Orta Doğu’da tırmanan gerilimle birlikte petrol piyasasında arz krizi yeni bir aşamaya evrildi. Fiziksel arzın piyasadan çekilmeye başlamasıyla birlikte, Brent petrol fiyatlarının kısa sürede varil başına 100 dolar seviyesini aşabileceği öngörülüyor.
Cuma günü itibarıyla uluslararası gösterge olan Brent petrol fiyatları, 2024 yılından bu yana ilk kez 90 dolar seviyesinin üzerine çıktı. İran merkezli çatışmaların başlangıcından bu yana petrol fiyatlarında kaydedilen artış yüzde 25’e ulaştı.
Piyasada daha önce hakim olan “talebin arzı aşacağı” endişesi, yerini somut üretim kesintilerine bıraktı. Irak yönetimi üretimini yarıdan fazla azalttığını açıklarken, Kuveyt’te de depolama tesislerinin tam kapasiteye ulaşması nedeniyle benzer bir kesintiye gidildi.
Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık sevkiyatı durdurma noktasına getirdi
Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın savaş koşulları nedeniyle fiilen işlevsiz kalması, bölge ülkelerinin ihracat kapasitesini ciddi şekilde kısıtlıyor.
Capital Economics ekonomisti David Oxley, yayımladığı notta, boğazdaki aksaklıkların sürmesi durumunda “enerji piyasaları için kabus senaryosunun” gerçekleşebileceğini ve bunun varil başına 100 doları beraberinde getireceğini vurguladı. Bu durumun, son bir haftada galon başına 33 cent artış gösteren akaryakıt fiyatlarını daha da yukarı çekmesi bekleniyor.
J.P. Morgan küresel emtia stratejisi birimi başkanı Natasha Kaneva’ya göre, Irak’ta günlük yaklaşık 1,5 milyon varillik petrol üretimi devre dışı kalmış durumda. Kaneva, Kuveyt’in de rafineri çıktısını günlük 600 bin varil azalttığını ifade etti.
Günlük 107 milyon varil civarında olan küresel arz içinde bu rakamlar küçük görünse de, özellikle 78 milyon varillik ham petrol piyasasında meydana gelen küçük oynamaların fiyatlar üzerinde belirgin ve volatil etkiler yarattığı kaydediliyor.
Enerji piyasalarında risk algısı ve şirket performansları
Piyasa analistleri, çatışmalar öncesinde İran’ın bölgesel enerji altyapısına saldırmayacağı veya Hürmüz Boğazı’nı kapatmayacağı varsayımıyla hareket ediyordu. Ancak bölgedeki son gelişmeler bu beklentileri boşa çıkardı.
Brookings Institution kıdemli uzmanı Robin Brooks, İran yönetiminin askeri güç dengesizliğini petrol fiyatlarını mümkün olduğunca yukarı çekerek telafi etmeye çalıştığını, bu yolla Batı kamuoyunda savaşa karşı bir tepki oluşturmayı hedeflediğini değerlendirdi.
Bu süreçte enerji sektöründeki hisse senedi performansları da farklılık gösteriyor. Orta Doğu’da geniş operasyonları bulunan TotalEnergies gibi dev şirketlerin hisselerinde değer kayıpları gözlenirken, petrol servis hizmetleri sunan SLB hisselerinde yüzde 10’a yakın düşüş kaydedildi.
Buna karşın, küresel yakıt kıtlığından faydalanan rafineriler ve güvenli liman olarak görülen ABD’li kayaç petrolü üreticileri sürecin kazananları arasında yer alıyor.
Örneğin, ABD’li rafineri şirketi Valero Energy hisseleri yüzde 10’dan fazla değer kazandı.
Petrol arzında darboğaz ve piyasa beklentileri
Suudi Arabistan’ın Kuveyt’e kıyasla daha yüksek depolama kapasitesine sahip olmasına rağmen, ihracat darboğazlarının devam etmesi durumunda bu kapasitenin de sınırlarına ulaşabileceği belirtiliyor.
J.P. Morgan analisti Kaneva, mevcut gidişatın devam etmesi halinde günlük 1,5 milyon varil olan arz kesintisinin hafta sonuna kadar 3 milyon varile, önümüzdeki hafta sonunda ise 6 milyon varile ulaşabileceği uyarısında bulundu.
Körfez ülkelerindeki büyük üreticilerin sevkiyatlarının tamamen durması senaryosunda, fiyatlara varil başına 30 dolarlık ek bir prim eklenebileceği tahmin ediliyor.
Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırısının ilk günlerinde fiyatların 127 dolara kadar tırmandığı hatırlatıldığında, mevcut krizin petrol piyasası için çok daha riskli olduğu ifade ediliyor. Zira 2022’deki süreçte Rus üretimi piyasaya akmaya devam ederken, mevcut krizde fiziksel arzın tamamen piyasadan silinme riski bulunuyor.
