askeri hamleler ve diplomatik tฤฑkanฤฑklฤฑk
Hafta sonu boyunca yaลanan askeri geliลmeler, Washington ve Tahran hattฤฑndaki gerilimi doฤrudan รงatฤฑลma boyutuna taลฤฑdฤฑ. ABD Savunma Bakanlฤฑฤฤฑ, ฤฐran’ฤฑn bรถlgedeki agresif eylemlerine karลฤฑlฤฑk olarak Goruk ve Keลm Adasฤฑ’nda bulunan ฤฐran radar ve drone kontrol merkezlerine yรถnelik “meลru mรผdafaa” kapsamฤฑnda hava saldฤฑrฤฑlarฤฑ dรผzenlendiฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Bu geliลmeye yanฤฑt gecikmedi ve ฤฐran Devrim Muhafฤฑzlarฤฑ Ordusu, Sirik Adasฤฑ’ndaki bir telekomรผnikasyon kulesine dรผzenlenen ABD saldฤฑrฤฑsฤฑna misilleme olarak, operasyonlarda kullanฤฑlan bir hava รผssรผnรผ balistik fรผzelerle hedef aldฤฑklarฤฑnฤฑ duyurdu. ABD Baลkanฤฑ Donald Trump, cuma gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada kalฤฑcฤฑ bir รงรถzรผm bulunmasฤฑ amacฤฑyla nisan ayฤฑndaki ateลkes anlaลmasฤฑnฤฑn sรผresinin uzatฤฑlmasฤฑ yรถnรผndeki teklife iliลkin kararฤฑnฤฑ kฤฑsa sรผre iรงinde vereceฤini belirtmiลti.
Ancak son saldฤฑrฤฑlarฤฑn, nรผkleer program da dahil olmak รผzere temel anlaลmazlฤฑklarฤฑn รงรถzรผmรผ iรงin diplomatlara zaman kazandฤฑrmayฤฑ amaรงlayan bu sรผreci zora soktuฤu deฤerlendiriliyor.
ABD’li yetkililer tarafฤฑndan hazฤฑrlanan ve Lรผbnan’daki Hizbullah unsurlarฤฑnฤฑn ฤฐsrail’e yรถnelik saldฤฑrฤฑlarฤฑnฤฑ durdurmasฤฑ karลฤฑlฤฑฤฤฑnda ฤฐsrail’in Beyrut’taki operasyonlarฤฑnฤฑ askฤฑya almasฤฑnฤฑ รถngรถren “kademeli gerilimi azaltma” planฤฑ, sahadaki yeni dinamikler nedeniyle geรงerliliฤini yitirme riskiyle karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑ. Bรถlgesel bir uzlaลฤฑnฤฑn saฤlanabilmesi iรงin hem ฤฐsrail’in ikna edilmesi hem de ฤฐran’ฤฑn talebi doฤrultusunda Hizbullah’ฤฑn sรผrece dahil edilmesi gerekiyordu.
Fakat ฤฐsrail hรผkรผmetinin Lรผbnan sฤฑnฤฑrฤฑndaki birliklerine ilerleme talimatฤฑ vermesi, diplomatik kanallarฤฑn tฤฑkanmasฤฑna yol aรงtฤฑ. Piyasa analistleri, diplomatik mรผzakerelerden sonuรง alฤฑnamamasฤฑ durumunda askeri hareketliliฤin daha geniล bir coฤrafyaya yayฤฑlabileceฤine ve bunun da petrol arzฤฑ รผzerinde doฤrudan bir kesintiye neden olabileceฤine dikkat รงekiyor.
Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nda maden riski ve arz endiลeleri
Finans kuruluลu IG analistlerinden Tony Sycamore, yayฤฑmladฤฑฤฤฑ analiz notunda kรผresel petrol ve doฤalgaz trafiฤinin yaklaลฤฑk beลte birinin gerรงekleลtiฤi Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndaki maden faaliyetlerine iliลkin endiลelerin arttฤฑฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ. ABD Savunma Bakanฤฑ Pete Hegseth’in, boฤaza yeni deniz mayฤฑnlarฤฑ dรถลenmesinin ateลkes kurallarฤฑnฤฑn aรงฤฑk bir ihlali olacaฤฤฑnฤฑ belirtmesinin hemen ardฤฑndan, ฤฐran’ฤฑn hafta baลฤฑnda bรถlgeye yeni mayฤฑnlar bฤฑraktฤฑฤฤฑna dair istihbarat raporlarฤฑ piyasalarda tedirginliฤi artฤฑrdฤฑ.
ลubat ayฤฑnda ABD ve ฤฐsrail’in gerรงekleลtirdiฤi operasyonlardan bu yana fiilen kapalฤฑ tutulan boฤazฤฑn, taraflar arasฤฑnda olasฤฑ bir uzlaลฤฑ saฤlansa bile gรผvenli bir ลekilde yeniden trafiฤe aรงฤฑlmasฤฑnฤฑn zaman alacaฤฤฑ ifade ediliyor. Analistler, deniz yollarฤฑnฤฑn temizlenmesi sรผrecinin uzamasฤฑnฤฑn, kรผresel enerji piyasalarฤฑnda ihtiyaรง duyulan rahatlamanฤฑn gecikmesi anlamฤฑna geleceฤini kaydediyor.
Enerji arzฤฑna yรถnelik bu ciddi tehditler, dรผnyanฤฑn en bรผyรผk ikinci ekonomisi olan รin’den gelen olumsuz makroekonomik verilerin piyasa รผzerindeki baskฤฑsฤฑnฤฑ hafifletti. Hafta sonu aรงฤฑklanan resmi verilere gรถre รin’de fabrika faaliyetlerinin durma noktasฤฑna gelmesi, ihracattaki daralma ve artan maliyet baskฤฑlarฤฑ, kรผresel petrol talebinin zayฤฑflayabileceฤine dair endiลeleri artฤฑrmฤฑลtฤฑ.
Yatฤฑrฤฑm bankasฤฑ Goldman Sachs tarafฤฑndan yayฤฑmlanan son raporda, รin ve Avrupa’daki zayฤฑf ekonomik performansฤฑn, yฤฑlฤฑn son รงeyreฤi iรงin รถngรถrรผlen 90 dolarlฤฑk Brent petrol tahminleri รผzerinde aลaฤฤฑ yรถnlรผ belirgin bir risk oluลturduฤu aktarฤฑldฤฑ.
Buna karลฤฑn kurum, Orta Doฤu kaynaklฤฑ fiziki arz kesintilerinin ve jeopolitik ลoklarฤฑn, makroekonomik yavaลlamaya raฤmen petrol fiyatlarฤฑ รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ hareketleri tetiklemeye devam edebileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulundu.
Piyasa beklentileri ve jeopolitik risk fiyatlamasฤฑ
Orta Doฤu’da nisan ayฤฑndan bu yana kฤฑrฤฑlgan bir ลekilde sรผrdรผrรผlen ateลkes rejiminin bozulmasฤฑ, uluslararasฤฑ finans kurumlarฤฑnฤฑn yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑna iliลkin projeksiyonlarฤฑnฤฑ yeniden gรถzden geรงirmelerine neden oluyor. Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar ve emtia stratejistleri, taraflar arasฤฑnda kฤฑsa vadede diplomatik bir รงรถzรผm formรผlรผ bulunamamasฤฑ durumunda ham petrol fiyatlarฤฑndaki volatilite eฤiliminin kalฤฑcฤฑ olabileceฤini รถngรถrรผyor.
Kรผresel enerji koridorlarฤฑnฤฑn merkezinde yer alan askeri hareketlilik, arz-talep dengesindeki yapฤฑsal deฤiลimlerden ziyade jeopolitik risk priminin fiyatlar รผzerindeki belirleyici rolรผnรผ koruyacaฤฤฑna iลaret ediyor. Sektรถr temsilcileri, Hรผrmรผz Boฤazฤฑโnฤฑn kapalฤฑ kalmaya devam ettiฤi her gรผnรผn, รถzellikle Avrupa ve Asyaโdaki rafinerilerin tedarik maliyetlerini artฤฑrarak kรผresel enflasyonist baskฤฑyฤฑ yeniden canlandฤฑrabileceฤi deฤerlendirmesinde bulunuyor.
