Orta Doฤu’da tฤฑrmanan gerilimle birlikte petrol piyasasฤฑnda arz krizi yeni bir aลamaya evrildi. Fiziksel arzฤฑn piyasadan รงekilmeye baลlamasฤฑyla birlikte, Brent petrol fiyatlarฤฑnฤฑn kฤฑsa sรผrede varil baลฤฑna 100 dolar seviyesini aลabileceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Cuma gรผnรผ itibarฤฑyla uluslararasฤฑ gรถsterge olan Brent petrol fiyatlarฤฑ, 2024 yฤฑlฤฑndan bu yana ilk kez 90 dolar seviyesinin รผzerine รงฤฑktฤฑ. ฤฐran merkezli รงatฤฑลmalarฤฑn baลlangฤฑcฤฑndan bu yana petrol fiyatlarฤฑnda kaydedilen artฤฑล yรผzde 25’e ulaลtฤฑ.
Piyasada daha รถnce hakim olan “talebin arzฤฑ aลacaฤฤฑ” endiลesi, yerini somut รผretim kesintilerine bฤฑraktฤฑ. Irak yรถnetimi รผretimini yarฤฑdan fazla azalttฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklarken, Kuveyt’te de depolama tesislerinin tam kapasiteye ulaลmasฤฑ nedeniyle benzer bir kesintiye gidildi.
Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndaki tฤฑkanฤฑklฤฑk sevkiyatฤฑ durdurma noktasฤฑna getirdi
Kรผresel petrol ticaretinin yaklaลฤฑk yรผzde 20’sinin geรงtiฤi Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nฤฑn savaล koลullarฤฑ nedeniyle fiilen iลlevsiz kalmasฤฑ, bรถlge รผlkelerinin ihracat kapasitesini ciddi ลekilde kฤฑsฤฑtlฤฑyor.
Capital Economics ekonomisti David Oxley, yayฤฑmladฤฑฤฤฑ notta, boฤazdaki aksaklฤฑklarฤฑn sรผrmesi durumunda “enerji piyasalarฤฑ iรงin kabus senaryosunun” gerรงekleลebileceฤini ve bunun varil baลฤฑna 100 dolarฤฑ beraberinde getireceฤini vurguladฤฑ. Bu durumun, son bir haftada galon baลฤฑna 33 cent artฤฑล gรถsteren akaryakฤฑt fiyatlarฤฑnฤฑ daha da yukarฤฑ รงekmesi bekleniyor.
J.P. Morgan kรผresel emtia stratejisi birimi baลkanฤฑ Natasha Kaneva’ya gรถre, Irak’ta gรผnlรผk yaklaลฤฑk 1,5 milyon varillik petrol รผretimi devre dฤฑลฤฑ kalmฤฑล durumda. Kaneva, Kuveyt’in de rafineri รงฤฑktฤฑsฤฑnฤฑ gรผnlรผk 600 bin varil azalttฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Gรผnlรผk 107 milyon varil civarฤฑnda olan kรผresel arz iรงinde bu rakamlar kรผรงรผk gรถrรผnse de, รถzellikle 78 milyon varillik ham petrol piyasasฤฑnda meydana gelen kรผรงรผk oynamalarฤฑn fiyatlar รผzerinde belirgin ve volatil etkiler yarattฤฑฤฤฑ kaydediliyor.
Enerji piyasalarฤฑnda risk algฤฑsฤฑ ve ลirket performanslarฤฑ
Piyasa analistleri, รงatฤฑลmalar รถncesinde ฤฐran’ฤฑn bรถlgesel enerji altyapฤฑsฤฑna saldฤฑrmayacaฤฤฑ veya Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nฤฑ kapatmayacaฤฤฑ varsayฤฑmฤฑyla hareket ediyordu. Ancak bรถlgedeki son geliลmeler bu beklentileri boลa รงฤฑkardฤฑ.
Brookings Institution kฤฑdemli uzmanฤฑ Robin Brooks, ฤฐran yรถnetiminin askeri gรผรง dengesizliฤini petrol fiyatlarฤฑnฤฑ mรผmkรผn olduฤunca yukarฤฑ รงekerek telafi etmeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ, bu yolla Batฤฑ kamuoyunda savaลa karลฤฑ bir tepki oluลturmayฤฑ hedeflediฤini deฤerlendirdi.
Bu sรผreรงte enerji sektรถrรผndeki hisse senedi performanslarฤฑ da farklฤฑlฤฑk gรถsteriyor. Orta Doฤu’da geniล operasyonlarฤฑ bulunan TotalEnergies gibi dev ลirketlerin hisselerinde deฤer kayฤฑplarฤฑ gรถzlenirken, petrol servis hizmetleri sunan SLB hisselerinde yรผzde 10’a yakฤฑn dรผลรผล kaydedildi.
Buna karลฤฑn, kรผresel yakฤฑt kฤฑtlฤฑฤฤฑndan faydalanan rafineriler ve gรผvenli liman olarak gรถrรผlen ABD’li kayaรง petrolรผ รผreticileri sรผrecin kazananlarฤฑ arasฤฑnda yer alฤฑyor.
รrneฤin, ABD’li rafineri ลirketi Valero Energy hisseleri yรผzde 10’dan fazla deฤer kazandฤฑ.
Petrol arzฤฑnda darboฤaz ve piyasa beklentileri
Suudi Arabistan’ฤฑn Kuveyt’e kฤฑyasla daha yรผksek depolama kapasitesine sahip olmasฤฑna raฤmen, ihracat darboฤazlarฤฑnฤฑn devam etmesi durumunda bu kapasitenin de sฤฑnฤฑrlarฤฑna ulaลabileceฤi belirtiliyor.
J.P. Morgan analisti Kaneva, mevcut gidiลatฤฑn devam etmesi halinde gรผnlรผk 1,5 milyon varil olan arz kesintisinin hafta sonuna kadar 3 milyon varile, รถnรผmรผzdeki hafta sonunda ise 6 milyon varile ulaลabileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulundu.
Kรถrfez รผlkelerindeki bรผyรผk รผreticilerin sevkiyatlarฤฑnฤฑn tamamen durmasฤฑ senaryosunda, fiyatlara varil baลฤฑna 30 dolarlฤฑk ek bir prim eklenebileceฤi tahmin ediliyor.
Rusya’nฤฑn Ukrayna’ya yรถnelik saldฤฑrฤฑsฤฑnฤฑn ilk gรผnlerinde fiyatlarฤฑn 127 dolara kadar tฤฑrmandฤฑฤฤฑ hatฤฑrlatฤฑldฤฑฤฤฑnda, mevcut krizin petrol piyasasฤฑ iรงin รงok daha riskli olduฤu ifade ediliyor. Zira 2022’deki sรผreรงte Rus รผretimi piyasaya akmaya devam ederken, mevcut krizde fiziksel arzฤฑn tamamen piyasadan silinme riski bulunuyor.
